Nghịch lý ở vựa lúa lớn nhất cả nước là An Giang: Có tí lãi thì bị xăng dầu, phân bón... bào mòn mất còn đâu (Bài 2)

"Bão giá" vật tư, xăng dầu quét sạch "tí lãi" của nông dân trồng lúa ĐBSCL

Vụ Đông Xuân 2025 - 2026 tại An Giang có thể ghi vào lịch sử về năng suất khi nhiều nơi đạt tới 1,4 tấn/công.

Thế nhưng, đằng sau những con số "khủng" ấy là một thực tế phũ phàng: Lúa trúng nhưng túi tiền của nông dân ngày càng mỏng đi.

Ông Danh Long, xã Gò Quao, tỉnh An Giang (địa phận tỉnh Kiên Giang trước đây) ngồi bần thần bên hiên nhà, cuốn sổ ghi chép chi phí đầu tư lấm lem bùn đất. Ông Long cho biết, năm nay ông may mắn cắt lúa sớm vào đầu tháng 4, lúc đó giá công cắt mới chỉ 420.000 đồng/công (dù đã tăng 120.000 đồng so với trước).

Tuy nhiên, niềm vui trúng mùa của ông tan biến khi tính đến giá bán. Lúa Đài thơm 8 đầu vụ sụt giảm mạnh, chỉ còn 5.600 - 6.400 đồng/kg, (thấp hơn năm ngoái tận 1.200 đồng/kg).

Kết quả sau 4 tháng ròng rã, ông chỉ lời được khoảng 2 triệu đồng/công, sụt giảm 1,5 triệu đồng so với vụ Đông Xuân năm trước.

"Năng suất cao để làm gì khi giá vật tư, xăng dầu cứ tăng mỗi ngày còn giá lúa thì đi xuống?", ông Long ngậm ngùi đặt câu hỏi.

Còn bà Bùi Thị Hoa (xã Hòn Đất) nhẫm tính bằng một phép tính đầy xót xa: "Lúa Nhật hiện chỉ 6.600 đồng/kg, trong khi giá dầu, giá phân bón tăng dựng đứng.

Tính ra, tụi tui phải bán cả chục ký lúa mới mua được một lít dầu. Với cái giá này, vụ Hè Thu tới chắc bỏ đất trống chứ làm chi cho cực, tiền bơm nước với cày xới, rồi phân bón nó "ăn" hết vào vốn rồi!".

Đồng quan điểm bà Hoa, ông Nguyễn Thành Giang (Chủ tịch HĐQT HTX Bình Thành (huyện Thoại Sơn)) phân tích: "Cơn bão xăng dầu đến phân thuốc đã ngốn sạch tiền lời của nông dân trồng lúa. Đến thời điểm này giá phân bón tăng 30% - 50% so với cùng kỳ. Với hộ có đất nhà còn cầm cự được, chứ hộ đi thuê đất làm ruộng thì coi như lỗ nặng".

Sự chênh lệch giữa chi phí đầu vào và giá trị đầu ra đang khiến nông dân miền Tây rơi vào trạng thái "kiệt sức" ngay trên mảnh ruộng của mình.

Ông Nguyễn Thành Giang cũng cho biết thêm: “Trước thực tế như hiện nay chúng tôi đang cân nhắc lại vụ lúa hè thu có nên làm tiếp hay không. Nếu làm có thể kéo dài đến cuối tháng 4 âm lịch, nghe ngóng thị trường rồi mới quyết định xuống giống”. Vì theo ông Giang, vụ Hè Thu thời tiết khắc nghiệt, phải bơm nước, bón phân thuốc nhiều, chi phí cao nhưng thường năng suất vụ này thấp.

Nghịch lý người làm ra hạt gạo không có quyền định giá

Tại một buổi tiếp xúc cử tri tại xã An Phú, tỉnh An Giang vào đầu tháng 3 vừa qua, Chủ tịch Trung ương hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn, từng chia sẻ ông thấu hiểu rằng dù An Giang là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm, là vựa lúa của cả nước, nhưng đời sống người nông dân, nhất là nông dân trồng lúa vẫn còn nhiều khó khăn.

Thực tế hiện nay, cái khổ của nông dân trồng lúa ở An Giang nói riêng, vùng ĐBSCL nói chung không chỉ dừng lại ở thiếu máy gặt hay bão giá vật tư, mà nó nằm sâu thẳm ở vị thế "yếu thế" trong chuỗi giá trị.

Đứng nhìn trà ruộng 15ha đã quá ngày cắt 3 ngày nhưng chưa kêu được máy cắt, ông Đặng Văn Lương (ấp Đầu Doi, xã Hòn Đất) cay đắng chia sẻ: "Cô nhìn xem, mọi ngành nghề khác, người ta làm ra cái gì đều có quyền định giá cái đó. Chỉ có nông dân tụi tui, làm ra hạt lúa cho cả nước ăn, cho cả thế giới ăn, nhưng lại không bao giờ có quyền định giá sản phẩm mình làm ra.

Giá bán bao nhiêu là do lái, giá vật tư bao nhiêu là do đại lý, giá cắt bao nhiêu là do chủ máy. Nông dân chỉ có quyền... gật đầu hoặc bỏ ruộng. Nhưng làm nông dân xứ này không làm ruộng thì làm gì bây giờ!?".

Thêm một thực tế đầy "tréo ngoe" này dẫn đến những hệ lụy đau lòng, tại các xã như Hòn Đất, Giồng Riềng, Ô Lâm... tỉnh An Giang, nhiều hộ dân may mắn kêu được máy cắt xong thì lại rơi vào cảnh "chờ đợi trong tuyệt vọng".

Thương lái bỏ cọc không đến thu mua vì ép giá không được hoặc vì vận chuyển khó khăn, khiến lúa tươi nằm phơi mình trên bờ đê suốt 2 - 3 ngày. Lúa cắt rồi mà không bán ngay sẽ bị giảm phẩm cấp, hao hụt trọng lượng, nông dân lại càng thiệt đơn thiệt kép.

Chỉ tay về những bao lúa xếp dài trên bờ đê, bà Đặng Thị Khanh (ấp Đầu Doi, xã Hòn Đất), nói: “Đống lúa đó lái cọc rồi, giờ cắt xong gọi lái đến cân thì lái hẹn lần hẹn lựa 3 ngày nay chưa đến. Tình trạng này kéo dài mấy hôm nửa lúa chuyển màu, lái mua giá thấp chúng tôi càng lỗ”.

Sự thiếu hụt trầm trọng các liên kết bền vững và cơ sở hạ tầng thiết yếu như hệ thống kho bãi, máy móc tại chỗ đã biến người nông dân thành những người "đi vay hy vọng" vào mỗi đầu vụ.

Ông Vũ Phước Lợi (Bí thư chi bộ ấp Đầu Doi) đề xuất Nhà nước cần có những bước đi đột phá, hỗ trợ nông dân và các tổ hợp tác vay vốn ưu đãi để mua máy gặt đập liên hợp, giúp họ làm chủ khâu thu hoạch. Đồng thời, cần một cơ chế bảo trợ giá lúa gạo đủ mạnh để nông dân không phải chịu trận mỗi khi "trúng mùa".

Nếu không có những thay đổi mang tính chiến lược từ cấp quản lý, hạt gạo miền Tây sẽ mãi mang theo nỗi buồn của những người "lấy công làm lời", và cánh đồng lúa vàng sẽ mãi ẩn chứa những nỗi lo cơm áo gạo tiền đè nặng lên vai người nông dân.

×