Ngôi nhà cổ gần 200 năm ở TP Đà Nẵng: “Báu vật” bằng gỗ mít được ví như "kiệt tác" kiến trúc tinh xảo

Kiệt tác kiến trúc gỗ mít giữa vùng quê cổ

Làng Lộc Yên, xã Thạnh Bình (TP Đà Nẵng) từ lâu nổi tiếng là “bảo tàng sống” của những ngôi nhà cổ xứ Quảng. Trong số gần 10 căn nhà được bảo tồn tại đây, ngôi nhà của ông Nguyễn Đình Hoan (66 tuổi) được xem là đẹp nhất và còn giữ được gần như nguyên vẹn giá trị ban đầu.

Ngôi nhà có diện tích hơn 100 m², được dựng hoàn toàn bằng gỗ mít rừng – loại gỗ quý, bền, ít cong vênh và càng lâu năm càng lên màu đẹp. Theo gia chủ, công trình được xây dựng từ năm 1850, dưới thời cụ cố Nguyễn Đình Hoằng – một bá hộ có thế lực trong vùng. Để hoàn thành ngôi nhà, nhóm thợ lành nghề của làng mộc Văn Hà đã mất tới 3 năm thi công, cho thấy quy mô và độ cầu kỳ của công trình.

Ngôi nhà mang đậm phong cách nhà rường Quảng Nam với kết cấu 3 gian 2 chái. Hệ thống gồm 36 cột lớn nhỏ, tất cả đều đặt trên đá tảng chắc chắn, trong đó có 16 cột cái được làm từ nguyên thân cây mít. Bộ khung nhà liên kết bằng các mộng gỗ truyền thống, không sử dụng đinh sắt, thể hiện kỹ thuật xây dựng tinh vi của người xưa.

Điểm nổi bật của ngôi nhà nằm ở hệ thống chạm khắc tinh xảo. Các chi tiết như vì kèo, xuyên, trính, đầu hồi… được trang trí bằng hoa văn truyền thống như hoa mai, hoa lan, chim, dơi, cuốn thư. Đặc biệt, các thanh trính được uốn cong hai đầu, tạo nên hiệu ứng thị giác độc đáo, khi nhìn tổng thể giống như những con rồng đang nối đuôi nhau từ mái nhà sà xuống hiên.

Ở gian giữa – nơi đặt bàn thờ tổ tiên – nổi bật với bộ “trỏng quả” được chạm khắc hình quả bí, lá bao quanh, kết hợp hình dơi mang ý nghĩa phúc lộc. Hai bên đầu hồi là bộ “gia thu thủ quyển” mềm mại, thể hiện sự hài hòa giữa nghệ thuật và phong thủy.

Không chỉ đẹp về kiến trúc, ngôi nhà còn tọa lạc trên khu đất được xem là “đắc địa”: phía trước có núi Hòn Ngang làm bình phong, phía sau tựa núi Gò Tròn, tạo thế vững chãi, hài hòa với thiên nhiên.

Ba lần từ chối, giữ trọn hương hỏa tổ tiên

Điều khiến ngôi nhà trở nên đặc biệt hơn cả chính là câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ về việc gia chủ kiên quyết không bán nhà, dù người hỏi mua là Ngô Đình Diệm.

Theo lời ông Hoan và các bậc cao niên, năm 1939, sau khi từ chức thượng thư, ông Ngô Đình Diệm trong chuyến vào thăm anh trai là Ngô Đình Khôi (Tổng đốc Nam Ngãi) đã tìm đến ngôi nhà này. Bị cuốn hút bởi vẻ đẹp hiếm có, ông ngỏ ý mua lại.

Tuy nhiên, cụ Nguyễn Huỳnh Anh – thân phụ ông Hoan – đã dứt khoát từ chối. Không chỉ nói lời từ chối, cụ còn chỉ vào câu đối treo trong nhà, khẳng định đây là tài sản tổ tiên để lại, được dựng nên từ phước đức ông bà nên không thể bán. Sau khi không thuyết phục được, ông Diệm đã nghỉ lại trong nhà một buổi trưa rồi rời đi.

Nhiều năm sau, vào các năm 1960 và 1962, khi đã nắm quyền cao hơn, ông Diệm tiếp tục nhờ người quay lại thương lượng. Thậm chí, ông đưa ra đề nghị rất hấp dẫn: Xây cho gia đình một ngôi nhà mới theo ý muốn, kèm theo khoản tiền lớn. Dù vậy, cụ Huỳnh Anh vẫn giữ nguyên quan điểm: “Thà chết còn hơn bán hương hỏa ông bà”.

Không chỉ riêng trường hợp này, qua nhiều thế hệ, đã có không ít người giàu có tìm đến hỏi mua, có người trả giá lên đến hàng triệu USD. Tuy nhiên, tất cả đều nhận được cái lắc đầu từ gia chủ.

“Ngôi nhà không chỉ là tài sản mà là ký ức, là gốc rễ của gia đình. Sau này tôi qua đời, con cháu vẫn sẽ tiếp tục giữ gìn”, ông Hoan chia sẻ.

Với giá trị kiến trúc và lịch sử đặc biệt, ngôi nhà đã được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Năm 2014, công trình được trùng tu một số hạng mục bị xuống cấp, song vẫn giữ nguyên các yếu tố gốc.

Theo lãnh đạo xã Thạnh Bình, trong số các ngôi nhà cổ tại làng Lộc Yên, đây là công trình tiêu biểu nhất cả về quy mô, độ nguyên vẹn và giá trị nghệ thuật. Câu chuyện ba lần từ chối bán nhà cho ông Ngô Đình Diệm cũng được ghi nhận trong hồ sơ di tích, không chỉ là lời kể dân gian.

Trải qua gần hai thế kỷ, ngôi nhà vẫn tồn tại như một minh chứng sống động cho tinh hoa kiến trúc truyền thống và tinh thần gìn giữ di sản của người dân xứ Quảng. Không chỉ là nơi ở, đó còn là “báu vật” kết tinh lịch sử, văn hóa và lòng tự trọng của nhiều thế hệ gia đình.

×