Vì sao bà chủ lầu xanh thời xưa lại gọi là “Tú bà”?

Vì sao bà chủ lầu xanh thời xưa lại gọi là “Tú bà”?

Rất nhiều người vẫn nghĩ rằng thanh lâu, kỹ viện trong xã hội phong kiến vốn là một ngành nghề dân gian tồn tại từ xa xưa. Thực tế, lịch sử lại khác khá nhiều so với tưởng tượng.

Những kỹ viện đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa không phải do tư nhân mở ra mà là cơ sở do nhà nước quản lý. Người được cho là khởi xướng mô hình này chính là Quản Trọng, vị tể tướng nổi tiếng của nước Tề thời Xuân Thu.

Để làm giàu quốc khố, tăng cường sức mạnh quốc gia và đồng thời thu thập tin tức từ thương nhân, sứ giả các nước chư hầu, Quản Trọng đã tập trung những nữ tù binh chiến tranh và nữ nô lệ vào các cơ sở gọi là “nữ lư”, có thể xem là hình thức kỹ viện quan doanh đầu tiên trong lịch sử.

Những người phụ nữ này gần như không có quyền lựa chọn số phận của mình. Họ bị biến thành công cụ kiếm tiền và thu thập thông tin cho triều đình. Theo nhiều tài liệu lịch sử, hệ thống này đã góp phần giúp nước Tề nhanh chóng tích lũy tài lực, tạo nền tảng cho quá trình vươn lên thành cường quốc thời bấy giờ.

Theo dòng chảy lịch sử, ngành phong nguyệt dần thay đổi. Thời Hán, hoạt động này lan rộng vào dân gian. Đến thời Đường, thanh lâu trở thành nơi lui tới của văn nhân mặc khách. Sang thời Tống, các loại hình ca múa, tạp kỹ được đưa vào phục vụ khách làng chơi. Tới Minh - Thanh, khi lễ giáo ngày càng khắt khe, hoạt động này dần chuyển sang hình thức kín đáo hơn.

Cũng trong quá trình phát triển ấy xuất hiện một nhân vật luôn bị xã hội nhìn bằng ánh mắt khinh miệt: chủ kỹ viện, thường được gọi là tú bà.

Trong suy nghĩ của nhiều người, tú bà là hình tượng đại diện cho sự lọc lõi, tham lam, chuyên bóc lột các cô gái chốn lầu xanh. Thế nhưng ít ai biết rằng danh xưng này lại có nguồn gốc từ một sự hiểu lầm kéo dài hàng trăm năm liên quan đến một loài chim có tên là đại bảo.

Ngày nay, đại bảo được biết đến là một trong những loài chim lớn nhất có khả năng bay trên thế giới. Tuy nhiên, trước thời Minh, hình ảnh của nó hoàn toàn bình thường, thậm chí còn được xem là loài chim có ích cho nông nghiệp.

Trong các tác phẩm cổ như Kinh Thi, chim đại bảo xuất hiện như một hình ảnh thiên nhiên quen thuộc, không hề mang ý nghĩa tiêu cực. Các từ điển thời Hán cũng chỉ mô tả đây là loài chim thân hình to lớn, thường sống ở đồng cỏ và ruộng đồng.

Mọi chuyện chỉ thay đổi vào thời Minh.

Khi đó, Chu Quyền – một phiên vương nổi tiếng thích sưu tầm các câu chuyện dân gian và biên soạn tạp luận – đã viết trong một tác phẩm của mình rằng chim đại bảo có tập tính “ưa giao phối, không biết chán”. Vì lời nhận xét xuất phát từ một thành viên hoàng tộc nên nhanh chóng được nhiều người tin tưởng.

Từ đó, trong dân gian bắt đầu xuất hiện hàng loạt lời đồn đại. Có người cho rằng đại bảo không hề có con đực, chỉ có con cái. Thậm chí, bất kỳ loài chim nào bay qua cũng có thể giao phối với nó. Những câu chuyện vô căn cứ này được truyền từ đời này sang đời khác, khiến hình ảnh của đại bảo ngày càng trở nên xấu đi.

Không chỉ vậy, cách thức sinh sản của loài chim này cũng vô tình làm tăng thêm sự hiểu lầm.

Vào mùa giao phối, chim đại cái thường hạ thấp thân mình, hơi khuỵu chân và áp sát xuống mặt đất để chờ bạn tình. Trong con mắt của người xưa vốn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi lễ giáo phong kiến, tư thế ấy bị liên tưởng đến hình ảnh những người phụ nữ chuyên nịnh nọt, chiều chuộng khách làng chơi.

Ngoài ra, khi gọi bạn tình, đại bảo còn phát ra những âm thanh nhẹ và liên tục. Sự trùng hợp về hình ảnh lẫn âm thanh khiến nhiều người thời đó càng tin rằng đây là loài chim “không đứng đắn”.

Chính từ những suy diễn ấy, tên gọi của loài chim dần được dùng để chỉ các chủ kỹ viện. Theo thời gian, danh xưng “tú bà” trở thành cách gọi phổ biến đối với những người phụ nữ quản lý thanh lâu.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại đã chứng minh gần như toàn bộ những nhận định của người xưa đều sai.

Thực tế, chim đại bảo hoàn toàn có cả con đực lẫn con cái. Sở dĩ người xưa nhầm lẫn là vì trong phần lớn thời gian trong năm, hình dáng và màu lông của hai giới khá giống nhau. Chỉ đến mùa sinh sản, chim đực mới thay bộ lông sặc sỡ hơn và thực hiện những màn trình diễn cầu kỳ để thu hút bạn tình.

Điều thú vị hơn là đại bảo không hề “lăng nhăng” như những lời đồn đại.

Một số nghiên cứu của các nhà khoa học quốc tế còn phát hiện rằng trước mùa sinh sản, loài chim này thường ăn một số loài côn trùng có chứa độc tố nhẹ nhằm loại bỏ ký sinh trùng và vi khuẩn trong cơ thể. Mục đích của hành vi này được cho là giúp giảm nguy cơ lây bệnh cho bạn tình trong quá trình sinh sản.

Nói cách khác, thay vì là biểu tượng của sự buông thả như người xưa từng nghĩ, đại bảo lại là một loài chim có tập tính sinh sản khá đặc biệt và thậm chí thể hiện sự thích nghi nhằm bảo vệ sức khỏe của đồng loại.

Nhìn lại câu chuyện này mới thấy, đôi khi những định kiến kéo dài hàng trăm năm không xuất phát từ sự thật mà từ những hiểu lầm được lặp đi lặp lại qua nhiều thế hệ. Trường hợp của chim đại bảo là một ví dụ điển hình. Một loài chim vô hại, có ích cho tự nhiên, lại phải mang tiếng xấu suốt nhiều thế kỷ chỉ vì những suy diễn thiếu căn cứ của con người.

Có lẽ bài học lớn nhất từ câu chuyện này là: không phải điều gì được nhiều người tin cũng là sự thật. Chỉ khi tôn trọng bằng chứng và sẵn sàng kiểm chứng thông tin, con người mới có thể tránh được những “án oan” kéo dài hàng trăm năm như trường hợp của chim đại bảo.

×