Những điểm mới của Luật Đất đai 2024 đảm bảo quyền sử dụng đất cho người dân, tạo sinh kế cho người nghèo

Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 là một trong ba chương trình lớn thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với nghề nghèo.

Thực hiện chương trình những năm qua, Trung hội Nông dân Việt Nam, các cấp hội Nông dân Việt Nam phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai nhiều chương trình, dự án, giải pháp để nâng cao nhận thức của người dân về chương trình.

Giới thiệu những mô hình hay, cách làm hiệu quả để hội viên nông dân, người nghèo vươn lên thoát nghèo có đời sống khấm khá.

Một trong những giải pháp được thực hiện để người dân vươn lên thoát nghèo là phối hợp cùng với các cơ quan chức năng trợ giúp pháp lý cho người nghèo để họ có thể tiếp cận chính sách giảm nghèo, thủ tục vay vốn, thủ tục đất đai, tư liệu sản xuất.

Thực hiện kế hoạch số 32B KHNTNN ngày 3/4/2025 của Báo Nông thôn ngày nay về việc triển khai chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững năm 2025, Báo Nông thôn ngày nay/Dân Việt tổ chức tòa đàm trực tuyến với chủ đề "Vai trò của luật đất đai 2024 trong giảm nghèo đa chiều".

Tòa đàm sẽ tập trung vào những vấn đề cốt lõi của hoạt động trợ giúp pháp lý cho người nghèo trong thực tiễn, vai trò của các cấp Hội nông dân, từ những thành tựu đạt được đến những vướng mắc, khó khăn còn tồn tại, và quan trọng hơn cả là những giải pháp đột phá để nâng cao hiệu quả của công tác này.

Tại tọa đàm, luật sư Trương Quốc Hòe và luật sư Vũ Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nêu nhiều điểm điểm mới của Luật đất đai đảm bảo quyền sử dụng đất cho dân.

Những điểm mới của Luật Đất đai đảm bảo quyền sử dụng đất cho người dân

Liên quan đến nội dung tọa đàm, câu hỏi đặt ra: "Luật Đất đai 2024 có những quy định mới nào nhằm bảo đảm quyền sử dụng đất cho hộ nghèo, đặc biệt là ở khu vực nông thôn?"

Trả lời vấn đề này, Luật sư Trương Quốc Hòe cho biết, Luật Đất đai 2024 tiếp tục kế thừa chính sách miễn tiền sử dụng đất nông nghiệp – một chủ trương đã được duy trì trong suốt nhiều năm. Đây là chính sách mang ý nghĩa lớn, giúp người nông dân giảm bớt gánh nặng, yên tâm sản xuất.

Theo ông Hòe, khi bàn đến chính sách đất đai ở khu vực nông thôn, cần phân biệt rõ các vùng: đồng bằng, miền núi và hải đảo. Trong đó, chính sách thường tập trung vào nhóm nông thôn miền núi, vùng biên giới và hải đảo – nơi người dân được Nhà nước giao cả đất ở lẫn đất sản xuất. Các khu vực này tiếp tục được chia thành ba vùng. Cụ thể:

Khu vực I là vùng đặc biệt khó khăn, sát biên giới, được hưởng chính sách hỗ trợ toàn diện cả về đất ở, đất sản xuất và đời sống; Khu vực II là vùng giáp ranh bán sơn địa, được xác định hạn mức và quỹ đất cụ thể để giao cho hộ nghèo; Khu vực III là vùng nông thôn đồng bằng, nơi quỹ đất gần như đã được giao hết theo Nghị định 64/1994, nên hiện không còn đất để cấp cho người nghèo.

“Thực tế, ở nhiều địa phương đồng bằng không còn quỹ đất để giao, nên bài toán đặt ra là phải chuyển hướng chính sách. Thay vì giao đất, cần hỗ trợ người dân thông qua đào tạo nghề, tạo việc làm, chuyển đổi từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp", ông Hòe phân tích.

Ông cũng cho biết, thời gian qua, nhiều cơ quan chức năng đã phối hợp triển khai các chương trình dạy nghề, giới thiệu việc làm cho người nghèo, giúp họ có thu nhập ổn định.

Bên cạnh đó, Nhà nước còn hỗ trợ bảo hiểm xã hội, chi phí đào tạo, thậm chí miễn tiền điện cho hộ khó khăn. Những chính sách đan xen, toàn diện nhằm giúp người nghèo nông thôn từng bước thoát nghèo bền vững.

Trả lời câu hỏi về những quy định mới trong việc giao và cho thuê đất sản xuất nông, lâm nghiệp, tạo sinh kế cho người dân, luật sư Vũ Anh Tuấn cho rằng, các chính sách mới đã tạo ra nhiều tác động tích cực, đặc biệt đối với người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Tuấn, Luật Đất đai 2024 đã mở rộng cơ chế giúp nâng cao giá trị sử dụng đất. Thay vì mỗi hộ nghèo chỉ sở hữu những thửa đất nhỏ, manh mún, chính sách mới khuyến khích liên kết, hợp tác để hình thành vùng sản xuất quy mô lớn, qua đó nâng cao hiệu quả canh tác và tăng thu nhập cho người dân.

“Tôi đặc biệt tâm đắc với chính sách tích tụ đất nông nghiệp. Thực tế cho thấy, nếu giữ diện tích nhỏ lẻ như hiện nay, giá trị kinh tế từ đất đai mang lại cho người nghèo không cao, thậm chí nhiều nơi ruộng lúa bị bỏ hoang vì chi phí sản xuất vượt quá lợi nhuận. Do đó, việc mở rộng quy mô, tạo điều kiện tích tụ đất là hướng đi đúng đắn", ông Tuấn nhận định.

Ngoài ra, chính sách giao rừng cho người dân, bao gồm cả rừng sản xuất và rừng phòng hộ, cũng được đánh giá là bước tiến lớn. Khi người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, được giao quyền quản lý và khai thác rừng, họ không chỉ bảo vệ tài nguyên mà còn có thể phát triển thêm các hoạt động kinh tế, du lịch, dịch vụ sinh thái gắn với rừng, góp phần nâng cao thu nhập.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, cần có cơ chế hỗ trợ cụ thể, giúp người dân sử dụng đất và rừng đúng mục đích, khai thác hợp lý, bền vững.

Bổ sung ý kiến, Luật sư Hòe cho rằng, cùng với việc giao đất, cần quan tâm hơn đến cách người nghèo sử dụng và phát huy hiệu quả quỹ đất được giao. Nhiều hộ nghèo dù được giao đất vẫn khó duy trì sản xuất do hạn chế về năng lực, vốn và kỹ thuật. Vì vậy, Nhà nước cần có cơ chế giúp họ vừa giữ được đất, vừa bảo đảm thu nhập ổn định.

Liên quan đến nội dung cho phép thế chấp quyền sử dụng đất để giúp người nghèo tiếp cận vốn, cải thiện thu nhập và thoát nghèo bền vững?

Luật sư Vũ Anh Tuấn cho rằng, việc cho phép người nghèo và người có thu nhập thấp dùng quyền sử dụng đất làm tài sản bảo đảm là quy định đúng đắn, được ghi nhận trong cả Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Quy định này đã giúp người dân huy động vốn để mở rộng sản xuất, kinh doanh, tạo thêm thu nhập và cơ hội thoát nghèo. Tuy nhiên, theo ông, cần tiếp tục mở rộng chính sách tín dụng cho khu vực nông thôn, không chỉ giới hạn ở hình thức thế chấp.

Luật sư Trương Quốc Hòe đồng tình với quan điểm này nhưng cho rằng cần thận trọng hơn trong thực tế áp dụng. Ông nhận định, người nghèo là nhóm yếu thế, thường thiếu hiểu biết pháp luật và dễ gặp rủi ro khi mang đất đi thế chấp. Giá trị quyền sử dụng đất ở nông thôn thường thấp, trong khi nghĩa vụ trả nợ lại kéo dài, khiến nhiều hộ sau nhiều năm vẫn không thể giải chấp tài sản.

×