OPEC và OPEC+ là gì? UAE cùng những nước nào đã rời khỏi tổ chức nắm giữ 80% trữ lượng dầu của thế giới?

OPEC và OPEC+ là gì, khác nhau như thế nào?

OPEC (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ) được thành lập năm 1960 bởi Iraq, Iran, Kuwait, Ả Rập Xê Út và Venezuela. Hiện nay, tổ chức này có 12 thành viên gồm Algeria, Congo, Guinea Xích đạo, Gabon, Iran, Iraq, Kuwait, Libya, Nigeria, Saudi Arabia, UAE và Venezuela.

Các quốc gia thuộc OPEC nắm giữ hơn 80% trữ lượng dầu mỏ toàn cầu. Tổ chức này thường xuyên họp để đưa ra hạn ngạch sản lượng và phối hợp khai thác nhằm điều tiết nguồn cung, qua đó ảnh hưởng đến giá dầu trên thị trường thế giới.

Đến năm 2016, trước tình trạng giá dầu giảm mạnh do sự gia tăng sản lượng dầu đá phiến từ Mỹ, OPEC đã hợp tác với 10 quốc gia sản xuất dầu khác để hình thành liên minh OPEC+.

Các nước tham gia gồm Nga, Azerbaijan, Kazakhstan, Bahrain, Brunei, Malaysia, Mexico, Oman, Nam Sudan và Sudan. Nhờ đó, tổng sản lượng của OPEC+ chiếm khoảng 41% sản lượng dầu toàn cầu. Trong liên minh này, Ả Rập Xê Út và Nga là hai nhà sản xuất lớn nhất, với sản lượng lần lượt khoảng 9 triệu và 9,3 triệu thùng/ngày (theo Reuters năm 2024). Tính chung, OPEC và OPEC+ có tổng cộng 22 quốc gia thành viên.

Mục tiêu chung của OPEC và OPEC+ là “phối hợp và thống nhất chính sách dầu mỏ giữa các quốc gia thành viên”, nhằm đảm bảo lợi ích cho cả nhà sản xuất, người tiêu dùng và nhà đầu tư.

Trên thực tế, điều này có nghĩa là các quốc gia thành viên thường xuyên họp mặt và thống nhất về lượng dầu mỏ mà mỗi nước sẽ sản xuất. Giá dầu có thể giảm đáng kể nếu họ quyết định cung cấp thêm dầu ra thị trường. Mặt khác, nếu các nước thành viên OPEC quyết định cắt giảm sản lượng và hạn chế nguồn cung, giá dầu rất có thể sẽ tăng vọt.

Sự khác nhau giữa OPEC và OPEC+ là OPEC chủ yếu tập trung vào việc thiết lập hạn ngạch sản lượng cho các nước thành viên nhằm kiểm soát nguồn cung.

Trong khi đó, OPEC+ có phạm vi rộng hơn, là sự hợp tác giữa OPEC và các quốc gia sản xuất lớn bên ngoài tổ chức. Nhờ có sự tham gia của những nước như Nga, OPEC+ có khả năng tác động mạnh hơn đến thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Bảng phân biệt sự khác nhau giữa Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC và OPEC+

OPEC và OPEC+ đang dần mất kiểm soát thị trường?

Gần đây, có nhiều dấu hiệu cho thấy OPEC và OPEC+ đang suy giảm khả năng kiểm soát giá dầu. Nguyên nhân chính là sự khác biệt lợi ích giữa các thành viên. Một số nước như Ả Rập Xê Út và UAE muốn duy trì sản lượng thấp để giữ giá dầu ở mức cao, trong khi các quốc gia như Nga hay Venezuela lại cần tăng sản lượng để đảm bảo nguồn thu.

Thậm chí, một số thành viên bị cáo buộc âm thầm khai thác vượt hạn ngạch, hoặc công khai phản đối chính sách cắt giảm sản lượng. Điều này làm suy yếu sự đoàn kết nội bộ. Khi OPEC+ không còn phối hợp hiệu quả, thị trường dầu mỏ trở nên biến động hơn và khả năng điều tiết giá của liên minh cũng giảm đi đáng kể.

Bên cạnh đó, các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và EU đang đẩy mạnh tự chủ năng lượng, trong khi năng lượng tái tạo phát triển nhanh chóng. Những yếu tố này khiến vai trò của OPEC+ trong việc kiểm soát nguồn cung toàn cầu dần suy giảm.

Theo dự báo của International Energy Agency, đến năm 2040, dầu mỏ chỉ còn chiếm khoảng 26% tổng tiêu thụ năng lượng toàn cầu. Ông Edward Morse, Trưởng bộ phận kinh doanh hàng hóa toàn cầu của Tập đoàn Citigroup nhận định rằng các yếu tố như trừng phạt, địa chính trị và năng lượng thay thế đang khiến OPEC+ mất dần ảnh hưởng đối với thị trường.

UAE cùng những nước nào đã rời khỏi tổ chức OPEC và OPEC+

Thành viên của OPEC đã có những thay đổi đáng kể trong nhiều thập kỷ qua. Dưới đây là tóm tắt ngắn gọn về những thành viên đáng chú ý đã rời khỏi OPEC:

Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE)

Hôm 28/4, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) bất ngờ thông báo sẽ rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) từ ngày 1/5.

Bộ Năng lượng nước này cho biết quyết định được đưa ra sau quá trình rà soát toàn diện chính sách sản xuất cũng như năng lực hiện tại và tương lai của đất nước, giúp UAE linh hoạt hơn trong việc ứng phó với biến động thị trường.

Cốt lõi quyết định của UAE nằm ở một mâu thuẫn quen thuộc: các thành viên đã đầu tư mạnh vào việc tăng cường năng lực sản xuất ngày càng không muốn bị ràng buộc bởi hạn ngạch được thiết kế để hỗ trợ giá cả.

Quốc gia vùng Vịnh này là một trong những thành viên lâu năm nhất của tổ chức, gia nhập vào năm 1967, bảy năm sau khi tổ chức được thành lập bởi Iraq, Kuwait, Iran, Venezuela và Ả Rập Xê Út.

Công ty nghiên cứu năng lượng Rystad Energy cho biết việc UAE rút lui đánh dấu một sự thay đổi đáng kể đối với nhóm các nước sản xuất dầu mỏ này.

“Việc mất đi một thành viên với công suất 4,8 triệu thùng mỗi ngày, và tham vọng sản xuất nhiều hơn nữa, đã tước đi một công cụ thực sự hữu hiệu của tổ chức”, ông Jorge Leon, người đứng đầu bộ phận phân tích địa chính trị của Rystad Energy, cho biết trong một tuyên bố.

Angola

Angola là quốc gia cuối cùng rút khỏi OPEC vào năm 2024. Angola - một trong những nước sản xuất dầu hàng đầu châu Phi với sản lượng khoảng 1,1 triệu thùng mỗi ngày, đã từng là thành viên của OPEC trong 6 năm. Nước này đã rút khỏi OPEC sau một tranh chấp về hạn ngạch sản lượng.

Bộ trưởng Tài nguyên Khoáng sản và Dầu mỏ Diamantino Azevedo cho biết ông cảm thấy "Angola không được lợi gì" khi tiếp tục ở lại tổ chức này và quyết định rời đi để "bảo vệ lợi ích của mình", tương tự như UAE.

Ông Azevedo cho biết nếu Angola tiếp tục ở lại tổ chức này, nước này sẽ "bị buộc phải cắt giảm" sản lượng, điều mà ông cho là trái với "chính sách tránh suy giảm và tôn trọng hợp đồng" của Angola.

Qatar

Qatar là quốc gia Ả Rập duy nhất rời khỏi OPEC, tư cách thành viên của nước này đã hết hạn vào năm 2019 sau khi gia nhập tổ chức này từ năm 1961. Vào thời điểm đó, Doha tuyên bố rời khỏi tổ chức này để tập trung hơn vào sản xuất khí đốt.

Việc rút lui này cũng diễn ra vào thời điểm một số nước láng giềng vùng Vịnh của Qatar, gồm Ả Rập Xê Út, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, cũng như Ai Cập, đã cắt đứt quan hệ với nước này và thiết lập lệnh phong tỏa trên bộ và trên biển với cáo buộc hỗ trợ khủng bố. Qatar kịch liệt phủ nhận điều này, trong khi Al-Kaabi cho biết yếu tố địa chính trị không ảnh hưởng đến quyết định vào thời điểm đó.

Indonesia

Quốc gia Đông Nam Á Indonesia đã rút khỏi tổ chức này không chỉ một mà đến hai lần. Lần đầu tiên Indonesia rời khỏi EU là vào năm 2008, sau khi giá dầu tăng cao và tình trạng "nhập khẩu ròng" khiến việc tiếp tục là thành viên trở nên không thể duy trì được. Jakarta cho biết họ sẽ tập trung vào việc tăng cường sản xuất trong nước vì họ là "một quốc gia tiêu thụ".

Quyết định này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi chính phủ Indonesia cắt giảm trợ cấp nhiên liệu vốn từ lâu đã bảo vệ người nghèo, khiến giá dầu tăng vọt gần 30%, gây ra làn sóng biểu tình.

Tháng 1 năm 2016, quốc gia này tái gia nhập tổ chức, nhưng lại rút lui vào tháng 11 cùng năm sau khi OPEC yêu cầu cắt giảm sản lượng 5%.

Ecuador

Thành viên cuối cùng rời tổ chức là Ecuador. Quốc gia Nam Mỹ này là thành viên từ năm 1978 đến năm 1992, và một lần nữa từ năm 2007 đến năm 2020. Ecuador rời nhóm này phù hợp với các mục tiêu bền vững tài chính của chính phủ trong bối cảnh kinh tế đầy biến động.

Theo nguồn: CNBC; Newarab, Aljazeera

×