Thành phố Đồng Nai trong cấu trúc đô thị sân bay (Bài 2): Không thể chỉ là nơi đi qua, Đồng Nai buộc phải thành điểm đến

Điểm nghẽn kết nối và bài toán bản sắc đô thị của thành phố Đồng Nai

Đồng Nai hiện có quy mô hơn 12.737 km², dân số gần 4,5 triệu người, nằm ở vị trí trung tâm vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tiếp giáp TP.HCM và kết nối lên Tây Nguyên, duyên hải miền Trung.

Đặc biệt, sân bay Long Thành dự kiến khai thác từ tháng 6/2026 tạo ra lợi thế hiếm có về giao thông hàng không.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, lợi thế này chưa được chuyển hóa tương xứng. TS. Lê Thị Hạnh An - Ban Truyền thông và Phát triển đối tác, (thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM – UEH) cho biết, Đồng Nai đang rơi vào nghịch lý phổ biến của các đô thị cửa ngõ: Lưu lượng người và hàng hóa lớn nhưng giá trị giữ lại thấp.

Một trong những nguyên nhân chính nằm ở hạ tầng kết nối chưa đồng bộ. Hiện mới chỉ khoảng 31% trong tổng số 45 tuyến giao thông liên kết giữa TPHCM và Đồng Nai được khai thác.

Các trục chính như quốc lộ 1, quốc lộ 51 thường xuyên quá tải, trong khi nhu cầu sẽ còn tăng mạnh khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động.

Không chỉ liên vùng, kết nối nội tỉnh cũng là điểm yếu sau khi mở rộng địa giới. Trước đây, khu vực Đồng Nai và Bình Phước chưa có trục giao thông trực tiếp, khiến việc di chuyển phải đi vòng qua địa phương khác.

Theo các nghiên cứu, những dự án như cầu Mã Đà hay cao tốc Biên Hòa - Chơn Thành sẽ đóng vai trò then chốt để hình thành không gian kinh tế thống nhất.

Điểm đáng nói nữa là câu chuyện không chỉ nằm ở đường sá. Theo PGS.TS. Trịnh Tú Anh – Việt trưởng Viện Đô thị Thông minh và Quản lý (UEH), vấn đề cốt lõi là Đồng Nai chưa tạo được một bản sắc đô thị đủ rõ để giữ chân con người.

Nói cách khác, Đồng Nai đang mạnh về chức năng giao thông nhưng yếu ở trải nghiệm; mạnh về “đi qua”, nhưng yếu ở “ở lại”. Người đến có thể đi qua nhanh chóng, nhưng thiếu lý do để ở lại lâu hơn.

Trong bối cảnh đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, hạn chế này không còn là điểm yếu có thể chấp nhận. Đồng Nai buộc phải được xử lý như một ưu tiên chiến lược.

Định vị đô thị kết nối đa trải nghiệm, tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển thành phố Đồng Nai

Từ thực tế đó, các chuyên gia đề xuất, cần định vị thành phố Đồng Nai là đô thị kết nối đa trải nghiệm, một mô hình phát triển không dựa trên địa giới hành chính, mà dựa trên dòng chảy kinh tế và hành vi của con người.

Theo TS. Phạm Nguyễn Hoài, Trường Công nghệ và Thiết kế UEH, định vị này gồm 4 lớp chức năng liên kết chặt chẽ.

Thứ nhất là cửa ngõ hàng không - logistics, với sân bay Long Thành làm hạt nhân. Đây là nơi đón dòng khách và hàng hóa quốc tế.

Thứ hai là không gian liên vùng, kết nối Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và các khu vực lân cận.

Thứ ba là điểm dừng chân có trải nghiệm, nơi hành khách có thể lưu lại vài giờ hoặc vài ngày thay vì rời đi ngay.

Thứ tư là điểm đến du lịch đa dạng, bao gồm sinh thái, nông nghiệp, công nghiệp và văn hóa.

Điểm mới của cách tiếp cận này là lấy chính điểm nghẽn làm nền tảng xây dựng bản sắc. Thay vì né tránh hạn chế kết nối, Đồng Nai phải biến nó thành câu chuyện phát triển.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy các đô thị như Dubai, Doha hay Singapore đều đi lên từ vai trò trung chuyển. Nhưng điểm khác biệt là họ không dừng ở vận tải, mà phát triển thành hệ sinh thái dịch vụ, trải nghiệm và tiêu dùng. Nhờ đó, khách không chỉ đi qua mà còn ở lại, chi tiêu và quay trở lại.

Với Đồng Nai, trung tâm sẽ là khu vực sân bay Long Thành trong bán kính 5-10km, hình thành đô thị sân bay với đầy đủ chức năng dịch vụ cao cấp.

Từ đây, các hành lang phát triển sẽ tỏa đi theo từng hướng. Tuyến kết nối TPHCM sẽ gắn với dịch vụ đô thị và MICE. Tuyến đi Vũng Tàu gắn với du lịch biển. Tuyến lên Trị An, Cát Tiên gắn với sinh thái và nghỉ dưỡng.

Theo tính toán, giai đoạn 1 sân bay có thể phục vụ khoảng 25 triệu lượt khách mỗi năm. TS. Lê Thị Hạnh An cho rằng, chỉ cần chuyển đổi 5-10% lượng khách quá cảnh thành khách trải nghiệm, giá trị mang lại đã rất lớn.

Một điểm mới đáng chú ý là cách nhìn về hạ tầng giao thông. Theo các chuyên gia, đường sá không chỉ để di chuyển mà phải trở thành: Hạ tầng dịch vụ.

Điều này đồng nghĩa mỗi tuyến đường cần có điểm dừng chân, không gian trải nghiệm, hệ thống thông tin và dịch vụ đi kèm. Nếu làm tốt, ngay cả hành trình di chuyển cũng tạo ra giá trị kinh tế.

Song song đó, Đồng Nai được đề xuất phát triển các cụm du lịch theo nhóm thay vì rời rạc. 6 cụm chính gồm: Long Thành - dịch vụ sân bay và MICE, Biên Hòa - đô thị, Trị An - sinh thái hồ, Cát Tiên - rừng, vùng phía Bắc - văn hóa bản địa và du lịch nông nghiệp.

Cuối cùng, yếu tố quyết định vẫn là quản trị. Một đô thị cửa ngõ không thể vận hành theo cách mỗi ngành làm một kiểu.

“Đồng Nai cần một cơ chế điều phối thống nhất, kết nối giao thông, du lịch, công thương và quy hoạch để đảm bảo mọi chính sách cùng hướng đến một mục tiêu chung”, TS. Hạnh An chia sẻ.

×