Bình luận
0
Ven dòng sông Cái, phía hữu ngạn, nơi có Dinh Trấn Biên (thủ phủ của tổng Phú Yên từ năm 1629-1832) có nhiều ngôi mộ cổ bề thế mang đậm dấu ấn văn hóa Việt xứ Đàng Trong.
Đặc biệt tại triền phía nam núi A Man (thôn Quảng Đức, xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) có một di tích khảo cổ độc đáo, đó là 500 ngôi mộ cổ chứa đựng nhiều bí ẩn cần được giải mã.
500 ngôi mộ cổ có bốn dạng: loại hình yên ngựa (kiều ngựa), loại hình mai rùa, loại hình mái nhà, loại hình búp sen; trong đó loại hình yên ngựa chiếm đa số.
Trên trụ biểu nhiều ngôi mộ cổ có một số vết tích nét khắc chữ Hán, nhưng hầu hết nét chữ bị bào mòn, không nhận biết được.
Tất cả bia mộ cổ đều bị đục phá, không để cho thế hệ sau biết danh tánh những người dưới mộ.
Dạng mộ cổ hình mai rùa - Ảnh: THANH BÌNH
Nhiều ngôi mộ cổ có trụ biểu, trên đó có những hoa văn trang trí tinh xảo thể hiện hình tượng tứ bình, tùng hạc, mặt trời, mây mác, hoa sen, dây lá…
Đã có nhiều ý kiến khác nhau trong cộng đồng dân cư và các nhà nghiên cứu về 500 ngôi mộ cổ này. Có người cho rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Chăm, có người nói rằng đó là khu mộ cổ của bà con người Hoa…
Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy rằng, 500 ngôi mộ cổ này không có một yếu tố nào thuộc về văn hóa mộ táng của người Chăm và người Hoa, mà hoàn toàn là văn hóa mộ táng của người Việt. Dù kiến trúc, kết cấu, hoa văn trang trí trên các ngôi mộ cổ rất độc đáo nhưng vẫn mang đậm dấu ấn văn hóa thuần Việt từ phong thủy dân gian trong mai táng, đến hoa văn trang trí, cách thức bài trí, cách thức lập mộ…
500 ngôi mộ cổ có 4 kiểu dáng nhưng đều có hình dáng khác nhau, không ngôi mộ nào giống ngôi mộ nào, quy mô từng ngôi mộ tùy thuộc vào vị trí xã hội của người nằm dưới mộ lúc sinh thời…
Hoa văn trang trí mang đậm dấu ấn đặc trưng của những tấm bia thời chúa Nguyễn, có ảnh hưởng triết lý Phật giáo giống như bia mộ hòa thượng Liễu Quán ở Huế (mô típ dây lá, hoa sen…).
Ngoài thủ pháp chạm sâu trên nền sa thạch, hệ thống mô típ trang trí trên những tấm bia mộ cổ tạo dấu ấn đặc trưng thời các chúa Nguyễn, thể hiện sự ảnh hưởng đậm nét của triết lý Phật giáo.
Dạng mộ cổ hình búp sen - Ảnh: THANH BÌNH
Loại mô hình yên ngựa tạo điểm nhấn tạo hình, phản ánh quá trình giao lưu, giao thoa và tiếp biên văn hóa giữa người Việt và bà con người Hoa trong phong trào phản Thanh phục Minh, được chúa Nguyễn cho tị nạn định cư ở xứ Đàng Trong, trong đó có Phú Yên.
Chúng tôi cảm giác rằng, những người nằm dưới 500 ngôi mộ cổ thuộc lực lượng của chúa Nguyễn Ánh trong những trận chiến khốc liệt với nhà Tây Sơn từ năm 1793-1801.
Sau khi vua Quang Trung băng hà (1792), chúa Nguyễn Ánh tận dụng thời cơ, cử danh tướng Tôn Thất Hội đem đại quân đánh chiếm Phú Yên.
Tháng 3/1794, vua Cảnh Thịnh (nối nghiệp vua Quang Trung) cử Thái úy Nguyễn Văn Hưng chỉ huy 4 vạn quân đánh lấy lại Phú Yên và hợp quân với danh tướng Trần Quang Diệu đánh thành Diên Khánh. Chỉ 2 tháng sau (5/1794), chúa Nguyễn Ánh huy động lực lượng hùng mạnh chiếm đóng cửa biển Xuân Đài và chiếm giữ Phú Yên.
6 tháng sau (tháng 11/1794), quân Tây Sơn do Tổng quản Trần Quang Diệu và Tư lệ Lê Trung chỉ huy đã quét sạch quân chúa Nguyễn ở Phú Yên và truy kích đến thành Diên Khánh. 3 năm sau, tháng 3/1797, chúa Nguyễn Ánh huy động đại binh đánh Phú Yên và Quy Nhơn. Tháng 5/1799, chúa Nguyễn Ánh cử danh tướng Nguyễn Văn Thành đem quân chiếm Phú Yên và tháng 7/1799 chiếm được thành Quy Nhơn, đổi tên là thành Bình Định.
Đầu năm 1800, hai danh tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng đánh lấy lại thành Bình Định. Hàng tướng Phạm Văn Điềm (tướng cũ Tây Sơn) đem Phú Yên về với Tây Sơn, đặt Phú Yên trong thế tử chiến chống lại quân Nguyễn Ánh.
Dạng mộ cổ hình yên ngựa (kiều ngựa) - Ảnh: THANH BÌNH
Tháng 6/1800, chúa Nguyễn Ánh cử tướng Nguyễn Đức Xuyên đem quân đánh Phú Yên. Danh tướng Tây Sơn Trần Quang Diệu cử Đại đô đốc Đào Cổng Giản đem quân hổ hầu (tinh nhuệ nhất) vào Phú Yên hợp với tướng Phạm Văn Điềm phòng thủ Phú Yên.
Chúa Nguyễn Ánh huy động tinh binh mãnh tướng tiến công Phú Yên, thế trận giằng co rất ác liệt. Tháng 3 và tháng 4/1801, Tham đốc Tây Sơn Phạm Văn Điềm phản công, làm chủ đất Phú Yên. Tháng 7/1801, chúa Nguyễn Ánh huy động đại quân từ Phú Xuân tiếp cứu Nguyễn Văn Thành ở Phú Yên, đánh bại quân Tây Sơn, hoàn toàn làm chủ đất Phú Yên.
Trong 8 năm (1793-1801), Phú Yên là chiến trường khốc liệt nhất trong cuộc tương tranh giữa hai lực lượng Tây Sơn và Nguyễn Ánh. Chiến trường trọng tâm là cửa biển Xuân Đài, dọc dòng sông Cái và Bảo (đồn đắp bằng đất) LaThai (La Hai).
Phú Yên thay ngôi đổi chủ liên tục giữa hai lực lượng tương tranh. Trong các trận chiến khốc liệt đó, các tướng tá của chúa Nguyễn Ánh tử trận được bí mật chôn cất trên núi A Man soi xuống dòng sông Cái, đầu hướng về nam để vọng về nhà vua và căn cứ địa ở Gia Định, Diên Khánh.
Nhà báo Phan Thanh Bình, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử tỉnh Phú Yên (bìa phải), giới thiệu 4 dạng mộ cổ với đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Huỳnh Tấn Việt (thứ 2 từ trái sang), nguyên Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Thành Quang (trái) và đại diện những người phát tâm lập đàn tràng, tu tảo những ngôi mộ cổ - Ảnh: MINH KÝ.
Đại bộ phận tướng tá bỏ mình được xây mộ hình yên ngựa là phương thức cách điệu da ngựa bọc thây ở sa trường. Đây cũng chỉ là giả thuyết có những luận cứ đáng tin cậy.
Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Phú Yên đang trình cấp có thẩm quyền mời các nhà khoa học của Cục Di sản văn hóa, Viện Khảo cổ, Viện Dân tộc học, Viện Lịch sử, Viện Hán Nôm và Hội Khoa học lịch sử… về khu mộ cổ lớn nhất Việt Nam để khảo sát và có kết luận khoa học để giải mã đầy đủ những thông tin về 500 ngôi mộ cổ này.
Trước mắt cần tu tảo các ngôi mộ, tạo một điểm hấp dẫn cho du khách và bà con địa phương đến chiêm bái một di tích văn hóa, lịch sử và tâm linh độc đáo của Phú Yên.
Đây là di tích khảo cổ về văn minh mộ táng của tiền nhân có giá trị độc đáo về văn hóa, lịch sử, kiến trúc, đặc biệt là văn hóa tâm linh. 500 ngôi mộ cổ này tập trung phía sau chùa Châu Lâm, liền kề với Minh bia hòa thượng Liễu Quán (1667-1742) vị cao tăng người làng Quảng Đức mở ra thiền phái phật giáo xứ Đàng Trong (từ Quảng Bình trở vào) thế kỷ XVIII.
Quần thể di tích lịch sử - văn hóa - kiến trúc - tâm linh khu vực chùa Châu Lâm bao gồm chùa cổ Châu Lâm, Minh bia hòa thượng Liễu Quán và 500 ngôi mộ cổ có giá trị đặc biệt trong tiến trình lịch sử hơn 400 năm của Phú Yên.
Sau ngày tái lập tỉnh, nhà nghiên cứu Phan Đình Phùng, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử tỉnh Phú Yên cùng GS Trần Quốc Vượng đã dày công nghiên cứu các ngôi mộ cổ trên núi A Man.
Các nhà nghiên cứu tại Phú Yên đã kế tục thành quả này và tiến hành nghiên cứu trong nhiều năm, đã công bố thành quả nghiên cứu bước đầu trong “Địa chí Phú Yên”, “Lịch sử huyện Tuy An”, “Đặc trưng văn hóa đá Phú Yên”… Tháng 4/2017, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV8) phối hợp với Hội Khoa học lịch sử tỉnh Phú Yên thực hiện phóng sự “Bí ẩn những ngôi mộ cổ” trên núi A Man (thôn Quảng Đức, xã An Thạch).
Sau khi Đài Truyền hình Việt Nam và Báo Phú Yên thông tin về 500 ngôi mộ cổ trong khu vực chùa Châu Lâm, các bậc chân tu và ni sư trụ trì chùa Châu Lâm cùng nhiều tấm lòng hậu thế có nguyện vọng lập một đàn tràng cúng tế các vị tiền nhân yên nghỉ dưới chân núi A Man, sau lưng chùa Châu Lâm đã nhiều thế kỷ mộ phần bị bỏ hoang.
Dạng mộ hình mái nhà - Ảnh: THANH BÌNH
Một số bà con gồm ông Phan Văn Khánh (thôn Ngọc Phước 1, xã Bình Ngọc, TP Tuy Hòa) - người tiên phong cùng bà con xã Bình Ngọc trùng tu đình làng Ngọc Lãng và 3 ngôi miếu cổ Tây Lý, Trung Lý, Đông Lý… ở xã Bình Ngọc), Đặng Đức Nghĩa (phường 5, TP Tuy Hòa), Ủy viên thường trực Đặng tộc Việt Nam, Chủ tịch Đặng tộc Phú Yên - người có 15 năm đóng góp nhiều tâm sức tài lực cho Đặng tộc Phú Yên và cả nước; Trương Tấn Hổ (thôn Phước Lộc 2, xã Hòa Thành, huyện Đông Hòa), Đặng Duy Tân (phường 5, TP Tuy Hòa) phát tâm thiện nguyện đề nghị Hội Khoa học lịch sử Phú Yên cùng chùa Châu Lâm tổ chức lễ cúng tiền nhân yên nghỉ ở núi A Man vào ngày chủ nhật 25/6/2017 (mùng hai tháng sáu âm lịch).
Được sự cho phép của chính quyền địa phương, Hội Khoa học lịch sử tỉnh Phú Yên cùng 4 vị phát tâm tri ân tiền nhân đã cung nghinh 21 vị cao tăng của Phú Yên (trong đó có ba vị hòa thượng chủ trì) lập đại lễ trai đàn kỳ an, kỳ siêu, bạc độ chẩn tế âm linh nhằm tri ân tiền nhân, nguyện cầu quốc thái dân an, nối ngàn xưa với ngàn sau. Đồng thời tiến hành tu tảo 500 ngôi mộ đã nhiều thế kỷ chưa được chăm sóc.
Bảo tồn, tôn tạo và cả trùng tu khu mộ cổ lớn nhất nước ở núi A Man là một trong những việc làm thiêng liêng, thiết thực để lưu giữ ký ức quan trọng của tiến trình lịch sử Phú Yên.
(Bài viết đã đăng trên báo Phú Yên Online ngày 30/06/2017)
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy yêu cầu trong trường hợp cần thiết phải sửa chữa đột xuất công trình cầu Long Biên, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề xuất để Cục Đường sắt Việt Nam tổng hợp, báo cáo Bộ Xây dựng xem xét.
Chia sẻ
Sát Tết Nguyên đán 2026, giá thị trường thực phẩm tại các chợ truyền thống Hà Nội như thịt lợn, tôm tươi và rau xanh đang có xu hướng tăng từ 10 - 20%.
Chia sẻ
Thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, thu hẹp nhanh khoảng cách với Thái Lan với "đầu tàu" VinFast và đằng sau đà tăng này là sự cộng hưởng của nhiều động lực.
Chia sẻ
Đang dựng cây nêu bằng tre để đón Tết, 3 thanh niên ở Diễn Châu, tỉnh Nghệ An bất ngờ bị điện giật. Cả 3 nạn nhân sau đó được đưa đến bệnh viện cấp cứu.
Chia sẻ
Thủ tướng Hungary Viktor Orban hôm thứ Tư cáo buộc Brussels và Kiev đang thúc đẩy một kế hoạch đẩy nhanh tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU) của Ukraine và gọi đây là “tuyên bố chiến tranh công khai” nhằm vào Hungary.
Chia sẻ
Không chỉ được coi là một trong những mỹ nhân hàng đầu của showbiz Việt, Ninh Dương Lan Ngọc còn được đánh giá cao về khả năng diễn xuất.
Chia sẻ
Viêm phế quản là bệnh hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi thời tiết giao mùa. Nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ.
Chia sẻ
Theo quan niệm dân gian, có một số loài hoa không nên đặt lên bàn thờ, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên Đán như hoa giả, hoa ly, hoa phong lan...
Chia sẻ
Đề xuất Hà Nội được mở trường chuyên từ cấp THCS trở lên khiến các chuyên gia băn khoăn "hàng nghìn đứa trẻ sẽ mất tuổi thơ trong những năm học Tiểu học, hàng nghìn đứa trẻ lại lao vào học thêm".
Chia sẻ
Vụ cháy chung cư PH Nha Trang ở phường Nam Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) vào chiều nay đã khiến cho 2 người tử vong.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai, khí chất mạnh mẽ và thái độ lạc quan của con giáp tuổi Dần giúp họ tránh xa những rắc rối, sống vô tư và thoải mái.
Chia sẻ
Ngày 12/02 tại Hà Nội, Tập đoàn Vingroup và Công ty Vinhomes vừa được Tạp chí TIME (Mỹ) bình chọn vào “Top 500 Công ty tốt nhất châu Á - Thái Bình Dương 2026”. Việc Vingroup và Vinhomes đồng thời hiện diện với thứ hạng ấn tượng trong bảng xếp hạng danh giá của TIME không chỉ khẳng định quy mô và tầm vóc toàn cầu của hệ sinh thái, mà còn cho thấy sức ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ của kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.
Chia sẻ
Valentine năm nay, thay vì combo quen thuộc tặng hoa - ăn tối - xem phim, nhiều cặp đôi đang chọn một “playlist hẹn hò” hoàn toàn khác: đón bình minh bên biển, khám phá rừng Sác, dạo bước giữa rừng hoa mai - đào, bay khinh khí cầu hay dù lượn giữa không trung, “đi tour” ẩm thực 3 miền.... Tất cả gói trọn trong một ngày tại siêu lễ hội Green Paradise Tet Fest đang diễn ra tại Cần Giờ - sự kiện đang chiếm trọn spotlight du xuân mùa Tết Bính Ngọ.
Chia sẻ
Ngày 12/2/2026, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) tổ chức Lễ ký kết và công bố cầu thủ Nguyễn Đình Bắc trở thành Đại sứ thương hiệu giai đoạn 2026–2028. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới của Sacombank trong hành trình đồng hành cùng thể thao Việt Nam và lan tỏa các giá trị tích cực, bền vững tới cộng đồng.
Chia sẻ
Ngày 12-2 (tức 25 tháng Chạp), Bệnh viện K đã tổ chức bữa cơm tất niên và chuyến xe yêu thương. Đây là năm thứ 10 chương trình được tổ chức, thể hiện tinh thần sẻ chia và trách nhiệm xã hội, góp phần làm dịu đi những khó khăn và lan tỏa niềm tin, hy vọng đối với người bệnh ung thư trong những ngày xuân mới.
Chia sẻ
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov hôm thứ Tư tuyên bố rằng, châu Âu và Ukraine đã “xé nát” kế hoạch hòa bình Mỹ trình bày với Nga tại cuộc gặp cấp tổng thống ở Anchorage (Alaska) hồi tháng 8 năm ngoái.
Chia sẻ
Xuân Bính Ngọ 2026 mang theo hy vọng mới trên từng thửa ruộng, nương đồi. Nhiều độc giả tham gia "Lời chúc Xuân Bính Ngọ 2026" của Báo Dân Việt cùng chung ước vọng chúc cho bà con nông dân cả nước một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nông sản được giá, đầu ra ổn định.
Chia sẻ
Một tổ hợp công viên nước quy mô khoảng 15ha vừa chính thức đón khách tại khu vực Vũng Tàu (thuộc không gian phát triển TP.HCM), bổ sung thêm sản phẩm vui chơi giải trí mới cho du khách khu vực phía Nam trước thềm Tết Nguyên đán 2026.
Chia sẻ
Nếu Đông Á Thanh Hóa không sớm giải quyết vấn đề tài chính, thì 2 trận đấu vừa rồi, hay thêm một vài trận đấu tốt nữa, cũng chỉ là ngọn lửa bùng lên trước khi lụi tàn
Chia sẻ
Trước thực trạng săn bắt, bẫy, vận chuyển và buôn bán động vật hoang dã, chim hoang dã ngày càng diễn biến phức tạp, lực lượng chức năng thành phố Đà Nẵng đang đẩy mạnh các biện pháp đấu tranh, truy quét, xử lý nghiêm nhiều vụ việc vi phạm trên địa bàn (gồm địa phận tỉnh Quảng Nam trước đây).
Chia sẻ
Cổ Thiên Lạc sở hữu sự nghiệp lẫy lừng cùng khối tài sản khổng lồ ở tuổi 56. Tuy nhiên tài tử vẫn lẻ bóng đi về, đồng thời đối mặt nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Chia sẻ
Hiện tại đã có khoảng 20 tỉnh, thành công bố môn thi thứ 3 vào lớp 10 năm 2026, trong đó, phần lớn địa phương chọn Ngoại ngữ.
Chia sẻ
Ngày 25 tháng Chạp, làng hoa Gia Kiệm ở xã Gia Kiệm (sáp nhập từ xã Quang Trung, Gia Kiệm, Gia Tân 3 của huyện Thống Nhất cũ), Đồng Nai rực rỡ sắc xuân. Xe cộ tấp nập, nối đuôi chờ nhận hàng, nông dân kỳ vọng 1 vụ hoa Tết Bính Ngọ 2026 bội thu.
Chia sẻ
Dưới bàn tay khéo léo của những người thợ, những quả dưa hấu bình dị bày bán ở tuyến phố Lê Hoàn, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa bỗng chốc trở thành tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mang theo mong ước về một năm mới bình an, tài lộc của người dân xứ Thanh.
Chia sẻ
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng cực ấn tượng. Không chỉ bán cho Mỹ, Brazil, Việt Nam còn hợp tác nuôi cá rô phi với Cuba, dù trong điều kiện thiếu điện, cá rô phi Việt Nam nuôi tại Cuba vẫn lớn nhanh như thổi.
Chia sẻ
Tại chung cư PH Nha Trang, ở góc đường Võ Thị Sáu – Tô Hiệu, phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa vừa xảy ra một vụ hỏa hoạn khiến nhiều cư dân hoảng loạn.
Chia sẻ
Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã cấp cứu thành công sản phụ băng huyết sau sinh nghiêm trọng. Kỹ thuật nút mạch tử cung giúp kiểm soát tình trạng băng huyết sau sinh, bảo tồn sức khỏe cho sản phụ.
Chia sẻ
Mặc dù đã ra đi cách đây hơn 80 năm, nhưng sự nghiệp và di sản của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc để lại có giá trị về nhiều mặt đối với nền văn hóa Việt Nam.
Chia sẻ
Nga dự định sẽ sớm gửi viện trợ nhân đạo dưới dạng dầu mỏ và các sản phẩm dầu khí đến Cuba - đất nước phải vật lộn với tình trạng thiếu nhiên liệu sau khi Mỹ có động thái siết chặt nguồn cung dầu của nước này. Cuba đã cảnh báo các hãng hàng không quốc tế rằng nhiên liệu máy bay sẽ không còn sẵn có, dấu hiệu mới nhất cho thấy tình hình đang xấu đi nhanh chóng.
Chia sẻ
Con thú rừng quý hiếm có tên trong sách Đỏ là con tê tê java được một người Huế tự nguyện giao nộp cho ngành chức năng. Con động vật hoang dã này đã được cứu hộ, bảo tồn theo quy định.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Phan Thanh
