Quốc gia có tàu chở dầu đầu tiên vượt eo biển Hormuz sau khi Mỹ áp lệnh phong toả, có quan hệ với Iran như thế nào?

Theo TTXVN, ngày 17/4, tờ báo Thổ Nhĩ Kỳ dẫn dữ liệu theo dõi từ MarineTraffic cho biết tàu chở dầu Shalamar đã tiến vào vịnh Oman vào cuối ngày 16/4, sau khi nhận khoảng 450.000 thùng dầu thô tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Hiện con tàu đang phát tín hiệu hướng đến cảng Karachi của Pakistan.

Đây được xem là tàu chở dầu có hàng đầu tiên rời Vịnh, đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa do Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành có hiệu lực từ 21 giờ ngày 13/4 (giờ Việt Nam).

Quan hệ ngoại giao giữa Pakistan và Iran

Theo tờ Startup Pakistan, Iran là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Pakistan ngay khi nước này tuyên bố độc lập, đồng thời thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 14/8/1947.

Từ đó đến nay, hai quốc gia đã xây dựng mối quan hệ hữu nghị và hợp tác kéo dài qua nhiều thập kỷ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Tehran và Islamabad thường đứng cùng chiến tuyến.

Những năm gần đây, Iran và Pakistan tiếp tục tìm cách thúc đẩy hợp tác kinh tế và liên kết khu vực. Việc Pakistan tham gia các dự án lớn như Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Pakistan (CPEC) mở ra thêm cơ hội để Iran tham gia vào các sáng kiến phát triển chung. Hai nước cũng đã thảo luận về việc mở rộng hợp tác thương mại, năng lượng, trong đó có các dự án đường ống khí đốt.

Theo Washington Post, Pakistan là một trong số ít quốc gia có cái nhìn tích cực rõ rệt về Iran, theo các cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew hồi 2013. Nhiều kết quả thăm dò cho thấy tỷ lệ người dân Pakistan đánh giá thiện cảm đối với quốc gia láng giềng phía tây này luôn ở mức cao, nổi bật so với phần lớn các nước khác trên thế giới.

Cụ thể, đa số người dân ở nhiều quốc gia Hồi giáo được khảo sát cũng có cái nhìn tiêu cực về Iran, bao gồm các nước như Jordan (81% không thiện cảm), Ai Cập (78%), Thổ Nhĩ Kỳ (68%), Lebanon (60%) và các vùng lãnh thổ Palestine (55%). Chỉ ở Pakistan (69%) và Indonesia (55%) là đa số bày tỏ quan điểm tích cực về Iran.

Trước đó, theo Forbes, sau khi eo biển Hormuz bị đóng do căng thẳng chiến sự ở Trung Đông, Pakistan đã phải nỗ lực tìm tuyến đường mua dầu khác.

Eo biển Hormuz tuy hẹp nhưng lại là tuyến vận chuyển cực kỳ quan trọng, khi gần 30% lượng dầu mỏ thương mại toàn cầu đi qua đây.

Pakistan phụ thuộc rất lớn vào tuyến đường này. Trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 3/2025, nước này phải nhập khẩu tới 80% nhu cầu dầu trong nước, và phần lớn khoảng 80% trong số đó đều đi qua Hormuz. Nếu xảy ra tắc nghẽn kéo dài, các tàu chở dầu sẽ bị chậm trễ, chi phí vận chuyển tăng cao và nguy cơ khủng hoảng năng lượng tại Pakistan là rất lớn.

Đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), mỗi năm Pakistan tiêu thụ khoảng 1,15 nghìn tỷ feet khối, trong đó 25% là nhập khẩu, chủ yếu từ Qatar. Hiệp hội các nhà phân phối xăng dầu Pakistan đã cảnh báo nhiều cây xăng có thể phải đóng cửa nếu nguồn cung không sớm được khôi phục.

Pakistan (tên chính thức là Cộng hòa Hồi giáo Pakistan) là một quốc gia thuộc khu vực Nam Á. Quốc gia này nằm ở ngã ba giữa Nam Á, Trung Á và Trung Đông, có đường bờ biển dài 1.046 km ở phía Nam giáp Biển Ả Rập. Pakistan có biên giới với Ấn Độ (đông), Afghanistan (tây bắc), Iran (tây nam) và Trung Quốc (đông bắc).

Theo World Bank, nền kinh tế Pakistan đã tăng trưởng 3,0% trong năm tài chính kết thúc vào tháng 6/2025, tăng từ mức 2,6% của năm trước, phản ánh sự phục hồi trong hoạt động công nghiệp và sự mở rộng trong lĩnh vực dịch vụ.

Dự báo tăng trưởng GDP thực tế của nước này sẽ duy trì ở mức 3,0% trong năm tài chính 2026. Dựa trên sự ổn định kinh tế vĩ mô liên tục và cam kết thực hiện các cải cách kinh tế quan trọng, tăng trưởng dự kiến ​​sẽ tăng lên 3,4% trong năm tài chính 2027 nhưng có khả năng vẫn bị hạn chế do các chính sách tài khóa chặt chẽ nhằm xây dựng lại nguồn dự trữ trong bối cảnh bất ổn chính sách toàn cầu kéo dài và dễ bị tổn thương trước thiên tai và các cú sốc khí hậu.

Một phần quan trọng trong báo cáo của World Bank cũng nhấn mạnh rằng xuất khẩu đóng vai trò then chốt để đạt được tăng trưởng và ổn định kinh tế lâu dài. Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu của Pakistan đã giảm mạnh, từ mức 16% GDP trong những năm 1990 xuống chỉ còn khoảng 10% vào năm 2024.

Điều này khiến nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào nợ và tiêu dùng dựa vào kiều hối, dẫn đến tình trạng tăng trưởng thiếu bền vững, thường xuyên rơi vào các chu kỳ “tăng nóng rồi suy giảm”.

Báo cáo chỉ ra một số rào cản lớn đối với xuất khẩu, như thuế quan cao, thủ tục phức tạp, cùng với chi phí năng lượng và vận chuyển đắt đỏ. Dù vậy, những cải cách thuế quan gần đây được xem là bước tiến quan trọng, giúp nền kinh tế Pakistan trở nên cởi mở hơn.

Diễn biến eo biển Hormuz mới nhất

Theo TTXVN, tối 18/4 cho biết trong một tuyên bố được truyền thông nhà nước Iran đăng tải, lực lượng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) yêu cầu các tàu không được rời vị trí neo đậu và cảnh báo rằng việc tiến gần eo biển Hormuz sẽ bị coi là hành động thù địch.

Lực lượng IRGC cho biết một số tàu đã di chuyển qua eo biển trong ngày trước đó, song đồng thời cáo buộc Mỹ vẫn chưa gỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với tàu thuyền và các cảng của Iran.

Cơ quan này cũng thông báo rằng từ tối 18/4, eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cửa, với lý do Mỹ bị cho là đã vi phạm các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn.

Như vậy, chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ, Iran đã nhanh chóng thay đổi lập trường khi rút lại tuyên bố “mở cửa hoàn toàn” eo biển Hormuz, đồng thời tái áp đặt các biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với tuyến hàng hải chiến lược này, kèm theo những cảnh báo cứng rắn gửi tới các tàu thuyền qua lại.

Sự thay đổi đột ngột mở - đóng eo biển Hormuz đã gây ra những ảnh hưởng lớn đến giá dầu thế giới.

Theo Bloomberg, giá dầu đã tăng vọt trong thời gian rất ngắn: dầu thô Brent có lúc leo tới 97,5 USD/thùng, tăng gần 8%, trong khi dầu WTI cũng nhanh chóng tiến sát mốc 90 USD/thùng.

Diễn biến này trái ngược hoàn toàn với bức tranh của phiên cuối tuần trước. Khi đó, thông tin eo biển Hormuz được “mở cửa hoàn toàn” đã giúp thị trường trở nên lạc quan, kéo giá Brent giảm mạnh hơn 9% nhờ kỳ vọng nguồn cung năng lượng sớm được khơi thông và áp lực chi phí toàn cầu hạ nhiệt.

Tuy nhiên, tâm lý tích cực không kéo dài. Chỉ một ngày sau, quyết định mở cửa bị đảo ngược, các biện pháp hạn chế hàng hải được tái áp dụng do lệnh phong tỏa cảng biển vẫn chưa được dỡ bỏ, khiến rủi ro gián đoạn nguồn cung tiếp tục hiện hữu.

Sự thay đổi quá nhanh khiến giới đầu tư trở tay không kịp. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy chỉ khoảng 8 tàu chở dầu và khí đốt kịp đi qua eo biển trong khoảng thời gian ngắn ngủi tuyến đường này được mở lại vào sáng thứ Bảy. Ngay sau đó, việc siết chặt kiểm soát quay trở lại, khiến dòng tiền trên thị trường trở nên thận trọng hơn bao giờ hết.

×