Quốc gia Đông Nam Á sở hữu tới 9 nhà máy lọc dầu trải dài trên hơn 17.000 hòn đảo, "tham vọng" tự chủ nguồn năng lượng

Tổng công suất lọc dầu của Indonesia hiện đạt khoảng 1,1–1,15 triệu thùng/ngày, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ nội địa, khiến nước này tiếp tục phải nhập khẩu nhiên liệu ở quy mô lớn.

Hệ thống lọc dầu của Indonesia có thể chia thành ba nhóm: các nhà máy quy mô lớn đóng vai trò chủ lực, các nhà máy trung bình hỗ trợ khu vực, và các nhà máy nhỏ mang tính chiến lược hoặc đào tạo.

1. Plaju (Musi) Refinery – “Cái nôi” của ngành lọc dầu Indonesia

Công suất: ~135.000 thùng/ngày

Vị trí: Nam Sumatra

Plaju là một trong những nhà máy lọc dầu lâu đời nhất Đông Nam Á, được xây dựng từ năm 1930 bởi Shell trong thời kỳ thuộc địa. Khu phức hợp lọc dầu và hóa dầu Plaju bao gồm hai nhà máy lọc dầu cũ nằm ở khu vực Palembang thuộc Nam Sumatra: một ở Plaju và một ở Sungei Gerong.

Năm 1972, Pertamina đã sáp nhập hai nhà máy lọc dầu này bằng cách xây dựng các đường ống nối liền và chính thức đặt tên cho chúng là Tổ hợp lọc dầu III Plaju.

Nhà máy này được thiết kế với cả hệ thống chưng cất sơ cấp và cracking xúc tác, cho phép sản xuất không chỉ nhiên liệu mà còn các sản phẩm hóa dầu như PTA – nguyên liệu quan trọng trong sản xuất nhựa polyester. Điều này cho thấy Plaju từng là một cơ sở lọc hóa dầu tiên tiến trong giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, do tuổi đời gần một thế kỷ, Plaju thường xuyên gặp vấn đề về vận hành và hiệu suất. Trong quá khứ, nhà máy từng phải tạm ngừng hoạt động để bảo trì, ảnh hưởng đến toàn hệ thống lọc dầu quốc gia.

Hiện nay, Pertamina đã nhiều lần đề xuất chuyển đổi Plaju thành tổ hợp hóa dầu thay vì tiếp tục duy trì chức năng lọc dầu truyền thống.

2. Balongan Refinery – “Lá phổi năng lượng” của đảo Java

Công suất: ~125.000 - 150.000 thùng/ngày

Vị trí: Tây Java

Balongan (RU VI) là nhà máy lọc dầu mới nhất của Pertamina, đi vào hoạt động năm 1994, đánh dấu giai đoạn hiện đại hóa ngành lọc dầu Indonesia. Nhà máy đã được nâng cấp vào năm 2003 để tăng công suất chế biến lên 130.000 thùng dầu thô mỗi ngày.

Nhà máy này giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp nhiên liệu cho khu vực Java – trung tâm kinh tế và dân cư đông nhất Indonesia, bao gồm thủ đô Jakarta.

Balongan được thiết kế để xử lý dầu thô nội địa và sản xuất đa dạng sản phẩm như xăng, diesel, LPG và nhiên liệu hàng không. Trong những năm gần đây, nhà máy đã được nâng cấp để tăng công suất và cải thiện chất lượng nhiên liệu theo tiêu chuẩn môi trường.

Tuy nhiên, Balongan cũng từng gặp sự cố nghiêm trọng khi xảy ra vụ cháy lớn năm 2021, buộc phải tạm dừng hoạt động và làm dấy lên lo ngại về an toàn công nghiệp trong ngành lọc dầu Indonesia.

3. Dumai Refinery – Trung tâm chế biến dầu tại Sumatra

Công suất: ~120.000–127.000 thùng/ngày

Vị trí: Riau, Sumatra

Nhà máy lọc dầu Dumai bắt đầu hoạt động vào năm 1971 và nằm ở thành phố Dumai, tỉnh Sumatra. Nhà máy này được trang bị công nghệ hydrocracking, cho phép chuyển hóa dầu thô nặng thành các sản phẩm nhẹ và có giá trị cao hơn như LPG và diesel chất lượng cao.

Nhà máy lọc dầu này độc đáo ở chỗ nó tự sản xuất điện năng cần thiết bằng khí đốt tự nhiên được khai thác từ các mỏ khí xung quanh, cụ thể là mỏ Grissik do ConocoPhillips vận hành, các mỏ trong khu Bentu do Mega Energi Persada (PT EMP) vận hành và các mỏ khí Jambi Merang do Pertamina Hulu Energi Jambi Merang (PHE Jambi Merang) vận hành. Bằng cách sử dụng khí đốt tự nhiên được sản xuất từ ​​các mỏ này, nhà máy lọc dầu Dumai có thể giảm chi phí nhiên liệu tới 40%.

Trong chiến lược hiện đại hóa, Dumai đang được nâng cấp để sản xuất nhiên liệu sạch hơn và thích ứng với xu hướng giảm phát thải. Đồng thời, đây cũng là một trong những cơ sở được lựa chọn để mở rộng sản xuất nhiên liệu sinh học và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF).

4. Cilacap Refinery – “Trái tim năng lượng” của Indonesia

Công suất: ~348.000 thùng/ngày

Vị trí: Trung Java

Cilacap (RU IV) từng là nhà máy lọc dầu lớn nhất Indonesia, đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia. Với công suất lọc dầu hiện tại là 348.000 thùng dầu thô mỗi ngày, nhà máy này sản xuất 34% tổng sản lượng nhiên liệu của Indonesia.

Nhà máy này có khả năng xử lý cả dầu thô nội địa và dầu nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Đông. Khoảng 75% nguồn dầu thô của Cilacap là nhập khẩu, cho thấy mức độ phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Cilacap sở hữu hệ thống công nghệ phức tạp gồm visbreaker, hydroprocessing và sản xuất dầu nhờn, cho phép tạo ra nhiều loại sản phẩm từ xăng, diesel đến dầu bôi trơn. Đặc biệt, đây là nhà máy tiên phong của Indonesia trong sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) từ dầu ăn đã qua sử dụng.

Theo LDI Training, nhà máy lọc dầu Cilacap ban đầu được hoàn thành vào năm 1976 với công suất chế biến 100.000 thùng dầu thô mỗi ngày. Tuy nhiên, do vị trí chiến lược tại Trung Java, nhà máy đã được cải tạo và mở rộng nhiều lần. Hiện nay, khu phức hợp lọc dầu và hóa dầu Pertamina Unit IV bao gồm ba đơn vị: Đơn vị lọc dầu số 1; Đơn vị lọc dầu số 2; Đơn vị Paraxylene.

Nhà máy lọc dầu số 1 được hoàn thành vào năm 1976 với công suất chế biến 100.000 thùng dầu mỗi ngày và được thiết kế đặc biệt để xử lý dầu thô từ Trung Đông. Nhà máy lọc dầu này sản xuất xăng, dầu bôi trơn và nhựa đường. Năm 1998, nhà máy đã được nâng cấp để tăng công suất lọc dầu lên 118.000 thùng dầu/ngày.

Để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu ngày càng tăng, Nhà máy lọc dầu số 2 được hoàn thành vào năm 1983 với công suất 200.000 thùng dầu/ngày. Công suất của nhà máy sau đó được tăng lên 230.000 thùng dầu/ngày vào năm 1998. Tổ máy thứ hai này được thiết kế để xử lý cả dầu thô từ Trung Đông và Indonesia.

Nhà máy Paraxylene, hoàn thành năm 1990, sản xuất các sản phẩm hóa dầu như paraxylene, benzen, raffinate và các hợp chất thơm nặng. Một số sản phẩm này được vận chuyển đến nhà máy lọc dầu Plaju để chế biến tiếp.

5. Balikpapan Refinery – Biểu tượng hiện đại hóa ngành lọc dầu

Công suất: ~260.000 → 360.000 thùng/ngày sau nâng cấp

Vị trí: Đông Kalimantan

Balikpapan (RU V) là một trong những nhà máy hiện đại nhất Indonesia và đang trải qua quá trình nâng cấp quy mô lớn. Năm 2026, Pertamina hoàn tất dự án nâng cấp trị giá 7,4 tỷ USD, nâng công suất lên khoảng 360.000 thùng/ngày, trở thành nhà máy lớn nhất nước, Reuters thông tin. Qua đó giúp cơ sở này chế biến 25% tổng lượng dầu thô đầu vào và cung cấp khoảng 15% nhu cầu nhiên liệu của Indonesia.

Nhà máy được trang bị công nghệ RFCC (cracking xúc tác tầng sôi), cho phép chuyển hóa dầu nặng thành nhiên liệu và hóa dầu giá trị cao, đồng thời sản xuất xăng đạt tiêu chuẩn Euro 5. Ngoài ra, Balikpapan còn có khả năng sản xuất propylene và các sản phẩm hóa dầu, mở rộng vai trò từ lọc dầu sang hóa dầu.

6. Sungai Pakning Refinery – chuyên gia xử lý dầu paraffin

Công suất: ~50.000 thùng/ngày

Vị trí: Sumatra

Được xây dựng từ năm 1957, Sungai Pakning là nhà máy có quy mô trung bình nhưng mang tính chuyên biệt cao. Nhà máy này tập trung xử lý dầu thô chứa paraffin, sản xuất diesel và sáp paraffin – nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp nến, giấy và cao su.

Dù không phải là nhà máy lớn, Sungai Pakning vẫn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị lọc hóa dầu của Indonesia, đặc biệt trong việc cung cấp nguyên liệu cho các ngành sản xuất đặc thù.

7. Pangkalan Brandan Refinery – “Nhân chứng lịch sử”

Công suất: ~5.000 thùng/ngày

Vị trí: Bắc Sumatra

Pangkalan Brandan là một trong những cơ sở lọc dầu lâu đời nhất Indonesia nhưng hiện nay gần như không còn vai trò lớn. Nhà máy chỉ có hệ thống chưng cất cơ bản và thiếu công nghệ chế biến sâu. Do hạn chế nguồn dầu thô và hiệu quả kinh tế thấp, nhà máy này đã ngừng hoạt động từ năm 2007.

8. Cepu Refinery – Trung tâm đào tạo kỹ thuật dầu khí

Công suất: ~3.800 thùng/ngày

Vị trí: Trung Java

Cepu là nhà máy quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ mục đích đào tạo và nghiên cứu trong ngành dầu khí Indonesia. Dù sản lượng hạn chế, Cepu đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cho Pertamina và ngành năng lượng quốc gia.

9. Kasim Refinery – Bảo đảm năng lượng vùng xa

Công suất: ~10.000 thùng/ngày

Vị trí: Tây Papua

Nhà máy lọc dầu Kasim, nằm ở Sorong thuộc tỉnh Tây Papua, được hoàn thành vào năm 1997 để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu ở khu vực cực đông của Indonesia. Nhà máy tận dụng lợi thế của việc chế biến dầu thô được sản xuất từ ​​các mỏ Walio và Salawati gần đó.

Hiện tại, nhà máy lọc dầu Kasim chỉ cung cấp chưa đến 15% lượng nhiên liệu cần thiết cho Papua và Maluku. Kì vọng của Indonesia là Kasim có thể chế biến được 50.000 thùng dầu mỗi ngày.

Với tổng công suất chế biến đạt khoảng 1.046.700 thùng dầu thô mỗi ngày, hệ thống các nhà máy lọc dầu của Indonesia hiện mới chỉ đáp ứng được khoảng một nửa nhu cầu nhiên liệu trong nước. Thực tế này buộc quốc gia này vẫn phải phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu, khi riêng năm 2019 đã nhập tới 24,7 tỷ lít nhiên liệu thành phẩm.

Trước áp lực gia tăng nhu cầu năng lượng, Indonesia từng đặt mục tiêu tự chủ hoàn toàn nguồn cung nhiên liệu vào năm 2026. Trong đó, theo Kế hoạch tổng thể phát triển nhà máy lọc dầu (RDMP) trị giá khoảng 17 tỷ USD, nước này kỳ vọng nâng công suất chế biến lên khoảng 2 triệu thùng/ngày vào năm 2025, qua đó giảm mạnh sự phụ thuộc vào thị trường quốc tế và củng cố an ninh năng lượng quốc gia.'

(Nguồn: Hiệp hội xăng dầu Việt Nam - VINPA; LDI Training, Wikipedia)

×