Sáp nhập thôn, sắp xếp tổ dân phố, ông trưởng ấp đảo duy nhất ở TPHCM thổ lộ mới nhất với niềm tâm tư, trăn trở riêng

Sáp nhập thôn xóm, bản làng, sắp xếp lại tổ dân phố-câu chuyện tại ấp đảo duy nhất của "siêu đô thị" lớn nhất Việt Nam

Nằm cách trung tâm xã Thạnh An (một xã đảo của TPHCM) khoảng 7km, ấp đảo Thiềng Liềng (địa phận huyện Cần Giờ trước đây) được xem là ấp đảo duy nhất của TP.HCM.

Từ đất liền ấp đảo này không thể đi bằng đường bộ, mà phải theo đường thủy, len qua những tuyến sông rạch đặc trưng của vùng rừng ngập mặn Cần Giờ.

Sự cách trở ấy đã tạo nên một Thiềng Liềng rất riêng, vừa gần về mặt địa giới hành chính với thành phố lớn nhất cả nước, vừa xa về điều kiện đi lại, sinh hoạt và tổ chức đời sống thường nhật.

Ấp Thiềng Liềng có hơn 200 hộ dân, với khoảng trên dưới 1.000 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu bằng nghề làm muối, đánh bắt thủy hải sản, nuôi hàu ở cửa sông và một số nghề mưu sinh nhỏ lẻ khác.

Nhìn từ trên cao, Thiềng Liềng như một dải đất yên bình nổi lên giữa sông nước, với những ô ruộng muối nối tiếp nhau, những mảng xanh của rừng ngập mặn, những lối đi quanh co và nhịp sống chậm rãi, khác hẳn sự náo nhiệt của nội đô TP.HCM.

Điều đặc biệt là cả ấp gần như chỉ gắn với một tuyến đường độc đạo hình oval dài khoảng 4km, uốn quanh đồng muối, sông rạch và các khu dân cư.

Con đường ấy không chỉ là trục giao thông chính, mà còn như sợi dây nối những cụm dân cư rải rác của một địa bàn vốn phân tán theo đất sản xuất.

Dân ở đây không tụ cư dày đặc, mà chia thành nhiều khu vực như: Trung tâm ấp, Kinh 50, Cán Gáo, Ba Giồng, Lòng Tàu và khu Nông trường quận 1 (trước đây).

Ông Nguyễn Văn Yến - Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ấp Thiềng Liềng, xã Thạnh An, TPHCM cho biết chính yếu tố địa lý độc lập và dân cư phân tán đã tạo nên tính chất rất riêng của ấp đảo này.

“Ấp Thiềng Liềng là ấp độc lập, nằm cách trung tâm xã Thạnh An khoảng, giao thông đi lại chỉ có mỗi đường thủy để vào đất liền. Dân cư sống rải rác, chia thành nhiều cụm theo đất sản xuất, nên công tác quản lý, vận động quần chúng cũng có những đặc thù rất riêng”, ông Yến nói.

Không chỉ đặc thù về địa lý, ấp Thiềng Liềng còn là một không gian văn hóa - sinh thái hiếm có của TPHCM. Nơi đây có những cánh đồng muối trải dài, hệ sinh thái rừng ngập mặn bao quanh, những bến nước, hàng dừa nước và cả những địa danh đã gắn vào ký ức của người dân bao đời.

Những năm gần đây, nhờ các chương trình đầu tư, hỗ trợ của thành phố và huyện Cần Giờ (trước đây), đời sống người dân trên đảo đã từng bước được cải thiện.

Điện, đường, trường, trạm, các hoạt động cộng đồng và mô hình du lịch cộng đồng cũng dần hình thành, mở ra thêm cơ hội phát triển cho vùng đất vốn nhiều năm chịu cảnh biệt lập.

Nhưng chính trong sự khởi sắc ấy, Thiềng Liềng lại càng cho thấy một thực tế, không phải địa bàn nào cũng có thể nhìn bằng cùng một thước đo hành chính. Bởi đằng sau những con số về hộ dân hay diện tích là cả một cấu trúc cư trú, sinh kế và cộng đồng đã định hình qua thời gian.

“Người dân ở đây gắn bó với nhau không chỉ bởi cùng một địa bàn hành chính, mà còn bởi cùng nghề, cùng nhịp sống, cùng chia sẻ với nhau những khó khăn của một ấp đảo xa”, ông Yến chia sẻ.

Sáp nhập thôn, xóm ấp, sắp xếp tổ dân phố 2026 đừng chỉ nhìn vào dân số hay diện tích

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang triển khai chủ trương sáp nhập thôn, xóm, ấp, sắp xếp tổ dân phố năm 2026, câu chuyện ở ấp Thiềng Liềng cho thấy, với những địa bàn đặc thù, việc tổ chức lại đơn vị cư trú không thể chỉ căn cứ cơ học vào quy mô dân số hay diện tích.

Theo ông Nguyễn Văn Yến, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ấp, chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố 2026 là đúng và cần thiết, nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở.

Tuy nhiên, để chủ trương ấy đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải khảo sát kỹ lưỡng điều kiện thực tế của từng nơi, nhất là những ấp có vị trí biệt lập như Thiềng Liềng.

“Việc sáp nhập là chủ trương lớn của cả nước, cần được thực hiện trên cơ sở khảo sát kỹ điều kiện thực tế của từng địa bàn, đặc biệt là những ấp có yếu tố đặc thù như địa lý độc lập, dân cư phân tán hoặc sinh kế riêng biệt như ấp Thiềng Liềng”, ông Yến bày tỏ.

Từ thực tế ở địa phương mình, vị trưởng ấp cho rằng nếu chỉ nhìn vào số hộ, số nhân khẩu hay diện tích để áp dụng một cách đồng loạt thì rất dễ bỏ qua những yếu tố bản chất quyết định hiệu quả quản lý.

Với một địa bàn muốn vào phải đi ghe, dân cư sống thành nhiều cụm nhỏ, lại gắn với nghề làm muối và khai thác thủy sản theo mùa vụ, mọi sự thay đổi về tổ chức hành chính đều tác động trực tiếp đến khả năng điều hành, tập hợp người dân, triển khai chính sách và giữ gìn sự gắn kết cộng đồng.

Ông Yến nói rõ: “Những địa bàn đặc thù như Thiềng Liềng không nên áp dụng theo quy mô dân số hay diện tích một cách máy móc, mà cần linh hoạt để bảo đảm quản lý hiệu quả và giữ được sự gắn kết cộng đồng”.

Ở Thiềng Liềng, khối lượng công việc ở ấp hiện nay vốn đã không ít. Từ vận động người dân chấp hành chủ trương, chính sách, hòa giải ở cơ sở, bảo đảm an sinh, chăm lo các gia đình khó khăn, cho tới việc phối hợp giữ gìn an ninh trật tự trên một địa bàn biệt lập, tất cả đều đòi hỏi đội ngũ làm công tác cơ sở phải bám dân, sát dân và hiểu dân.

Bởi vậy, theo ông Yến, khi sáp nhập thôn, sắp xếp tổ dân phố, cùng với việc xem xét đặc thù địa bàn, Nhà nước cũng cần quan tâm đến chế độ, chính sách cho đội ngũ hoạt động tại thôn, ấp sau sáp nhập.

“Qua thực tế công việc của ấp hiện nay tương đối nhiều, việc quan tâm, điều chỉnh chế độ, chính sách cho đội ngũ hoạt động tại thôn, ấp sau khi sáp nhập là hết sức cần thiết. Đối với địa bàn đặc thù, tôi đề nghị cần có chính sách ưu tiên riêng phù hợp điều kiện thực tế”, ông Yến nói.

Xa hơn, ông Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ấp Thiềng Liềng, xã Thạnh An, TPHCM cho rằng một cuộc sắp xếp hành chính chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được lợi ích cụ thể trong đời sống, chứ không chỉ dừng ở việc thay đổi tên gọi hay địa giới.

Muốn vậy, quá trình triển khai cần có cơ chế lắng nghe ý kiến nhân dân trước, trong và sau khi sáp nhập, để kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh.

“Làm sao để người dân thấy rõ rằng việc sáp nhập thôn xóm, bản làng, sắp xếp tổ dân không chỉ là thay đổi hành chính, mà thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho đời sống của họ”, ông Yến trăn trở.

×