Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Làng cổ là quê của danh tướng Lý Thường Kiệt, từng được vua đặt tên, lưu giữ Bảo vật quốc gia

Làng cổ là quê hương của danh tướng Lý Thường Kiệt, từng được vua đặt tên

Nằm nép mình bên bờ bắc sông Hồng, thuộc tổ dân phố số 8 và số 10 phường Bồ Đề, cụm di tích đình Phúc Xá và chùa Bắc Biên là một trong những điểm giá trị lịch sử - văn hóa bậc nhất của Thủ đô. Nơi đây không chỉ là quê hương của Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt, mà còn là chứng nhân của hơn 1.000 năm lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, ông Nguyễn Văn Chính (76 tuổi) chia sẻ, làng Bắc Biên sở hữu cụm di tích đình – chùa – đền đã xếp hạng cấp quốc gia gắn liền với lịch sử hình thành kinh thành Thăng Long. Trong đó, chùa Bắc Biên gắn liền với làng An Xá xưa, hiện đang lưu giữ một chiếc chuông cổ đúc cách đây gần 340 năm (thời vua Lê Hy Tông) có bài minh ghi rõ Lý Thường Kiệt quê ở làng An Xá đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia (năm 2026). Ngoài ra làng có 4 đền: Đền thờ Đào Kỳ Đại tướng quân, đền Mẫu Thoải, đền Rừng, đền Núi.

Dẫn chúng tôi lên vị trí treo chuông cổ, ông Chính và một số cao niên trong làng cho biết, tên gọi An Xá vốn là tên làng cổ từng tọa lạc trong thành Đại La, trước khi Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long vào năm 1010. Thực hiện chiếu dời đô, người dân làng An Xá đã chuyển ra sinh sống tại bãi giữa sông Hồng, hình thành nên châu Cơ Xá, song ngôi chùa vẫn giữ tên gọi cũ là An Xá tự.

Ông Chính cho biết, thân chuông cao 0,95m, đường kính miệng 0,65m được đúc năm Canh Ngọ, niên hiệu Chính Hòa thứ 11 (1690). Toàn thân chuông khắc dày đặc chữ Hán, tổng cộng 5.510 chữ, lưu giữ nội dung của 9 sắc chỉ từ các triều vua, chúa: từ Mạc Quảng Hòa (1544-1545) đến Lê Trung hưng (Vĩnh Tộ, Đức Long, Phúc Thái, Thịnh Đức, Chính Hòa).

“Tên chuông có 4 chữ đại tự là “An Xá tự chung” được khắc ở phía trên mỗi mặt chuông từ trái qua phải theo vòng chuyển pháp luân, tương tự chiều kim đồng hồ. Thân chuông được chia làm 4 mặt được ngăn cách bởi các đường kẻ nổi theo chiều dọc.

Mỗi mặt đó lại được chia làm hai theo bề ngang được ngăn cách bởi gờ nổi chạy quanh thân chuông. Bốn ô phía trên thân chuông được khắc nội dung 7 chỉ dụ của phủ liêu cho châu An Xá. Còn hai chỉ dụ khác được khắc trong lòng chuông. Bốn ô phía dưới thân chuông ghi bài minh về việc đúc chuông và kê tên người công đức đúc chuông”, ông Chính cho hay.

Theo ông Chính, giá trị đặc biệt nhất nằm ở sắc chỉ năm Thịnh Đức thứ nhất (1653). Bài minh ghi rõ: “Trung thư xá nhân đình úy Quản châu hầu phong tứ quốc tính Lý Thường Kiệt… Hàng năm phúc điền lập làm tổ địa". Đây là văn bản chính thống của triều đình xác nhận: làng An Xá (tên cũ của Phúc Xá - Bắc Biên) chính là quê hương của Thái úy Lý Thường Kiệt. Ngài được dân làng tôn làm Tổ địa.

Sắc chỉ cũng kể lại việc vua Lý Thái Tổ dời đô năm 1010: làng An Xá vốn nằm trong nội điện thành Thăng Long đã tuân lệnh di dời ra bãi giữa sông Hồng (bãi Trung Hà) để nhường đất xây dựng kinh thành. Dân không có ruộng cấy, sống bằng nghề trồng dâu nuôi tằm và được miễn mọi sưu thuế, đê điều, binh dịch.

Năm Nhâm Tý (1132), vua Lý Thần Tông ngự thuyền rồng kinh lý thấy dân phải cơ động trên thuyền tránh lũ, bèn đổi tên làng An Xá thành châu Cơ Xá (chữ “cơ” nghĩa là cơ động). Đến năm Duy Tân thứ 5 (1911), Cơ Xá đổi thành Phúc Xá. Dù tên làng thay đổi, dòng chảy lịch sử và tình cảm của người dân với Thái úy Lý Thường Kiệt chưa bao giờ đứt đoạn.

Trải qua các thời kỳ lịch sử từ Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng đến Nguyễn, địa danh Cơ Xá có nhiều thay đổi về hành chính. Đến nay, chùa Bắc Biên tọa lạc tại tổ 8, cụm Ngọc Thụy, phường Bồ Đề, Hà Nội. Trong quá trình tồn tại, phát triển do sự biến đổi dòng chảy của sông Hồng, chùa Bắc Biên đã nhiều lần di chuyển vị trí và năm 1920, chùa được dời vào vị trí hiện nay, nơi có địa thế ổn định và tồn tại cho đến ngày nay.

Tên gọi nào cho làng cổ từng được vua đặt, có Bảo vật quốc gia?

Trước đề án sáp nhập thôn, tổ dân phố, trao đổi với PV Dân Việt, ông Nguyễn Văn Thuần, Phó bí thư chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố số 8, phường Bồ Đề cho biết, hiện tại chưa có phương án cụ thể liên quan đến vấn đề này. Từng gắn bó hơn 6 năm tham gia công tác tổ trưởng tổ dân phố, ông Thuần cho rằng, việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước về sắp xếp, tinh gọn bộ máy.

“Hiện chúng tôi đang chờ thông báo của Đảng uỷ, UBND phường, về mặt tổ dân phố, tinh thần hoàn toàn ủng hộ. Trước đây, khi còn là xã Ngọc Thuỵ thì làng Bắc Biên là một thôn, sau khi lên phường thành lập 3 tổ dân phố. Cách đây ít năm, sáp nhập lại, phân chia thành 2 tổ dân phố số 8 và số 10. Cả hai tổ nếu gộp lại khoảng 1.000 hộ dân với khoảng 5.000 nhân khẩu”, ông Thuần nói.

Chia sẻ về mong muốn đặt tên tổ dân phố sau khi sáp nhập, ông Thuần mong muốn giữ tên gọi Bắc Biên – đây là tên gọi mới nhất của làng. Làng trải qua hơn 1.000 năm với tên gọi từ An Xá – Cơ Xá – Phúc Xá và nay là Bắc Biên.

“Sở dĩ tôi muốn giữ tên Bắc Biên vì các cháu sau này dễ biết, vừa nhắc lại truyền thống. Cái tên thôi nhưng gợi mở cho mọi người được cả quá khứ lẫn hiện tại, vẫn thể hiện được tính nhất quán của Đảng, Nhà nước nhưng đồng thời nhắc nhở tới trách nhiệm của từng công dân khi sinh sống tại mảnh đất mang tên địa danh này”, ông Thuần chia sẻ.

Là người có hơn 12 năm gắn bó với tổ dân phố, ông Nguyễn Văn Tuyên (66 tuổi, tổ trưởng tổ dân phố số 10, phường Bồ Đề) chia sẻ, đồng tình với chủ trương sáp nhập thôn, tổ dân phố của Đảng, Nhà nước. Khác với ông Thuần, ông Tuyên bày tỏ mong muốn nếu hai tổ dân phố sáp nhập lại một thì sẽ mang tên cổ là An Xá.

“Nếu chủ trương phân chia tổ dân phố theo số thứ tự thì tôi không biết nhưng thì tôi muốn nơi đây mang tên làng cổ An Xá, tức là sự an nhàn”, ông Tuyên bày tỏ.

Theo các cụ cao niên, không chỉ có giá trị về kiến trúc và cổ vật, làng Phúc Xá - Bắc Biên còn bảo lưu một hệ thống di sản phi vật thể phong phú, tiêu biểu là lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày mùng 6/3 âm lịch hàng năm.

Trong lễ hội, nổi bật nhất là nghi lễ rước nước - một nét đẹp riêng của các làng cửa sông, mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cùng với đó là lễ rước kiệu Thánh, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian và tục “đồng dân hội ẩm” - nơi người dân trân trọng thưa với Thánh về những thành tích trong năm, xin phù hộ và tri ân công đức.

Bên cạnh lễ hội chính, làng còn duy trì ngày giỗ Thái úy Lý Thường Kiệt vào mùng 2/6 âm lịch - ngày hóa của Ngài, các nghi lễ thờ phụng danh tướng Đào Kỳ (thời Hai Bà Trưng) cùng các vị Thành hoàng khác. Đình Phúc Xá hiện thờ 7 vị Thánh, trong đó có Thái úy Lý Thường Kiệt, tướng Đào Kỳ, ba vị tướng thời Hùng Vương và hai công chúa Hồng Nương, Hảo Nga.

Bộ Nội vụ vừa có công văn gửi các tỉnh, thành về việc triển khai thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.

Tiếp đó, Bộ Nội vụ đề nghị định kỳ trước 17 giờ thứ sáu hằng tuần các địa phương báo cáo tiến độ, kết quả thực hiện về Bộ Nội vụ để tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể, các nội dung báo cáo tập trung về tiến độ triển khai thực hiện sắp xếp thôn, tổ dân phố như: Việc ban hành phương án tổng thể; việc xây dựng đề án, tổ chức lấy ý kiến nhân dân, thông qua HĐND cấp xã; dự kiến kết quả thực hiện sắp xếp; dự kiến số lượng giảm và số lượng còn lại sau sắp xếp...

Về tiến độ thực hiện và phương án bố trí và giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã thì số lượng tiếp nhận vào công chức, viên chức; số lượng thực hiện hợp đồng vị trí chuyên môn; số lượng bố trí về thôn, tổ dân phố; tình hình giải quyết chế độ, chính sách, kinh phí thực hiện.

×