Sáp nhập xã thành công ở Nghệ An, xây dựng nông thôn mới xuất hiện áp lực nào về tiến độ?

Trong bối cảnh sáp nhập xã, phường địa bàn mở rộng, nhiều địa phương của tỉnh Nghệ An đang nỗ lực rà soát tiêu chí, tập trung nguồn lực để hoàn thành mục tiêu.

Quyết tâm về đích nông thôn mới, nhưng vẫn chờ khung chuẩn

Xã Quan Thành, tỉnh Nghệ An được hình thành trên cơ sở sáp nhập 4 xã: Nam Thành, Trung Thành, Bắc Thành và Xuân Thành (địa phận huyện Yên Thành trước đây.

Người dân nơi đây vốn có truyền thống cần cù, chịu khó lao động, nhờ đó đời sống từng bước được nâng lên.

Trong phong trào xây dựng nông thôn mới giai đoạn trước, chính quyền và nhân dân các xã đã đồng lòng triển khai thực hiện các tiêu chí, tạo nên những kết quả đáng khích lệ.

Cụ thể, có 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, tạo nền tảng quan trọng để xã Quan Thành tiếp tục phấn đấu trong giai đoạn mới.

Bà Đặng Thị Dung – Chủ tịch UBND xã Quan Thành cho biết, vừa qua, địa phương đã đăng ký về đích nông thôn mới năm 2026.

Về nền tảng, xã Quan Thành có nhiều lợi thế: Hạ tầng cơ bản đã được đầu tư, đời sống người dân từng bước nâng lên, hệ thống chính trị cơ sở có kinh nghiệm triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có bộ tiêu chí nông thôn mới cấp tỉnh để đối chiếu, rà soát và xây dựng lộ trình cụ thể.

Chúng tôi rất quyết tâm, nhưng đến thời điểm này vẫn chưa thể rà soát chính xác xã đạt bao nhiêu tiêu chí, còn thiếu tiêu chí nào, cần đầu tư ra sao. Nếu không có khung tiêu chí và hướng dẫn cụ thể, địa phương rất khó chủ động triển khai đồng bộ...

Trong khi chờ các văn bản hướng dẫn chính thức, xã Quan Thành đã chủ động xác định một số nhiệm vụ trọng tâm để tạo nền tảng cho mục tiêu về đích nông thôn mới.

Trước hết, xã tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng, coi đây là “xương sống” của chương trình nông thôn mới.

Giải pháp được lựa chọn là đấu giá quyền sử dụng đất để tạo nguồn thu ngân sách, từ đó có nguồn lực đầu tư giao thông, nhà văn hóa, cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Song song với đó, địa phương đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp, triển khai các mô hình sản xuất hiệu quả, gắn với sản xuất vụ xuân an toàn, nâng cao giá trị trên đơn vị diện tích, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

Một điểm nhấn đáng chú ý là xã Quan Thành chú trọng cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Thực hiện Nghị quyết số 57 về phong trào “Bình dân học vụ số”, xã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số, đặc biệt là phần mềm VNeID trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để đáp ứng các tiêu chí nông thôn mới gắn với phát triển kinh tế số, xã hội số trong giai đoạn mới.

Một trong những vấn đề cấp bách nhất đối với xã Quan Thành hiện nay là nguồn nước sinh hoạt đạt chuẩn cho người dân.

Trên địa bàn xã hiện chưa có nhà máy nước sạch tập trung, trong khi nhu cầu sử dụng nước hợp vệ sinh ngày càng cao. Trước thực tế đó, UBND xã đã chủ động rà soát quỹ đất khoảng 8ha để xây dựng nhà máy nước sạch và đã có doanh nghiệp cam kết đồng hành đầu tư.

Nếu dự án được triển khai thuận lợi, đây sẽ là bước đột phá quan trọng, không chỉ giải quyết nhu cầu dân sinh mà còn giúp địa phương hoàn thành một tiêu chí khó trong xây dựng nông thôn mới .

Xã Quỳnh Anh là một trong những địa phương đăng ký phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại trong năm 2026.

Ông Hồ Nghĩa Đường – Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương có nhiều thuận lợi khi các xã trước đây đã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu và nông thôn mới nâng cao, tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục nâng chất lượng các tiêu chí. Mặc dù tỉnh chưa ban hành bộ tiêu chí nông thôn mới hiện đại cho giai đoạn mới, song địa phương xác định đây là mức phát triển cao hơn so với nông thôn mới kiểu mẫu.

Vì vậy, trước mắt xã tập trung rà soát, nâng cao các tiêu chí thiết yếu như: Hệ thống trường học, cơ sở y tế, bảo vệ môi trường, hạ tầng giao thông, đồng thời, đẩy mạnh phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và chất lượng đời sống của người dân, từng bước hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Sau sáp nhập đơn vị hành chính, mỗi địa phương có những thuận lợi và khó khăn riêng, song đều hướng tới mục tiêu xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, số địa phương đăng ký về đích nông thôn mới, xã nông thôn mới kiểu mẫu vẫn còn thấp so với chỉ tiêu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An giao, đặt ra yêu cầu cần có giải pháp tháo gỡ và thúc đẩy tiến độ trong thời gian tới.

Ngày 29/12/2025, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.

Theo quyết định, Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 bao gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu (10 tiêu chí gồm: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Phát triển kinh tế nông thôn; Đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; Văn hóa, giáo dục, y tế; Giảm nghèo và an sinh xã hội; Khoa học công nghệ và chuyển đổi số; Môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; Tiếp cận pháp luật và an ninh, quốc phòng).

Xã nông thôn mới hiện đại là xã có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, thông minh; kinh tế phát triển dựa trên chuyển đổi số; môi trường sống an toàn, giàu bản sắc văn hóa truyền thống; đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao.

Như vậy, trong giai đoạn này các địa phương thực hiện xây dựng nông thôn mới theo 2 mức: Xã nông thôn mới và xã nông thôn mới hiện đại, không có xã nông thôn mới nâng cao và xã nông thôn mới kiểu mẫu như giai đoạn trước.

Sau sáp nhập xã, số xã đăng ký đạt chuẩn xã nông thôn mới hiện đại còn thấp

Theo ông Nguyễn Văn Hằng – Chi cục Phó Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An), nghị quyết của HĐND tỉnh giao nhiệm vụ năm 2026 toàn tỉnh có 14 xã về đích nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại. Tuy nhiên, đến nay mới có 6 xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới và 2 xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.

Các xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới gồm: Đông Hiếu, Quỳnh Anh, Hợp Minh, Phúc Lộc, Kim Liên, Nghi Lộc, Quan Thành, Đông Lộc; trong đó, Quỳnh Anh và Đông Lộc đăng ký về đích nông thôn mới hiện đại.

Con số này cho thấy sự chênh lệch khá lớn giữa chỉ tiêu được giao và mức độ sẵn sàng của các địa phương. Đáng chú ý, trong thời gian qua, các ngành chức năng đã tích cực vận động, khuyến khích các xã đăng ký thêm, song chưa có địa phương nào bổ sung đăng ký mới.

Nguyên nhân chủ yếu khiến các xã còn dè dặt trong việc đăng ký về đích nông thôn mới năm 2026 xuất phát từ khoảng trống pháp lý và hướng dẫn thực hiện. Hiện nay, Nghệ An chưa ban hành bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới giai đoạn mới áp dụng cho các xã sau sáp nhập.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành Trung ương cũng chưa có đầy đủ văn bản hướng dẫn chi tiết đối với từng tiêu chí.

Thực tế cho thấy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới đi vào hoạt động, nhiều địa phương vẫn trong giai đoạn ổn định tổ chức bộ máy. Địa giới hành chính mở rộng, dân số tăng, nên áp lực hơn so với trước.

Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương cho thấy, để đảm bảo hoàn thành mục tiêu năm 2026, Nghệ An cần sớm ban hành bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới cấp tỉnh, đồng thời có hướng dẫn chi tiết, linh hoạt, phù hợp với điều kiện các xã sau sáp nhập.

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ nguồn lực, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế đầu tư, đất đai, xã hội hóa cũng là yếu tố then chốt để các địa phương mạnh dạn đăng ký và quyết tâm về đích.

Trong bối cảnh nhiều khó khăn đan xen, sự chủ động từ cơ sở cùng với cơ chế kịp thời từ cấp trên sẽ quyết định thành công của chương trình nông thôn mới Nghệ An trong giai đoạn tới.

×