Sau sáp nhập, tỉnh Bắc Ninh có 5 con sông lớn, khởi phát của một triều đại hưng thịnh nhất trong lịch sử phong kiến

Sau sáp nhập, tỉnh Bắc Ninh có 5 con sông lớn

Sáp nhập 2 tỉnh Bắc Giang - Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh có mạng lưới sông ngòi khá dày đặc với 5 con sông lớn là sông Đuống, sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam và sông Thái Bình.

Đây không chỉ là nguồn nước quan trọng phục vụ sản xuất, đời sống mà còn là con đường huyết mạch kết nối kinh thành Thăng Long với xứ Kinh Bắc và các tỉnh vùng châu thổ sông Hồng thời xưa, góp phần hình thành nên vùng văn hóa Kinh Bắc giàu truyền thống lịch sử.

Sông Đuống (còn gọi là sông Thiên Đức, Đông Ngàn, Bắc Giang), là một phân lưu của sông Hồng, nối liền sông Hồng với sông Thái Bình. Sông Đuống đoạn qua Bắc Ninh có chiều dài 42km, chia tỉnh Bắc Ninh làm 2 phần tả ngạn (Bắc) và hữu ngạn (Nam). Dòng sông chảy qua 14 xã, phường của tỉnh Bắc Ninh, gồm: Đại Đồng, Trí Quả, Phật Tích, Thuận Thành, Tân Chi, Mão Điền, Chi Lăng, Đông Cứu, Bồng Lai, Đại Lai, Đào Viên, Phù Lãng, Nhân Thắng, Cao Đức.

Sông Cầu, tên gọi khác là sông Như Nguyệt, sông Phú Lương, sông Nguyệt Đức, bắt nguồn từ miền núi Chợ Đồn, Bắc Kạn (nay thuộc tỉnh Thái Nguyên). Trên hành trình xuôi về đồng bằng, dòng sông Cầu đi qua nhiều xã, phường của Bắc Ninh như Hợp Thịnh, Xuân Cẩm, Hiệp Hòa, Yên Trung, Tam Đa, Vân Hà, Kinh Bắc, Nếnh, Vũ Ninh, Nhân Hòa, Quế Võ, Yên Dũng, Cảnh Thụy, Đồng Việt, Đào Viên, Phù Lãng...; rồi hợp lưu với nhiều con sông khác, đổ ra biển.

Sông Thương nằm ở địa phận tỉnh Bắc Giang trước đây, xưa có nhiều tên gọi như sông Nhật Đức, sông Lạng Giang. Sông Thương hợp lưu với sông Thái Bình tại sông Phả Lại, có chi lưu chính là sông Hóa, sông Sỏi và sông Trung.

Đoạn qua địa phận tỉnh Bắc Ninh của sông Thương dài khoảng 100km, chảy qua nhiều vùng đất như: Xuân Lương, Đồng Kỳ, Tam Tiến, Yên Thế, Phúc Hòa, Bố Hạ, Tiên Lục, Kép, Mỹ Thái, Bắc Giang, Đa Mai, Tiền Phong, Tân Tiến, Yên Dũng, Cảnh Thụy, Tân An, Đồng Việt...

Sông Lục Nam (còn gọi là sông Minh Đức, sông Lục), bắt nguồn từ Lạng Sơn chảy qua Bắc Ninh, hợp lưu với sông Thương tại ngã ba Phượng Nhãn, chiều dài 278 km, trong đó, đoạn qua địa phận tỉnh Bắc Ninh dài 150 km.

Sông Lục Nam có các phụ lưu là sông Bò, sông Lê Ngạc, sông Chỉ Tác, sông Đan Hộ (bên tả ngạn) và sông Căn, sông Gốm, sông Cỏ Mạt (bên hữu ngạn).

Con sông này đi qua các xã, phường như: An Lạc, Vân Sơn, Sơn Động, Yên Định, Tuấn Đạo, Đèo Gia, Lục Ngạn, Chũ, Nam Dương, Phượng Sơn, Nghĩa Phương, Lục Nam, Cẩm Lý, Bắc Lũng, Tân An...

Sông Thái Bình thuộc vào loại sông lớn của miền Bắc có chiều dài 385 km, đoạn chảy qua tỉnh Bắc Ninh dài 17 km. Dòng sông này tạo nên ranh giới tự nhiên giữa tỉnh Bắc Ninh và TP Hải Phòng, đi qua xã Trung Chính, Trung Kênh, Cao Đức, Phù Lãng, Đồng Việt, Tân An.

Ngoài ra trên địa bàn tỉnh còn có các hệ thống sông ngòi nội địa như sông Dâu, sông Đông Côi, sông Bùi, ngòi Tào Khê, sông Đồng Khởi, sông Đại Quảng Bình, sông Cà Lồ, hệ thống các sông nhánh, kênh mương và ao hồ.

Huyền tích Lục Đầu Giang, những dòng sông bồi đắp vùng phát tích vương triều Lý

Với hệ thống 5 con sông lớn, Bắc Ninh từ lâu đã được đánh giá là vùng đất có vị trí chiến lược về giao thông thủy, giao thương và phát triển kinh tế. Đặc biệt, tỉnh có khu vực Lục Đầu Giang (nay nằm ở xã Cao Đức) nổi tiếng với thế đất "lục thủy triều quy" - nơi tụ hội của 6 con sông: sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, sông Đuống, sông Thái Bình và sông Kinh Thầy.

Trong quan niệm của người xưa, Lục Đầu Giang là vùng đất hội tụ linh khí và giữ vai trò cửa ngõ giao thương quan trọng của cả vùng Kinh Bắc.

Đây là điểm hẹn của bốn dòng sông mang chữ “Đức” gồm: Nhật Đức - sông Thương, Minh Đức - sông Lục Nam, Nguyệt Đức - sông Cầu và Thiên Đức - sông Đuống. Bốn dòng sông gặp gỡ, gom lại để cho hai dòng Kinh Thầy và Thái Bình miệt mài ngụp lặn trong cõi phù sa đưa nước về với biển.

Đó là biểu tượng hợp lưu của “Tứ Đức” trong vũ trụ, nơi nhân tâm trong thiên hạ được thu về một mối để tụ hội và ban phát thái bình.

Có lẽ cũng nhờ hệ thống sông ngòi dày đặc và vùng châu thổ màu mỡ, từ rất sớm, người Việt cổ đã sinh sống đông đúc tại Bắc Ninh.

Ven sông Cầu, sông Đuống, người Việt cổ khai phá đất đai, lập làng và hình thành nhiều làng nghề thủ công nổi tiếng như gốm Phù Lãng, chạm khắc gỗ Phù Khê, dệt lụa Cẩm Giang, tranh điệp Đông Hồ, tre trúc Xuân Lai…

Trầm tích lịch sử về những ngày đầu dựng nước, giữ nước vẫn được lưu giữ qua những huyền tích, chứng tích ven sông. Tiêu biểu như Khu di tích Lăng và Đền thờ Kinh Dương Vương - nơi thờ vị Thủy tổ đầu tiên của người Việt, đền thờ Cao Lỗ Vương - vị tướng quân có công giúp An Dương Vương xây thành Cổ Loa, chế tạo nỏ thần đánh giặc...

Không chỉ vậy, Bắc Ninh - Kinh Bắc còn là nơi phát tích vương triều Lý - triều đại khai mở ra nền văn minh Đại Việt.

Năm 1009, Lý Công Uẩn được quần thần nhà tiền Lê tôn làm vua, sáng lập ra vương triều Lý. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, ông là người châu Cổ Pháp (nay thuộc phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), nổi tiếng là người thông minh, đức độ mà còn mang trong mình tư tưởng cải cách và khát vọng dựng xây quốc gia vững mạnh.

Lý Công Uẩn làm vua 19 năm, lấy hiệu là Lý Thái Tổ, rồi nhường ngôi cho con trai là Lý Thái Tông. Vương triều Lý kéo dài 217 năm với 9 đời vua, được xem là thời kỳ vàng son, đặt nền móng vững chắc cho một quốc gia Đại Việt độc lập, ổn định và phát triển về mọi mặt: chính trị, văn hóa, giáo dục, quân sự và luật pháp.

Nhiều dấu ấn của vương triều Lý vẫn còn được lưu giữ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Tiêu biểu như Cụm di tích phòng tuyến Như Nguyệt (xã Tam Giang, tỉnh Bắc Ninh) nằm bên dòng sông Cầu gắn liền với chiến thắng vang dội của Lý Thường Kiệt chống quân Tống năm 1077.

Tương truyền, tại phòng tuyến này, bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" đã vang lên giữa đêm tối, cổ vũ quân dân Đại Việt chiến đấu và làm nên một trong những chiến công hiển hách nhất trong lịch sử chống ngoại xâm. Đến nay, chùa Bồ Vàng, bến Như Nguyệt hay đền Xà vẫn là những chứng tích nhắc nhớ về một thời oanh liệt của dân tộc.

Đặc biệt, tại vùng đất Cổ Pháp xưa, Khu các lăng mộ và đền thờ các vị Vua triều Lý là quần thể di tích đặc biệt; vừa là đất phát tích, tôn miếu thờ các vị vua triều Lý và còn là nơi an táng của các vị tiên vương và hoàng tộc nhà Lý.

Trong đó, Đền Đô là di tích nổi bật về văn hóa, lịch sử, được xây dựng vào thế kỷ XI, thờ 8 vị vua nhà Lý gồm: Lý Công Uẩn (Lý Thái Tổ), Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông.

Dưới thời nhà Lý, đạo Phật rất phát triển. Nhiều công trình Phật giáo được xây dựng trong giai đoạn này, đặc biệt trên đất phát tích Bắc Ninh. Bắc Ninh nói chung và hai huyện Tiên Du, Thuận Thành trước đây nói riêng được coi là nơi phát tích của Phật giáo Việt Nam với những ngôi chùa nổi tiếng như chùa Bút Tháp, chùa Phật Tích, chùa Dâu...

Tiếp nối, triều Trần với hào khí Đông A cũng để lại những dấu ấn sâu đậm trên vùng đất Kinh Bắc. Những địa danh như Kiếp Bạc, Vạn Kiếp hay Lục Đầu Giang gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử và chiến công hiển hách, thể hiện ý chí kiên cường, quyết thắng của dân tộc trong công cuộc chống giặc ngoại xâm.

Tiêu biểu là khu vực Nguyệt Bàn - bãi bồi lớn nằm bên Lục Đầu Giang, thuộc xã Cao Đức ngày nay. Nơi đây từng có bến Bình Than nổi tiếng, gắn với Hội nghị Bình Than năm 1282, khi vua Trần cùng các vương hầu, tướng lĩnh bàn kế sách chống quân Mông - Nguyên. Hội nghị được xem là dấu mốc quan trọng, góp phần viết nên một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc Việt Nam.

Những dòng sông không chỉ ghi dấu trong lịch sử dựng nước và giữ nước mà còn nuôi dưỡng nên những vùng đất khoa bảng, có truyền thống hiếu học. Nhắc đến Bắc Ninh là nhắc đến câu ca dân gian: “Một giỏ sinh Đồ, một bồ ông Cống, một đống ông Nghè, một bè Tiến sỹ, một bị Trạng nguyên, một thuyền Bảng nhãn”. Đặc biệt, Bắc Ninh là cái nôi của Dân ca Quan họ, Ca trù, thực hành hát Then của người Thái-Tày-Nùng, Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, các loại hình nghệ thuật đặc sắc đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.

Trải qua các thời kỳ lịch sử, nhiều lần thay đổi địa giới và tên gọi, tỉnh Bắc Ninh vẫn giữ vị thế là miền đất "địa linh nhân kiệt", giàu truyền thống lịch sử và văn hiến. Hàng nghìn năm bồi đắp nên xứ Kinh Bắc ấy, những dòng sông vẫn là một trong những nguồn lực để Bắc Ninh vươn mình trong kỷ nguyên mới, là trục kết nối quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.

Sau hợp nhất, tỉnh Bắc Ninh dự kiến nghiên cứu để có thể hình thành các hành lang kinh tế. Trong đó nổi bật là hành lang kết nối các khu vực đô thị, dịch vụ với Sân bay Gia Bình và Thủ đô Hà Nội, hình thành liên kết chuỗi đô thị. Hành lang kết nối dọc sông Cầu phát triển đô thị, dịch vụ, khai thác lợi thế về thiên nhiên, lịch sử, gắn kết văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc. Hành lang kết nối cao tốc Hà Nội - Bắc Ninh - Lạng Sơn - Bằng Tường phát triển công nghiệp, đô thị, dịch vụ vận tải, logistics.

Với vị trí chiến lược mới, tỉnh Bắc Ninh sẽ là trung tâm công nghiệp - đô thị - dịch vụ - thương mại - logistics hiện đại, động lực tăng trưởng của vùng và cả nước. Đây cũng là dịp để tỉnh Bắc Ninh thể hiện khát vọng vươn lên, quyết tâm chính trị và trách nhiệm với nhân dân trong việc xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Tỉnh Bắc Ninh quyết tâm chính trị và trách nhiệm trước Nhân dân trong việc xây dựng Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 theo hướng văn minh, hiện đại để có thể lập nên “kỳ tích” sông Cầu trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

(Nguồn tài liệu tham khảo: Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Báo và Phát thanh, truyền hình tỉnh Bắc Ninh, Cổng Thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh, Bản đồ hành chính Việt Nam, Trang thông tin điện tử Cục Du lịch Quốc Gia Việt Nam...)

×