Thị trường tín chỉ carbon: Giá trị khổng lồ, các quốc gia đang "chạy đua" thế nào?

Thị trường tín chỉ carbon: Có khoảng 80 công cụ định giá carbon

Có quy mô lớn nhất thế giới, thị trường carbon Liên minh châu Âu với hệ thống Giao dịch Khí thải EU (EU ETS) đang áp dụng cho 27 quốc gia thành viên EU cùng với Iceland, Liechtenstein và Na Uy.

EU ETS bao gồm các ngành công nghiệp, nhà máy điện, gần đây hệ thống này đã mở rộng sang lĩnh vực hàng không và hàng hải.

Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Hệ thống Giao dịch Khí thải Quốc gia (China ETS) của Trung Quốc có quy mô phát thải được bao phủ lớn. Hệ thống này ban đầu tập trung vào ngành điện và đang có kế hoạch mở rộng sang các ngành khác.

Một số quốc gia trong khu vực đã có hệ thống giao dịch, hoặc đã áp thuế carbon gồm Hàn Quốc, New Zealand, Singapore, Thái Lan, và quốc gia áp dụng dụng sớm nhất từ năm 2003 là Nhật Bản.

Khu vực Bắc Mỹ, Canada đã áp dụng cả thuế carbon và các hệ thống giao dịch khí thải ở cấp liên bang và cấp tỉnh. Trong khi đó, Mexico cũng đã áp thuế carbon và đang chuẩn bị cho một hệ thống giao dịch khí thải quốc gia.

Hoa Kỳ dù không có thị trường carbon quốc gia, nhưng có các hệ thống giao dịch khí thải ở cấp bang, nổi bật là Hệ thống Giao dịch Khí thải California.

Anh đã có một hệ thống giao dịch khí thải riêng sau khi rời khỏi EU; tương tự là Thụy Sỹ, Kazakhstan.. Nam Phi và Ukraina đã áp dụng thuế carbon. Một số quốc gia đang triển khai hoặc nghiên cứu các cơ chế định giá carbon gồm Colombia, Chile, Argentina, Brazil.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, tính đến năm 2025, có khoảng 80 công cụ định giá carbon đang được áp dụng trên toàn cầu, bao gồm cả các hệ thống giao dịch khí thải (ETS) và thuế carbon, chiếm khoảng 28% lượng phát thải toàn cầu. Các thị trường carbon tuân thủ này (compliance carbon markets) đang ngày càng phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giảm phát thải.

Trung bình giá tín chỉ carbon thế giới

Giá trị của thị trường carbon là một con số khổng lồ và đang phát triển rất nhanh, bao gồm 2 thị trường lớn. Trong đó, thị trường tuân thủ có giá trị hàng nghìn tỷ USD và được điều chỉnh bởi các quy định của chính phủ.

Thị trường tự nguyện tuy nhỏ hơn nhưng đang phát triển nhanh chóng, mặt khác, thị trường này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các sáng kiến giảm phát thải của khu vực tư nhân.

Thị trường carbon tuân thủ (Compliance Carbon Market) bao gồm các hệ thống giao dịch khí thải (ETS), thuế carbon. Tiêu chí của từng hệ thống được các chính phủ áp dụng để đạt được mục tiêu giảm phát thải của mình.

Theo dữ liệu năm 2024, giá trị của thị trường này đã đạt tới 1,5 nghìn tỷ USD trên toàn cầu. Giá tín chỉ carbon trên thị trường này thường cao hơn nhiều so với thị trường tự nguyện. Ví dụ, giá tín chỉ carbon trên Hệ thống Giao dịch Khí thải EU (EU ETS) đã có lúc đạt tới 80-100 EUR/tấn CO₂, trong khi giá ở Trung Quốc ETS dao động ở mức thấp hơn, khoảng 8-12 USD/tấn.

Thị trường carbon tự nguyện (Voluntary Carbon Market - VCM), thị trường này cho phép các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân mua tín chỉ carbon một cách tự nguyện để bù đắp cho lượng khí thải của họ, thường là để đạt được các mục tiêu bền vững hoặc "net-zero" nội bộ.

Mặc dù nhỏ hơn thị trường tuân thủ, VCM cũng có giá trị đáng kể, ước tính khoảng 2 tỷ USD vào năm 2022 và được dự báo sẽ tăng gấp 15-100 lần vào năm 2050. Giá tín chỉ carbon trên thị trường này biến động mạnh tùy thuộc vào loại dự án, chất lượng và tiêu chuẩn chứng nhận.

Ví dụ: tín chỉ từ các dự án trồng rừng (REDD+) có giá khoảng 15-50 USD/tấn CO₂.Tín chỉ từ năng lượng tái tạo thường có giá thấp hơn, khoảng 5-10 USD/tấn CO₂.Tín chỉ từ các công nghệ thu giữ carbon trực tiếp (DAC) có thể lên tới 100-200 USD/tấn CO₂.

×