Tiêu chí Trưởng thôn giai đoạn 2026 – 2030 như thế nào?

Nhiều tiêu chí mới đòi hỏi trưởng thôn phải “lên trình độ”

Thực tế cho thấy, giai đoạn 2026 – 2030 sẽ đặt ra nhiều yêu cầu mới: chuyển đổi số, du lịch cộng đồng, bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan… buộc đội ngũ trưởng thôn phải được nâng cao năng lực theo cách bài bản, chuyên nghiệp hơn.

Theo định hướng bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026 – 2030 (đang được Bộ NN&PTNT xây dựng và hoàn thiện), các xã NTM nâng cao phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí mới liên quan đến chuyển đổi số, kinh tế nông thôn, môi trường – khí hậu, an ninh trật tự, du lịch nông thôn và phát triển cộng đồng bền vững. Đây cũng là những lĩnh vực mà trưởng thôn đóng vai trò then chốt trong tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức thực hiện.

Đối với yêu cầu về quản lý môi trường và xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp: Bộ tiêu chí dự kiến bổ sung các yêu cầu về phân loại rác tại nguồn, kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước, duy trì cảnh quan thôn xóm. Một số địa phương đã áp dụng quy định mới như: mỗi thôn có tổ thu gom rác hoạt động ổn định; tỷ lệ hộ gia đình tham gia phân loại rác đạt từ 70 – 90%; tỷ lệ tuyến đường sáng – xanh – sạch – đẹp đạt trên 80%. Những tiêu chí này chỉ thực sự đi vào cuộc sống nếu trưởng thôn có năng lực tổ chức, giám sát, vận động nhân dân đồng thuận thực hiện.

Ngoài ra, đối với yêu cầu mới về chuyển đổi số trong xây dựng NTM: Nhiều tỉnh đã đưa vào tiêu chí NTM nâng cao quy định về tổ công nghệ số cộng đồng, triển khai dịch vụ công trực tuyến, hướng dẫn người dân tiếp cận các nền tảng số. Trưởng thôn là người trực tiếp phối hợp tổ công nghệ số cộng đồng, hỗ trợ cập nhật dữ liệu dân cư, hồ sơ thủ tục hành chính, áp dụng sổ sức khỏe điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm của thôn… Đây là công việc hoàn toàn mới, nếu trưởng thôn không có kỹ năng số cơ bản sẽ khó triển khai hiệu quả.

Đặc biệt, nhiệp vụ phát triển du lịch nông thôn, yêu cầu đòi hỏi trưởng thôn phải biết làm “người quản lý cộng đồng”. Chiến lược phát triển du lịch nông thôn đến năm 2030 nhấn mạnh mô hình du lịch cộng đồng do người dân làm chủ. Trưởng thôn chính là nhân tố quan trọng để tổ chức lại lực lượng, xây dựng tổ du lịch cộng đồng, duy trì văn hóa bản địa, quản lý hoạt động tiếp đón, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự. Nhiều mô hình homestay, làng nghề du lịch chỉ thành công khi trưởng thôn có khả năng điều phối và vận động nội bộ tốt.

Tất cả những yêu cầu mới trên cho thấy: Trưởng thôn hiện nay không chỉ cần uy tín, mà phải có kỹ năng quản trị cộng đồng, hiểu pháp luật, biết công nghệ và có tư duy phát triển bền vững.

Đổi mới cách bồi dưỡng, lựa chọn và sử dụng đội ngũ trưởng thôn

Để đáp ứng yêu cầu giai đoạn 2026 – 2030, nhiều địa phương đang định hướng xây dựng chuẩn năng lực trưởng thôn theo hướng chuyên nghiệp hơn, gắn với chương trình cải cách hành chính và phát triển nông thôn mới.

 Bồi dưỡng trưởng thôn theo hướng thực hành – thực tiễn Nội dung tập huấn cần đi vào những vấn đề mà trưởng thôn đang gặp trực tiếp, như:

Kỹ năng vận động nhân dân tham gia phân loại rác, xây dựng cảnh quan;

Cách tổ chức tổ công nghệ số cộng đồng và hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến; Hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng, liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP; Nắm vững quy định mới của Chương trình NTM giai đoạn 2026 – 2030; Kỹ năng hòa giải cơ sở, xử lý tranh chấp đất đai, xung đột cộng đồng; Kỹ năng truyền thông, phát ngôn, quản lý nhóm Zalo thôn, một hình thức đang phổ biến hiện nay.

Một số tỉnh đã xây dựng mô hình đào tạo thông qua lớp học tại thôn, mời trực tiếp cán bộ chuyên môn xuống hướng dẫn từng nhóm người dân. Cách làm này được đánh giá phù hợp, hiệu quả, dễ tạo sự đồng thuận.

Mặt khác, cần lựa chọn trưởng thôn phải dựa trên tiêu chuẩn rõ ràng Nhiều địa phương đề xuất bổ sung tiêu chuẩn trưởng thôn trong giai đoạn mới như: Có khả năng sử dụng smartphone và ứng dụng cơ bản; Hiểu biết tối thiểu về pháp luật đất đai, môi trường, an ninh trật tự; Có uy tín và khả năng kết nối cộng đồng; Có tư duy phát triển thôn, biết tổ chức sinh hoạt cộng đồng.

Bên cạnh đó, việc đánh giá trưởng thôn hằng năm cũng cần gắn với kết quả xây dựng NTM, nhất là các chỉ số: môi trường, chuyển đổi số, an ninh trật tự, hoạt động tổ liên kết sản xuất.

Tăng phụ cấp và tạo điều kiện cho trưởng thôn làm việc: Nhiều ý kiến cho rằng gánh nặng công việc quá lớn trong khi phụ cấp thấp khiến trưởng thôn khó toàn tâm toàn ý. Việc nghiên cứu điều chỉnh phụ cấp phù hợp, hỗ trợ trang thiết bị số (điện thoại, máy tính bảng) sẽ giúp trưởng thôn hoàn thành nhiệm vụ hiệu quả hơn.

Không nâng cao năng lực trưởng thôn sẽ khó hoàn thành mục tiêu NTM nâng cao

Thực tế cho thấy, những thôn có trưởng thôn năng động, linh hoạt thường đạt tiêu chí NTM nâng cao sớm hơn 1 – 2 năm so với mặt bằng chung. Ngược lại, thôn nào trưởng thôn còn e dè, ngại va chạm, thiếu kỹ năng – dễ xảy ra tình trạng: môi trường không đảm bảo, mâu thuẫn kéo dài, không có sản phẩm đặc trưng, chậm chuyển đổi số.

Giai đoạn 2026 – 2030, Chương trình NTM hướng đến phát triển kinh tế nông thôn đa dạng, xanh, bền vững; nâng cao chất lượng sống của người dân; mỗi thôn phải trở thành “tế bào phát triển”. Để đạt được mục tiêu đó, đội ngũ trưởng thôn cần được nhìn nhận như một lực lượng bán chuyên trách, được đào tạo bài bản, được trao quyền và được hỗ trợ bằng công cụ, chính sách rõ ràng.

Một trưởng thôn vững kỹ năng, giỏi vận động, hiểu công nghệ, nắm pháp luật – sẽ là “người thổi lửa” để cộng đồng tự giác tham gia xây dựng nông thôn mới nâng cao. Năng lực của họ chính là thước đo quan trọng của hiệu quả xây dựng NTM trong giai đoạn mới.

×