TP.HCM “mở khóa”, giải quyết những vấn đề cấp bách về giao thông, hạ tầng và quá tải dân cư nội đô

TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi mở rộng địa giới. Việc đầu tư mạng lưới metro gắn với mô hình đô thị TOD (đô thị định hướng giao thông công cộng) được xem là chiến lược đột phá trong quy hoạch và quản lý đô thị, không chỉ giải bài toán giao thông mà còn tái cấu trúc không gian sống, giảm tải khu trung tâm và hình thành các đô thị xanh, đa chức năng, kết nối vùng.

Hướng mở cho không gian đô thị TP.HCM

Nghị quyết đặc thù 98 cho phép TP.HCM thí điểm phát triển đô thị theo mô hình TOD đang mở ra hướng đi mới cho quy hoạch thành phố trong giai đoạn bứt phá. Đây được xem là “chìa khóa” để giải quyết những vấn đề cấp bách về giao thông, hạ tầng và quá tải dân cư trong nội đô.

Theo UBND TP.HCM, trong Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn 2060, lần đầu tiên thành phố xác định rõ mô hình TOD như một cấu phần trọng yếu. TOD được định hướng gắn với các trung tâm phát triển mới, kết hợp chỉnh trang đô thị ở những khu vực tiềm năng, phù hợp với kế hoạch xây dựng tuyến metro và hạ tầng giao thông công cộng sức chở lớn.

Đặc biệt, mô hình TOD còn được đề xuất triển khai dọc theo tuyến Vành đai 3 và các nhà ga metro. Tại đây, thành phố sẽ tăng mật độ phát triển ở khu vực nhà ga, đồng thời giảm mật độ dân cư ở vùng lân cận để tạo thêm không gian cây xanh, hạ tầng xã hội và kỹ thuật, hướng đến mục tiêu “hình thành các trung tâm đô thị, động lực phát triển chuyên ngành”.

Các chuyên gia trong và ngoài nước đều đánh giá TOD là xu thế tất yếu của những siêu đô thị.

Tại một hội thảo về TOD, GS.TS. Đặng Hùng Võ cho biết, TOD sẽ giúp tái cấu trúc đô thị, giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, từ đó giảm kẹt xe, ô nhiễm và cải thiện chất lượng sống.

Còn ông Shige Sakaki – đại diện Ngân hàng Thế giới – cho rằng mô hình này khuyến khích cộng đồng sinh sống trong khoảng cách đi bộ 5-10 phút tới các điểm giao thông công cộng, qua đó hình thành những “đô thị nén” xanh, hiệu quả và nhân văn.

Hướng tới siêu đô thị kết nối

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM mở rộng quy mô lên hơn 6.700 km², dân số khoảng 14 triệu người. Trong bối cảnh đó, việc phát triển metro và đô thị TOD được xác định là chiến lược trọng tâm để “giải nén” khu vực trung tâm và kiến tạo một siêu đô thị kết nối liên vùng.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh tại hội thảo “Nâng cao năng lực triển khai định hướng giao thông công cộng (TOD)” rằng, với lợi thế hội tụ đủ 5 loại hình giao thông – đường bộ, đường sắt, hàng không, đường biển và đường thủy – TP.HCM có điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình TOD. Mục tiêu đến năm 2035, thành phố sẽ vận hành 355 km đường sắt đô thị và đồng thời hình thành các khu TOD chiến lược theo Nghị quyết 38.

Lộ trình phát triển TOD được chia làm ba giai đoạn:

2025–2030: tập trung các tuyến metro số 1, số 2 và Vành đai 3.

2030–2045: mở rộng ra các tuyến metro số 3, 4, 6 và các tuyến nối Bình Dương – Vũng Tàu.

Sau 2045: hoàn thiện mạng lưới metro khép kín với 10 tuyến và các khu TOD vệ tinh.

Trong 5 năm đầu, TP.HCM chọn 11 vị trí thí điểm quanh các ga metro và Vành đai 3 như ga Phước Long, khu C30, khu 29ha Long Bình, ga Tân Kiên…. Các khu vực này được định hướng thành “hạt nhân phát triển” – nơi kết nối giao thông, thương mại và dịch vụ hiện đại.

Theo đại diện Ban Quản lý Phát triển đô thị TP.HCM, để triển khai đồng bộ TOD, thành phố sẽ quy hoạch chi tiết khu vực quanh ga metro, đấu giá quyền sử dụng đất, kêu gọi đầu tư và tái đầu tư nguồn thu cho hạ tầng giao thông. Cùng với đó, TP.HCM nghiên cứu cơ chế chia sẻ giá trị đất đai tăng thêm để hình thành nguồn tài chính bền vững, thu hút đầu tư tư nhân (PPP) và đảm bảo có quỹ nhà ở xã hội trong các khu TOD.

Hợp tác quốc tế và cơ chế linh hoạt – chìa khóa cho thành công

Mới đây, tại lễ ký kết hợp tác giữa UBND TP.HCM và Chính phủ Anh, nhiều chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm phát triển TOD từ các đô thị lớn như London, Manchester hay Singapore. Theo các chuyên gia, yếu tố cốt lõi để TOD thành công là khung pháp lý rõ ràng, cơ chế tài chính linh hoạt và sự đồng thuận cộng đồng.

KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, TP.HCM nên triển khai TOD dọc theo các tuyến metro với vùng ảnh hưởng bán kính từ 400–800m quanh nhà ga. Quan trọng hơn, phải thực hiện theo cơ chế thị trường, trong đó đất đai được đền bù theo giá thực tế, tránh phát sinh khiếu kiện và tạo điều kiện thu hút nhà đầu tư chiến lược. “Nhà nước có thể thu hồi được vốn đầu tư hạ tầng từ tiền đấu giá đất, đồng thời hình thành mặt bằng giá trị mới cho thị trường bất động sản”, ông Sơn nói.

Theo các chuyên gia, TOD không chỉ là câu chuyện quy hoạch đô thị mà còn là cuộc cách mạng về phát triển không gian sống. Nó giúp hình thành các trung tâm dân cư – thương mại mới, giảm áp lực dân số cho khu trung tâm, đồng thời tạo động lực tăng trưởng cho các vùng ven như Thủ Đức, Hóc Môn, Bình Chánh.

Bên cạnh đó, để vận hành hiệu quả TOD, hệ thống xe buýt trung chuyển, bãi đỗ xe, hạ tầng ngầm và không gian công cộng cũng cần triển khai đồng bộ. TP.HCM đang đề xuất thành lập cơ quan điều phối TOD chuyên trách nhằm thống nhất đầu mối, tránh chồng chéo giữa các sở, ngành.

Giải nén trung tâm TP.HCM, mở rộng không gian phát triển

Việc TP.HCM được chọn thí điểm mô hình TOD là bước đi tiên phong trong quá trình đổi mới quy hoạch đô thị của Việt Nam. Khi metro dần hoàn thiện, các khu TOD sẽ trở thành “đô thị mắt lưới” kết nối với nhau, tạo nên hệ sinh thái đô thị năng động, đa trung tâm và bền vững.

Các chuyên gia đánh giá, mô hình TOD có thể giải nén áp lực cho vùng lõi trung tâm, phân bổ lại dân cư, mở rộng không gian phát triển ra các khu vực vệ tinh. Đây chính là lời giải cho bài toán tắc nghẽn, ô nhiễm và mất cân đối hạ tầng mà TP.HCM đối mặt nhiều năm qua.

Với tầm nhìn dài hạn, TOD sẽ không chỉ thay đổi diện mạo giao thông mà còn tái định hình cấu trúc đô thị TP.HCM, giúp thành phố tiến gần hơn đến mục tiêu siêu đô thị kết nối – xanh – thông minh trong tương lai gần.

×