Trong những cánh rừng xanh rờn, nông dân Gia Lai đang giữ cây gì làm "của để dành"?

Năm 2013, ông Lê Công Khoa (tổ 4, phường Tây Sơn, thị xã An Khê, nay là phường An Khê) vào Ya Hội (Đăk Pơ) trồng mía thì nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu ở khu vực này rất phù hợp với cây keo lai và bạch đàn. Suy đi tính lại, ông Khoa quyết định chuyển sang đầu tư trồng rừng và dần dần mở rộng diện tích lên gần 30ha keo, bạch đàn như hiện nay.

Khoảng 5 năm nay, với những khu vực cây keo phát triển tốt, khỏe mạnh, ông Khoa không khai thác “trắng” như trước mà chọn để lại khoảng 1.000 cây/ha để tiếp tục chăm sóc, nuôi cây thành gỗ lớn.

Những cây này được tỉa cành theo đúng kỹ thuật, nhờ đó, bây giờ ông Khoa đã sở hữu diện tích rừng gỗ lớn vô cùng đẹp mắt, đường kính mỗi cây hơn 20 cm. Ông hi vọng khu rừng gỗ lớn này sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với những diện tích rừng khai thác theo chu kỳ 4-5 năm.

“Chi phí đầu tư trồng 1ha rừng hết khoảng 20 triệu đồng nên nhiều hộ dân mạnh dạn tham gia trồng rừng. Riêng tôi, mỗi năm khai thác 5-7ha, năng suất bình quân đạt 100 tấn/ha. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt 400 triệu đồng. Đối với gần 10ha rừng gỗ lớn, tôi đầu tư xem như là "của để dành" trong những năm tới” - ông Khoa chia sẻ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, toàn tỉnh hiện có hơn 12.175ha rừng đã được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC). Trong đó, cơ cấu diện tích rất đáng chú ý: Hơn 10.508ha là rừng trồng, 1.450ha là rừng tự nhiên và 217ha là rừng khoanh nuôi tái sinh.

Mặc dù diện tích có chứng chỉ còn khiêm tốn so với tổng diện tích rừng trồng của tỉnh (158.710,10ha), nhưng sự hiện diện của các khu rừng được chứng nhận do các công ty lâm nghiệp quản lý đã tạo ra những "hạt nhân" quan trọng. Đây là những mô hình tiên phong, chứng minh rằng việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững quốc tế là hoàn toàn khả thi tại Gia Lai, đồng thời là cơ sở để lan tỏa kinh nghiệm và kỹ thuật ra cộng đồng.

Trung tâm Khuyến nông Gia Lai cho biết, thực tiễn phát triển lâm nghiệp tại địa bàn cho thấy có 3 mô hình chính. Một là mô hình trồng rừng của các doanh nghiệp, trong đó Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn và Công ty Lâm nghiệp Quy Nhơn là những ví dụ điển hình về cách tiếp cận sáng tạo. Thay vì trồng mới hoàn toàn, công ty đã áp dụng kỹ thuật tỉa thưa để chuyển hóa những khu rừng keo lai hiện có từ mục đích gỗ nhỏ sang gỗ lớn.

Thứ hai là mô hình trồng rừng của hộ gia đình như ông Lê Công Khoa, trong đó các hộ gia đình chia diện tích rừng thành 2 loại: Một phần khai thác theo chu kỳ ngắn để đảm bảo thu nhập, chi phí vận hành; một phần nuôi thành rừng gỗ lớn - được xem như "của để dành" về sau.

Thứ ba là mô hình liên kết giữa các hợp tác xã – nông dân – doanh nghiệp. Do tình trạng đất lâm nghiệp của các hộ gia đình bị phân tán, nhỏ lẻ nên nếu bà con liên kết với HTX/công ty lâm nghiệp thì sẽ dễ dàng tạo ra vùng nguyên liệu tập trung, đủ lớn để áp dụng cơ giới hoá, quản lý theo tiêu chuẩn và giảm chi phí cấp chứng chỉ rừng. Việc liên kết cũng sẽ giúp các thành viên trong chuỗi tiếp cận nguồn vốn, vật tư đầu vào với giá tốt hơn, không lo bị ép giá khi bán sản phẩm…

Được biết, năm 2022 Công ty Lâm nghiệp Quy Nhơn tham gia gia Dự án "Nhân rộng quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng tại Việt Nam" (dự án SFM), do Chính phủ CHLB Đức tài trợ. Lô rừng thí điểm có diện tích 4ha, bắt đầu trồng 2.000 cây keo lai từ tháng 12/2022.

Đến nay rừng gần 3 năm tuổi, được tỉa thưa (chặt bớt cây cong, ốm yếu) xuống còn 1.200 cây. Sau khi được tỉa thưa, số cây còn lại nhờ được mở rộng không gian dinh dưỡng nên phát triển mạnh, lớn nhanh “như thổi”.

Theo Th.s Trần Nguyên Tú (Công ty Lâm nghiệp Quy Nhơn), trước đó, vào năm 2017, công ty đã phối hợp với Viện Nghiên cứu lâm sinh thực hiện chuyển hóa hơn 500ha rừng trồng gỗ nhỏ (chu kỳ 6-7 năm) sang gỗ lớn (10 năm). Kết quả là 1ha rừng trồng keo lai gỗ lớn luân kỳ 10 năm đem lại doanh thu 380 triệu đồng, trong khi 2 luân kỳ keo lai gỗ nhỏ với doanh thu mỗi luân kỳ 5 năm chỉ đạt khoảng 220 triệu đồng.

Rừng trồng gỗ lớn với luân kỳ dài hơn còn đem lại nhiều lợi ích như nâng cao độ phì đất, bảo vệ đa dạng sinh học, đồng thời đem lại cơ hội thương mại hóa tín chỉ các bon trong tương lai.

Trong khi đó, Dự án "Nhân rộng quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng tại Việt Nam" cũng được triển khai tại Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn (Gia Lai), bắt đầu từ ba cộng đồng tiên phong, sau đó được mở rộng lên 7 cộng đồng, với tổng số hộ dân được thụ hưởng là hơn 700 hộ thuộc các dân tộc thiểu số Ba Na, Chăm...

Theo thỏa thuận, Công ty Lâm nghiệp Sông Kôn sẽ đào tạo, tập huấn về quản lý rừng bền vững, tiêu chuẩn chứng chỉ rừng (FSC, VFCS/PEFC) và đặc biệt là bình đẳng giới cho các hộ tham gia. Các khóa đào tạo sử dụng phương pháp tham gia và thảo luận nhóm, giúp cộng đồng nắm vững kỹ năng đàm phán và giải quyết xung đột. Trước đây, cộng đồng địa phương chỉ làm việc thông qua các nhà thầu trung gian, hạn chế khả năng tham gia vào quá trình ra quyết định và giải quyết khúc mắc. Mô hình hợp tác mới thiết lập mối quan hệ trực tiếp giữa công ty và cộng đồng, tạo ra sự minh bạch và tin cậy lẫn nhau.

Chị Đinh Thị Inh, người dân tộc Ba Na ở xã Vĩnh Sơn (tỉnh Gia Lai) nói rằng, mô hình quản lý mới rất tốt, vừa mang lại thu nhập cho người dân nhận khoán rừng, vừa thay đổi được môi trường, văn hóa xã hội địa phương.

"Tôi mong muốn dự án và Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn tiếp tục thực hiện hợp đồng để thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa nhận thức, tư duy của bà con dân tộc, góp phần nâng cao kinh tế, xã hội địa phương", chị Inh chia sẻ.

Được biết, Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn đã được nhận chứng chỉ quản lý rừng bền vững VSCF/PEFC, với 1.284,7ha rừng và đất rừng mà công ty đang quản lý và sử dụng. Tổng diện tích rừng tự nhiên do Công ty quản lý là 10.476 ha, trong đó rừng giàu chiếm 50%.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, tổng diện tích trồng rừng gỗ lớn đến thời điểm hiện tại trên địa bàn tỉnh là 10.294,20 ha. Định hướng đến năm 2035, diện tích rừng trồng sản xuất gỗ lớn đạt khoảng 30.000ha; Năng suất rừng trồng gỗ lớn tăng trưởng bình quân trên 30m³/ha/năm; Tỷ lệ sản lượng gỗ lớn bình quân đạt trên 60%; Sản lượng gỗ lớn sản xuất trong tỉnh cơ bản đáp ứng được nhu cầu nguyên liệu phục vụ chế biến đồ gỗ tinh chế.

Trên địa bàn tỉnh có 2 đơn vị đang thực hiện liên kết với các chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân thực hiện cấp chứng chỉ rừng (FSC) với tổng diện tích được cấp chứng chỉ FSC là hơn 4.045ha. Ngoài ra, trong năm 2024, UBND tỉnh Gia Lai đã cho chủ trương Công ty TNHH lâm nghiệp Thiện Hoàng triển khai dự án trồng rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC_FM và VFCS/PEFC, dựa trên mô hình nhóm liên kết, nhằm tăng thu nhập cho người dân trồng rừng trên địa bàn các huyện Tây Sơn, Phù Cát, Phù Mỹ và Thị xã An Nhơn, diện tích dự kiến 1.940ha...

×