Trước khi sáp nhập với tỉnh Bắc Giang, tại Bắc Ninh lần đầu tiên phát hiện tường thành ngoại Luy Lâu xây bằng gạch

Đợt khai quật được thực hiện từ ngày 25-3 đến 29-4-2025 tại vị trí tường thành Ngoại phía Tây với tổng diện tích khoảng 76m², dưới sự chủ trì của GS. Hoàng Hiểu Phấn (Đại học Đông Á, Nhật Bản) và ông Lê Văn Chiến (Bảo tàng Lịch sử quốc gia).

Các chuyên gia, nhà khoa học tham quan hiện trường khai quật khảo cổ học thành Ngoại phía Tây thành Luy Lâu.

Đây là hoạt động nhằm tiếp tục tìm hiểu các giá trị lịch sử, văn hóa còn ẩn chứa trong lòng thành cổ, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu học thuật quốc tế.

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc quý giá. Nổi bật là đường móng kiến trúc xây bằng gạch chữ nhật màu xanh xám, chạy dọc tường thành hướng về phía sông Dâu.

Đường móng dài khoảng 3,3m, xây tường đôi rộng 40cm, nhiều đoạn còn bảo lưu tới tám hàng gạch. Đặc biệt, mặt phía tây giật cấp phẳng, cho thấy kỹ thuật xây dựng vững chắc, tinh xảo của cư dân cổ.

Ngoài ra, lớp đắp gia cố tường thành ghi nhận việc sử dụng gạch vỡ từ thời Tùy – Đường (thế kỷ VII-IX) và tái sử dụng gạch thời Lục triều (thế kỷ VI), phản ánh quá trình kế thừa kỹ thuật xây dựng qua nhiều thời kỳ lịch sử.

Các dấu tích như móng kiến trúc thời Nguyễn làm bằng vôi vữa, cọc tre chống lún càng chứng minh sự phát triển liên tục của khu vực này trong dòng chảy lịch sử.

Đáng chú ý, di vật thu được rất phong phú, gồm nhiều loại gạch xây, gạch trang trí hoa văn tinh xảo, ngói ống, ngói máng và đồ gia dụng bằng đất nung, sành, gốm men như bát, đĩa, bình, vò...

Một số viên gạch mang ký tự Hán cổ cung cấp những tư liệu quý báu cho việc xác định niên đại và bối cảnh văn hóa, chính trị của thành Luy Lâu.

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, kết quả khai quật năm 2025 tiếp nối những phát hiện từ năm 2022 tại hố T14, với diện tích mở rộng và tài liệu phong phú hơn, góp phần củng cố luận cứ khẳng định giá trị đặc biệt của thành Luy Lâu.

Đây không chỉ là trung tâm hành chính, quân sự lớn thời Bắc thuộc mà còn là biểu tượng sinh động cho quá trình tiếp biến văn hóa, kỹ thuật xây dựng trong lịch sử Việt Nam.

Đặc biệt, lần đầu tiên xác định được tường thành Ngoại phía Tây khi khởi dựng được xây bằng gạch là một phát hiện quan trọng mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về kiến trúc thành cổ Luy Lâu.

Các nhà khoa học kiến nghị cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương sớm có phương án bảo vệ hiện trạng, nghiên cứu phương án phát huy trưng bày tại chỗ.

Việc bảo vệ hiện trạng, trưng bày tại chỗ sẽ góp phần quảng bá giá trị lịch sử văn hóa đặc sắc của thành cổ Luy Lâu tới công chúng và bạn bè quốc tế.

Phong phú hiện vật, di vật thu được qua đợt khai quật khảo cổ.

Dấu tích của 2 thuyền cổ tại xứ đồng Cửa Nghè, khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, ở độ sâu khoảng 2m so với mặt ruộng xung quanh. Ảnh: V.G.

Trước đó, cũng tại khu vực Luy Lâu, tỉnh Bắc Ninh đã phát hiện hai chiếc thuyền cổ có từ thời xã xưa.

Cụ thể, đầu năm 2025, trong quá trình cải tạo ao để thả cá, ông Nguyễn Văn Chiến (sinh năm 1975) đã phát hiện dấu tích của 2 thuyền cổ tại xứ đồng Cửa Nghè, khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, ở độ sâu khoảng 2m so với mặt ruộng xung quanh.

Sau thời gian thực hiện khai quật khẩn cấp, di tích thuyền cổ ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đã xuất lộ toàn bộ dấu tích, qua đó có thể nhận diện toàn bộ quy mô, cấu trúc, vật liệu và kỹ thuật chế tạo của thuyền.

Về quy mô, dấu tích thuyền gồm 2 khối nằm nguyên vẹn, thuộc phạm vi lòng sông Dâu, có hướng vuông góc với dòng chảy của sông (thuyền nằm theo hướng đông-tây, dòng chảy sông Dâu theo hướng bắc-nam) và lệch về phía tây so với dấu tích của sông Dâu còn nhận diện được trên hiện trạng hiện nay.

Hai khối kết cấu này có quy mô tương tự, nằm cách nhau 2,3m (vị trí gần nhất, chính giữa) và được đấu nối với nhau bằng tấm gỗ ở phần đầu nhằm cố định hai khối kết cấu này với nhau, cụ thể: dài từ 16,10m đến 16,25m, rộng từ 1,95m đến 2,20m, khoang lòng sâu nhất là 2,15m.

Về cấu trúc, phần đầu của hai thân thuyền nằm ở phía đông, được đấu nối với nhau bằng tấm ván có dạng hình chữ T, dài 6,45m, khoá chặt vào 2 thân bằng các mộng và chốt gỗ rất kiên cố.

Phần đuôi thuyền nằm về phía tây, tại đây, tấm ván bửng có dấu thủng và thanh gỗ chạy xuyên qua, từ cấu trúc này, các nhà nghiên cứu cho rằng, đây có thể là vị trí lắp bánh lái.

Đáy thuyền có kết cấu độc mộc, tức được chế tác từ một thân cây nguyên, đường kính rộng nhất là 0,95m, như thế có nghĩa, cây gỗ này phải có đường kính trên 1,0m thì mới có thể được dùng để chế tạo đáy thuyền.

Hai thân thuyền có cấu trúc tương tự nhau, được chia thành 6 khoang, trong đó: khoang đầu và đuôi thuyền là dài nhất, từ 3,8m đến 4,0m, các khoang còn lại có kích thước tương tự nhau là 2,1m.

Thân thuyền được nối từ đáy lên đến mép trên của mạn thuyền bằng các tấm ván, tổng thể còn từ 7 đến 8 lớp ván, kích thước rộng từ 22cm đến 34cm, dày trung bình 4,5cm.

Dấu tích của 2 thuyền cổ tại xứ đồng Cửa Nghè, khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, ở độ sâu khoảng 2m so với mặt ruộng xung quanh.

Về kỹ thuật, toàn bộ hai thân thuyền được chế tác cùng kỹ thuật, đó là kỹ thuật đục thân cây độc mộc, ghép các dải ván bằng mộng, sau đó các mộng được chốt lại bằng đinh gỗ.

Kỹ thuật phức tạp nhất thể hiện ở phần đầu và đuôi thuyền, đó là vị trí nối giữa phần đáy độc mộc và ván bửng được khoá chặt với nhau, cố định bằng 4 trụ gỗ có kích thước tương tự nhau 5cm x 5cm. Đây là kỹ thuật lần đầu tiên thấy được trong kỹ thuật đóng tàu thuyền cổ ở Việt Nam và thế giới.

Về vật liệu chế tác, toàn bộ hai thân thuyền đều sử dụng gỗ, hoàn toàn không tìm thấy kim loại. Điều đó cho thấy, việc tuân thủ tuyệt đối về sử dụng vật liệu để chế tác, ngay cả đối với những vị trí phức tạp nhất của thuyền.

×