Trước lúc qua đời, Từ Hi Thái hậu để lại 3 di chiếu, đẩy nhà Thanh tới diệt vong

Trước lúc qua đời, Từ Hi Thái hậu để lại 3 di chiếu, đẩy nhà Thanh tới diệt vong

Vị hoàng đế cuối cùng của triều Thanh là Phổ Nghi, nhưng người thực sự nắm giữ quyền lực tối cao trong triều đình suốt nhiều năm lại chính là Từ Hi Thái hậu. Kể từ sau khi Hàm Phong Đế băng hà, Từ Hi Thái hậu đã thâu tóm toàn bộ đại quyền triều chính, và sự kiểm soát ấy kéo dài suốt 48 năm. Trong khoảng thời gian đó, các hoàng đế kế vị hầu như đều chỉ là những “con rối” trong tay bà, quyền lực của họ chẳng qua chỉ là công cụ phục vụ cho tham vọng chính trị của Từ Hi Thái hậu.

Năm Phổ Nghi đăng cơ cũng chính là năm Từ Hi Thái hậu qua đời, khiến bà không còn cơ hội tiếp tục thao túng triều đình. Tuy nhiên, vị hoàng đế nhỏ tuổi này thực chất cũng là một quân cờ do chính tay Từ Hi Thái hậu dựng lên, ngay từ đầu đã mang số phận bị động. Người đời sau thường cho rằng Từ Hi Thái hậu là tội nhân của nhà Thanh, bởi nếu không có sự can thiệp của bà, triều đại này có lẽ đã không suy vong nhanh chóng và bi thảm đến vậy.

Nhìn lại lịch sử, các hoàng đế nhà Thanh trước đó phần lớn đều cần chính, tận tụy với quốc sự. Mỗi ngày trời chưa sáng đã phải lên triều, bất kể mưa gió hay giá rét vẫn duy trì như thường lệ. Thế nhưng sau khi Từ Hi Thái hậu nắm quyền, dù bà không phải kiểu người lười nhác chính sự, nhưng mục đích cai trị của bà hoàn toàn khác. Điều bà theo đuổi không phải là sự hưng thịnh của Trung Hoa, mà là sự duy trì quyền lực cá nhân.

Từ Hi Thái hậu chưa bao giờ thực sự mang chí hướng trị quốc an dân. Nhà Thanh có thể kéo dài thêm gần nửa thế kỷ dưới tay bà chủ yếu là nhờ nền móng vững chắc do các đời tiên đế để lại. Đến khi quốc lực cạn kiệt, bà cũng lặng lẽ qua đời, như thể sự xuất hiện của bà chính là để khép lại vận mệnh của triều Thanh, giống hình tượng Tô Đát Kỷ trong “Phong Thần Diễn Nghĩa”, để lại phía sau một triều đại tan hoang.

Trong thời gian Từ Hi Thái hậu cầm quyền, Đại Thanh phát triển trì trệ, kinh tế lạc hậu, liên tiếp phải cắt đất bồi thường chiến phí, quốc khố gần như trống rỗng. Dẫu vậy, bà vẫn sống xa hoa phung phí, hoàn toàn không để tâm đến vận mệnh quốc gia. Ngay cả quân phí của Bắc Dương thủy sư cũng nhiều lần bị bà lấy để phục vụ các lễ mừng và hưởng thụ cá nhân.

Sở thích lớn nhất của Từ Hi Thái hậu là chăm chút dung mạo và hưởng thụ xa xỉ. Dù Lý Hồng Chương khi xuất ngoại đã tận mắt chứng kiến sự tiên tiến của súng ống, tàu chiến phương Tây, nhưng vì ngân khố eo hẹp nên không dám mạnh tay mua sắm. Từ Hi Thái hậu biết rõ tình hình đó, nhưng điều bà quan tâm vẫn chỉ là giữ gìn uy nghi của “Lão Phật gia”. Mỗi bữa ăn dù thức ăn thừa mứa chất đống, bà vẫn yêu cầu bày biện cực kỳ xa hoa mới vừa lòng. Trong suy nghĩ của bà dường như chưa từng tồn tại khái niệm phát triển lâu dài cho Trung Hoa, càng không có tầm nhìn chiến lược của một nhà cầm quyền thực sự.

Đến lúc hấp hối, Từ Hi Thái hậu vẫn không nỡ buông bỏ quyền lực. Nhìn Phổ Nghi còn quá nhỏ, đến đi đứng cũng chưa vững, bà bắt đầu tính toán cách để lại những quy tắc nhằm tiếp tục ảnh hưởng đến triều đình sau khi mình qua đời. Vì thế, bà để lại ba đạo di chiếu, nhưng không điều nào thực sự có lợi cho xã tắc. Những di chiếu ấy thậm chí còn bị hậu thế xem là đầy mâu thuẫn và nực cười.

Di chiếu thứ nhất: Lập Phổ Nghi lên ngôi hoàng đế

Phổ Nghi sinh năm 1906, đến năm 1908 thì đăng cơ. Khi ban chiếu chỉ này, Từ Hi Thái hậu vốn cho rằng bản thân còn có thể tiếp tục thao túng triều chính thêm nhiều năm, thông qua vị “tiểu hoàng đế” để điều khiển triều đình. Bà yêu cầu lập Phổ Nghi làm vua, giao Thuần Thân vương Tái Phong làm nhiếp chính, nhưng mọi việc lớn nhỏ trong triều vẫn phải xin chỉ thị từ bà.

Trước đó, khi Quang Tự Đế còn nhỏ, trên danh nghĩa được giao cho Từ An Thái hậu nuôi dưỡng, nhưng thực chất cũng là một bước để Từ Hi Thái hậu củng cố quyền lực. Đại quyền triều chính từ đầu đến cuối vẫn nằm trong tay bà.

Sau khi trưởng thành và thân chính, Quang Tự mang nhiều hoài bão cải cách, tích cực thúc đẩy phong trào Duy Tân. Điều này khiến Từ Hi Thái hậu vô cùng lo lắng. Để ngăn Quang Tự dần có được quyền lực độc lập, bà cuối cùng quyết định thay đổi người kế vị, đưa Phổ Nghi lên ngôi, đồng thời bị nghi ngờ đã bí mật sắp đặt cái chết của Quang Tự.

Thế nhưng việc Quang Tự qua đời cũng trở thành biến cố ngoài dự liệu đối với chính Từ Hi Thái hậu. Có lẽ nếu Quang Tự còn sống, với năng lực và tư tưởng cải cách của mình, ông có thể giúp nhà Thanh kéo dài thêm vài năm tồn tại.

Di chiếu thứ hai: Cấm hậu cung can dự triều chính

Đây là điều khiến hậu thế cảm thấy vừa buồn cười vừa châm biếm, bởi người can thiệp chính sự sâu nhất trong lịch sử hậu cung nhà Thanh lại chính là Từ Hi Thái hậu. Từ khi triều Thanh lập quốc, vốn đã có quy định nghiêm cấm hậu cung can chính, nhưng Từ Hi Thái hậu lại là ngoại lệ lớn nhất.

Có lẽ vào cuối đời bà bỗng sinh ra chút tỉnh ngộ, hoặc cũng có thể chỉ đơn giản là không muốn sau này xuất hiện thêm một người phụ nữ khác nắm quyền như mình. Vì thế, đạo di chiếu này càng khiến người ta cảm thấy đầy mâu thuẫn và trớ trêu.

Di chiếu thứ ba: Cấm thái giám can dự chính sự

Ngay từ thời đầu nhà Thanh, triều đình đã rút kinh nghiệm từ việc hoạn quan thao túng triều chính thời Minh triều, nên cố tình hạ thấp địa vị thái giám, chỉ cho họ đảm nhận công việc hầu hạ trong cung.

Thế nhưng dưới thời Từ Hi Thái hậu, những người bà tín nhiệm nhất lại chính là các thái giám như Lý Liên Anh và An Đức Hải. Hầu hết mọi việc đều được giao cho họ xử lý. Lý Liên Anh gần như theo sát Từ Hi Thái hậu không rời nửa bước, thường xuyên xuất hiện bên cạnh bà trong những bức ảnh cuối đời. Ông ta còn được ban thưởng mũ hoa linh của quan viên chính nhị phẩm, địa vị cực kỳ hiển hách.

Rõ ràng, hành động của Từ Hi Thái hậu hoàn toàn trái ngược với những gì bà để lại trong di chiếu. Và vào thời điểm bà qua đời, nhà Thanh cũng đã không còn khả năng cứu vãn. Đến năm 1912, triều đại từng thống trị Trung Hoa hàng trăm năm cuối cùng cũng đi đến hồi kết.

×