Từ những chiếc “bẫy tử thần” đến thông điệp hồi sinh giữa đại ngàn Pù Mát

Nằm giữa “trái tim” Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An, Vườn Quốc gia Pù Mát không chỉ hấp dẫn du khách bởi hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa dạng cùng những danh thắng nổi tiếng như Thác Kèm, sông Giăng…, mà còn ghi dấu ấn bởi những mô hình trưng bày giàu giá trị giáo dục về bảo tồn thiên nhiên. Trong đó, mô hình hai mẹ con voi được chế tác từ 14.000 dây bẫy phanh đang trở thành điểm nhấn đặc biệt, vừa độc đáo về hình thức, vừa sâu sắc về thông điệp.

Từ những con số biết nói

Những năm trước đây, bẫy thú từng là mối nguy lớn đối với hệ động vật rừng. Tuy nhiên, nhờ sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của lực lượng kiểm lâm, các tổ chức phối hợp và cộng đồng địa phương, tình trạng săn bắt, đặt bẫy trong rừng nguyên sinh Vườn Quốc gia Pù Mát đã từng bước được kiểm soát, giảm rõ rệt; nạn chặt phá rừng trái phép hầu như không còn xảy ra.

Trong hành trình đó, hàng nghìn chuyến tuần tra đã được thực hiện, băng rừng, lội suối, kiên trì tháo gỡ từng chiếc bẫy còn sót lại.

Chỉ riêng giai đoạn 2016–2026, gần 22.900 bẫy thú đã được phát hiện, tiêu hủy; hàng trăm trường hợp vi phạm bị xử lý, hàng trăm cá thể động vật hoang dã được cứu hộ, tái thả về tự nhiên.

Khi “vật chứng” trở thành tác phẩm

Từ chính những dây bẫy thu gom qua nhiều năm, ý tưởng xây dựng mô hình hai mẹ con voi đã được hình thành. Tổng cộng 14.000 dây bẫy phanh, từng là công cụ săn bắt – đã được tái chế để tạo nên hình tượng đầy cảm xúc.

Việc lựa chọn voi không chỉ bởi đây là loài động vật thông minh, gần gũi, mà còn là biểu tượng của rừng già. Hiện nay, tại Vườn quốc gia Pù Mát và vùng phụ cận vẫn còn khoảng 13 cá thể voi sinh sống, được bảo vệ nghiêm ngặt.

Dưới bàn tay sáng tạo của những người thực hiện, các sợi dây thép khô cứng đã “hóa thân” thành hình ảnh mẹ con voi gắn bó, sinh động. Sự chuyển hóa từ công cụ hủy diệt sang biểu tượng của sự sống tạo nên giá trị đặc biệt cho công trình – một cách truyền tải thông điệp nhẹ nhàng nhưng thấm sâu.

Thông điệp từ quá khứ đến hiện tại

Cùng với mô hình này, tại khu trưng bày của Vườn quốc gia Pù Mát còn có bộ xương voi thật được phục dựng từ các cá thể đã chết già trong tự nhiên. Hai hình ảnh – một bên là “ký ức mất mát”, một bên là “biểu tượng hồi sinh” – tạo nên sự đối chiếu giàu ý nghĩa.

Không mang màu sắc nặng nề hay bi kịch, mô hình mẹ con voi hướng tới sự lan tỏa tích cực: Nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên bằng những hành động thiết thực, từ việc không sử dụng sản phẩm từ động vật hoang dã đến chung tay giữ gìn môi trường sống.

Có thể thấy, từ những “dấu tích” của một thời gian khó, Vườn quốc gia Pù Mát đã lựa chọn cách kể chuyện đầy sáng tạo: biến quá khứ thành bài học, biến vật chứng thành thông điệp.

Đó không chỉ là nỗ lực của lực lượng giữ rừng, mà còn là minh chứng cho hướng đi bền vững – khi bảo tồn không chỉ dừng lại ở bảo vệ, mà còn là nâng cao nhận thức cộng đồng, để đại ngàn mãi xanh và sự sống tiếp tục được hồi sinh.

Vườn quốc gia Pù Mát, nằm trên địa bàn tỉnh Nghệ An có diện tích vùng lõi hơn 94.000ha và vùng đệm rộng khoảng 86.000ha. Đây là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An.

Trong tiếng Thái, Pù có nghĩa là đỉnh núi. Pù Mát là tên một đỉnh núi cao nhất trong khu vực với độ cao 1.841m so với mực nước biển. Và tên đỉnh núi này được dùng để đặt cho Vườn Quốc gia.

Vườn Quốc gia Pù Mát sở hữu một hệ sinh thái động vật hoang dã, thực vật hoang dã đa dạng bậc nhất miền Trung với 2.494 loài thực vật và 1746 loài động vật.

Trong số đó, có không ít loài động thực vật có tên trong sách Đỏ Việt Nam. Đặc biệt, đây cũng là nơi đầu tiên phát hiện những cá thể sao la-một loài động vật hoang dã quý hiếm nhất Việt Nam.

Tham quan Vườn Quốc gia Pù Mát, du khách sẽ từ thích thú đến trầm trồ khi tận mắt chứng kiến những cá thể gà lôi, gấu chó, sao la, sơn dương…

Ở đây còn có khu rừng săng lẻ cổ thụ 100ha với những cây cao đến 50m. Thiên nhiên nơi đây hoang sơ, kỳ bí nhưng không kém phần thơ mộng, hùng vĩ sẽ mang đến cho du khách một cảm giác thật đặc biệt.

Mới đây, Tổ chức Bảo tồn động thực vật Quốc tế (Fauna & Flora International) phối hợp với Vườn Quốc gia Pù Mát tại Nghệ An vừa hoàn thành chương trình điều tra đa dạng sinh học tại đây. Kết quả ghi nhận 40 loài động vật, tất cả đều được định danh và đánh giá tình trạng bảo tồn.

Để thực hiện điều tra, 135 bẫy ảnh và 30 thiết bị ghi âm tự động AudioMoth được đặt tại vùng lõi của Vườn Quốc gia Pù Mát.

Đáng chú ý, bẫy ảnh lần này ghi nhận được hình ảnh con mèo gấm ngoài tự nhiên (động vật rừng hiếm thấy). Đây là loài động vật hoang dã được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Danh lục đỏ Việt Nam với số lượng cá thể ước tính đã suy giảm trên 80% trong vòng 30 năm qua.

Từ kết quả điều tra, các chuyên gia của Fauna & Flora International nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường bảo vệ rừng, hỗ trợ lực lượng kiểm lâm và thúc đẩy hợp tác với cộng đồng địa phương nhằm đảm bảo Pù Mát tiếp tục là nơi trú ẩn an toàn cho động vật hoang dã.

×