Xuất lộ con đường thiêng ở thánh địa Mỹ Sơn

Ngày 15/12, lãnh đạo Ban quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn (xã Thu Bồn, TP. Đà Nẵng) cho biết sau thời gian khai quật nghiên cứu khảo cổ học, giới chuyên môn đã làm xuất lộ dấu tích kiến trúc của con đường thiêng dẫn từ tháp K vào trung tâm thánh địa Mỹ Sơn, có độ dài hơn 150 m.

Kỳ bí con đường thiêng

Trong thời gian từ tháng 7 đến cuối tháng 11/2025, Ban quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn và Viện Khảo cổ học đã thực hiện chương trình hợp tác khai quật nghiên cứu khảo cổ học kiến trúc đường dẫn vào thánh địa Mỹ Sơn. Kết quả bước đầu đã làm xuất lộ dấu tích kiến trúc của con đường thiêng dẫn từ tháp K vào khu trung tâm thánh địa Mỹ Sơn có độ dài đã được xác định trên 150 m.

Kiến trúc đường dẫn từ tháp K vào khu đền tháp trung tâm của thánh địa Mỹ Sơn được Ban quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn và Viện Khảo cổ học nghiên cứu thăm dò lần đầu tiên vào tháng 6/2023 và khai quật lần đầu vào tháng 3/2024 với diện tích 220 m2. Đợt công tác lần này tiếp tục thăm dò, khai quật khảo cổ với tổng diện tích 770 m2 nhằm tiếp tục nghiên cứu làm rõ hơn về phế tích kiến trúc đường dẫn từ tháp K vào thánh địa Mỹ Sơn của người Chămpa xưa.

Di tích xuất lộ trong khu vực khai quật là một đoạn kiến trúc đường dẫn phía đông tháp K dài 75 m, có hướng Đông - Tây lệch về phía Bắc 450. Kết quả này đã nâng tổng diện tích con đường đã được làm rõ tính từ chân tháp dài 132 m.

Cấu trúc cắt ngang con đường rộng phủ bì 9 m, lòng đường rộng 7,9 m, bề mặt bằng phẳng, cấu tạo từ cát sỏi và gạch vụn được đầm chặt, có độ dày từ 0,15-0,2 m, tường bao hai bên đường được xếp từ các hàng gạch, do yếu tố thời gian một số đoạn đã bị xô lệch, nghiêng đổ, móng tường được gia cố bằng lớp đầm sỏi cuội và bột gạch.

Những dấu tích còn lại trên hai bức tường bao phía bắc và phía nam tiếp tục được làm rõ ghi nhận tường Bắc được xây liền và có cao độ móng cao hơn; tường Nam nằm trên nền địa hình thấp hơn và có tạo các cửa/cổng ra vào ở một số vị trí cố định.

Hiện tại, đã xác định có 4 vị trí được đặt các cửa cổng trên tường bao phía Nam. Tại vị trí cửa cổng còn dấu tích thanh đà cửa bằng đá có lỗ mộng vuông để dựng trụ đá và lỗ mộng tròn để đặt trụ xoay của cánh cửa.

Bên cạnh sự hiện diện phổ biến của các loại gạch và đá xây dựng kiến trúc đường dẫn, đợt công tác đã phát hiện một số mảnh vỡ của đồ đất nung và gốm men có niên đại từ thế kỷ X đến thế kỷ XII.

Đưa du khách trải nghiệm con đường di sản người Chăm xưa

Theo giới chuyên môn, kết quả thăm dò, khai quật năm 2025 đã bổ sung những tư liệu quý xác định về chức năng tôn giáo của phế tích là con đường thiêng - con đường dẫn thần linh, vua chúa và tăng lữ Bà La Môn giáo đi vào không gian thiêng thánh địa Mỹ Sơn ở khoảng thế kỷ XI-XII. Kết quả này đồng thời cũng mở ra một vấn đề khoa học mới rằng Mỹ Sơn vẫn giữ vai trò là hạt nhân tôn giáo của Champa trong suốt tiến trình lịch sử của vương quốc, không gian thiêng của Mỹ Sơn có những lúc mở rộng, hoặc thu hẹp tùy theo từng triều đại của các vị vua Champa.

Những nghiên cứu so sánh bước đầu cũng ghi nhận con đường thiêng hay con đường hành lễ liên quan đến các nghi lễ Ấn Độ giáo mới được phát hiện ở khu di tích Mỹ Sơn là duy nhất trong hệ thống di tích văn hóa Champa, khác hẳn với các địa điểm khác bởi đây là con đường dẫn vào một khu di tích. Ở những di tích khác các con đường được thiết kế theo trục đi thẳng từ ngoài vào đền tháp trung tâm.

Ông Nguyễn Công Khiết, Phó Giám đốc Ban quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho biết thời gian tới tiếp tục xây dựng chương trình hợp tác nghiên cứu làm rõ quy mô, cấu trúc và diện mạo của toàn bộ con đường trong bối cảnh tổng thể khu di tích Mỹ Sơn. Bên cạnh đó, khẩn trương thực hiện công tác tu bổ, bảo quản nhằm phát huy tốt hơn giá trị lịch sử văn hóa di tích, tổ chức đưa đón du khách theo đúng con đường di sản người Chăm đã để lại, giúp du khách có cái nhìn rõ ràng hơn về thánh địa Mỹ Sơn và văn hóa Chămpa trong lịch sử.

×