Xung đột đỏ lửa Trung Đông: Giá phân bón nhập khẩu tăng vọt, chuyên gia nhận định về rủi ro cung ứng phân bón toàn cầu

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng

Thông tin về tình hình thị trường phân bón thế giới, TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và các cuộc tấn công trả đũa của Iran tạo nên sự bất ổn trên thị trường hàng hóa, bao gồm cả phân bón, khi các nhà đầu tư chuyển sang vị thế né tránh rủi ro.

Theo TS Phùng Hà, rủi ro lớn nhất liên quan đến chuỗi cung ứng. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng, vì Hormuz là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón.

Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 đến 3,9 triệu tấn phân bón, trong đó lưu huỳnh khoảng 1,5 đến 1,8 triệu tấn, urea khoảng 1,2 đến 1,5 triệu tấn, và amoniac và phosphat khoảng 400 đến 500.000 tấn mỗi loại.

Trong trường hợp đó, chuyên gia nhận định, nguồn cung phân bón sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu. Lúc này, không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn do hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng.

Xung đột Trung Đông cũng ảnh hưởng đến khâu sản xuất trong chuỗi cung ứng. Về sản xuất, việc tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp khiến các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất urea và amoniac. Các nhà máy urea của Ai Cập ngừng hoạt động do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn; tương tự, nguồn cung cấp khí đốt cho Jordan cũng đã bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó Iran sản xuất khoảng 5 -6,5 triệu tấn urea/năm, các nhà sản xuất urea lớn bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz và xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi. Ai Cập xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu sang châu Âu.

Mỗi năm Việt Nam chi hàng tỷ USD để nhập khẩu phân bón.

Trong khi đó, Iran là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (đứng thứ sáu, do Iran có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới). Đây là nguyên liệu thô để sản xuất phân bón chứa nitơ, như urea, MAP, DAP.

Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Việt Nam cần chủ động nguồn cung phân bón trước xung đột Trung Đông

Chia sẻ thêm về thị trường Việt Nam, TS Phùng Hà cho biết, thị trường phân bón thế giới vận hành theo cơ chế mở, do đó mọi biến động về nguồn cung và giá cả toàn cầu đều tác động tới Việt Nam ở mức độ nhất định. Hiện các doanh nghiệp và khách hàng đang theo dõi sát diễn biến xung đột tại Trung Đông.

Chuyên gia khuyến nghị: “Các doanh nghiệp phân bón cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn. Về lâu dài, doanh nghiệp cần có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai".

Bên cạnh đó, đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phân bón cần chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối kịp thời.

Trên thực tế, vừa qua, Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại - Bộ Công Thương (VITIC) dẫn nguồn tin Reuters cho biết, giá một số loại phân bón đã tăng vọt sau khi cuộc xung đột ở Trung Đông gia tăng tác động tới nguồn cung vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Theo đó, giá urea, một loại phân bón khô chứa nitơ thường được sản xuất từ khí tự nhiên tại Ai Cập, một nhà sản xuất urea lớn, đã tăng 13% lên 550 USD/tấn từ 485-490 USD/tấn,theo Chris Lawson của công ty tư vấn kim loại CRU Group. Giá tăng cũng phản ánh đối với phân bón nhập khẩu vào Bắc Mỹ, tăng khoảng 77 USD lên 606 USD tại khu vực cảng quanh New Orleans...

Tại Việt Nam, do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông, cổ phiếu nhóm ngành phân bón cũng tăng vọt. Kết phiên giao dịch ngày 3/3, các mã cổ phiếu phân bón như BFC, DCM, DPM, PCE, SFG... đều tăng giá. Trong đó, các mã BFC, DCM, SFG... đã tăng trần trong nhiều phiên liên tục.

Năm 2025, ngành phân bón Việt Nam ghi nhận tăng trưởng tích cực khi xuất khẩu khởi sắc cả về sản lượng và kim ngạch.

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, trong năm 2025 cả nước xuất khẩu trên 1,97 triệu tấn phân bón các loại, tương đương 844,97 triệu USD, giá trung bình 428,7 USD/tấn, tăng 14,1% về khối lượng, tăng 19% về kim ngạch và tăng 4,4% về giá so với năm 2024.

Phân bón của Việt Nam xuất khẩu sang các nước Hàn Quốc, Malaysia, Philippines, trong đó Campuchia là thị trường tiêu thụ chủ yếu. Riêng thị trường này đã chiếm 35,6% trong tổng khối lượng và chiếm 34% trong tổng kim ngạch xuất khẩu phân bón của cả nước, đạt 702.033 tấn, tương đương 288,03 triệu USD, giá trung bình 410,3 USD/tấn, tăng 18,6% về lượng, tăng 19,6% kim ngạch và tăng 0,9% về giá so với năm 2024.

Trong chiều ngược lại, lũy kế trong cả năm 2025, nước ta đã nhập khẩu gần 6,2 triệu tấn phân bón, trị giá gần 2,2 tỷ USD, tăng 16,9% về lượng và tăng 26,6% về trị giá so với năm 2024. Giá nhập khẩu bình quân đạt 354 USD/tấn, tăng 8%. Trung Quốc là nhà cung cấp phân bón lớn nhất của Việt Nam, đứng thứ hai là Nga và đứng thứ ba là Lào.

Trong tháng 1/2026, nhập khẩu phân bón của Việt Nam sụt giảm cả về lượng và kim ngạch. Theo thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, nhập khẩu phân bón trong tháng 1/2026 đạt 244.887 tấn, tương đương 74,95 triệu USD, giá trung bình 306,08 USD/tấn, giảm 47,15% về lượng và giảm 52,72% kim ngạch so với tháng 12/2025, và giá giảm 10,54%; so với tháng 1/2025 cũng giảm 34,49% về lượng, giảm 47,89% kim ngạch và giảm 20,44% về giá.

×