Bỏ thói quen "phun theo cảm tính": VFC đưa quy trình canh tác đồng bộ xuống ruộng đồng

Canh tác truyền thống: phun nhiều, tốn nhiều, hiệu quả vẫn bấp bênh

Hàng chục năm qua, trên phần lớn cánh đồng lúa, một vòng lặp quen thuộc cứ tái diễn mỗi vụ: sâu bệnh xuất hiện, nông dân chạy ra đại lý hỏi thuốc, mua về tự pha, tự phun theo kinh nghiệm bản thân, theo lời mách của hàng xóm, hoặc theo bất cứ thứ gì đại lý giới thiệu.

Thuốc phun xong, lúa vẫn bệnh, lại mua thêm. Chi phí đội lên không kiểm soát, nhưng năng suất không tăng tương ứng.

Bà Đặng Thị Hạnh, nông dân tại xã Vĩnh Tường, tỉnh Phú Thọ, chia sẻ thẳng thắn về thực trạng này: trước đây gia đình phải tự đi mua thuốc ngoài thị trường, nghe tư vấn từ đại lý rồi tự phun theo kinh nghiệm, hiệu quả không ổn định, có vụ vẫn phát sinh sâu bệnh dù đã xử lý nhiều lần. "Trước đây chúng tôi toàn tự đi mua thuốc, cửa hàng bán thế nào thì dùng thế ấy. Có khi phun rồi nhưng lúa vẫn bị bệnh." Bà Hạnh chia sẻ.

Câu chuyện của bà Hạnh không phải cá biệt. Đó là thực trạng chung của mô hình sản xuất lúa manh mún, tự phát và ẩn sau sự quen thuộc đó là ba loại rủi ro đang bào mòn sinh kế người trồng lúa.

Rủi ro đầu tiên là hiệu quả thực tế. Khi mua thuốc rời từ nhiều nguồn khác nhau mà thiếu hướng dẫn kỹ thuật đồng bộ, nông dân dễ dùng sai thời điểm, sai nồng độ, thậm chí pha sai thứ tự khiến hoạt chất mất tác dụng hoàn toàn.

Thứ hai là chi phí thuốc qua tay nhiều tầng trung gian đương nhiên đội giá, người nông dân vô hình chung phải trả thêm cho cả chuỗi phân phối mà không hay biết. Và rủi ro thứ ba, nguy hiểm nhất về dài hạn, là sức khỏe của đất.

Từ những rủi ro trên, với hàng chục năm sử dụng hóa chất không kiểm soát đã âm thầm thoái hóa đất canh tác, phá vỡ hệ vi sinh vật có lợi và tạo vòng xoáy: đất yếu, cây yếu, dịch hại mạnh hơn, lại phun nhiều hơn, chi phí tăng mà năng suất không tăng.

Song song với đó là sự biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, sâu bệnh diễn biến khó lường hơn, trong khi các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu và Australia liên tục siết chặt tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Vì vậy có thể nói mô hình "mạnh ai nấy phun" rõ ràng không còn chỗ đứng. Ông Trần Văn Dũng, Tổng Giám đốc VFC, nhìn nhận thẳng vào áp lực này: "Trong chặng đường mới của ngành nông nghiệp, VFC không chỉ đặt mục tiêu cung cấp sản phẩm bảo vệ thực vật mà hướng đến đồng hành cùng bà con trong xây dựng các giải pháp canh tác đồng bộ, giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất."

Quy trình ba giai đoạn: “Đúng thuốc, đúng lúc, đúng cách” đi vào thực tiễn

Trước những thực trạng trên, thay vì để nông dân tự xoay xở, VFC tiếp cận theo hướng xây dựng một quy trình bảo vệ thực vật hoàn chỉnh, được thiết kế theo từng giai đoạn sinh trưởng cụ thể của cây lúa.

Đây là điểm khác biệt cốt lõi so với cách làm truyền thống: không bán sản phẩm rời, mà cung cấp một giải pháp canh tác có hệ thống.

Giai đoạn một,ngay sau khi xuống giống sẽ tập trung vào quản lý cỏ dại, ngăn cỏ cạnh tranh dinh dưỡng với cây lúa non ngay từ những ngày đầu tiên.

Giai đoạn hai, khi lúa đang đẻ nhánh, đây là thời điểm xung yếu nhất của cây, VFC đưa vào bộ giải pháp kiểm soát sâu cuốn lá, phòng bệnh khô vằn và bổ sung chất điều hòa sinh trưởng, giúp cây cứng cáp hơn, đẻ nhánh tập trung và chống chịu tốt với điều kiện thời tiết bất lợi.

Cuối cùng là giai đoạn ba khi lúa đồng già, chuẩn bị thu hoạch, đây là bước hoàn thiện năng suất và chất lượng, trong đó VFC đặc biệt chú trọng bộ giải pháp hữu cơ sinh học giúp cây tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng qua lá và bông, từ đó tăng tỷ lệ hạt chắc và cải thiện chất lượng gạo thành phẩm.

Ông Đỗ Quang Tường, cán bộ phát triển thị trường VFC khu vực miền Bắc, nhấn mạnh triết lý cốt lõi của toàn bộ quy trình: Quan trọng nhất không phải phun nhiều thuốc mà là sử dụng đúng thời điểm và đúng kỹ thuật. Khi cây khỏe ngay từ đầu vụ thì áp lực sâu bệnh cũng giảm đáng kể.

“Nguyên tắc "4 đúng": đúng thuốc, đúng lúc, đúng cách, đúng liều lượng, được các kỹ thuật viên VFC nhắc đi nhắc lại trong từng buổi hướng dẫn đầu bờ.

Tưởng như đơn giản, nhưng đây lại là điều đang bị bỏ qua phổ biến nhất trong sản xuất nhỏ lẻ hiện nay. Kèm theo đó là nguyên tắc pha chế đúng thứ tự: thuốc dạng hạt và bột pha trước, tiếp đến dạng huyền phù, dạng sữa, và cuối cùng mới đến nhóm thuốc dạng dầu, một chi tiết kỹ thuật nhỏ nhưng quyết định hiệu quả thực tế của cả một lần phun” ông Tường cho biết thêm.

Điểm kỹ thuật đáng chú ý khác là tính nội hấp lưu dẫn của các sản phẩm trong bộ giải pháp của VFC đó là chỉ sau khoảng 2 giờ phun, hoạt chất đã thẩm thấu vào bên trong mô cây, nghĩa là dù gặp mưa ngay sau đó, nông dân không cần phun lại nhờ đó tiết kiệm đáng kể cả chi phí lẫn công sức.

Đặc biệt các sản phẩm của VFC cũng được phát triển theo hướng ít mùi, thân thiện với sức khỏe người lao động trực tiếp. Điều quan trọng hơn cả là nông dân được đồng hành trực tiếp, không phải tự "đoán bệnh" như trước.

Theo bà Đặng Thị Hạnh, một trong những hộ nông dân Phú Thọ được đồng hành cùng mô hình VFC chia sẻ: "Vụ Đông Xuân 2026 được công ty hướng dẫn cụ thể từng giai đoạn nên lúa nhà bà gần như không có sâu bệnh gì, nhàn rất nhiều". Từ chỗ lo lắng, bị động mỗi khi dịch bệnh xuất hiện, người nông dân nay có thể chủ động theo một quy trình rõ ràng và đó là sự thay đổi căn bản nhất về tư duy sản xuất.

Nông nghiệp xanh: từ định hướng đến chiến lược dài hạn

Kết quả bước đầu tại mô hình liên kết giữa Vinaseed cung ứng giống và VFC cung cấp giải pháp quản lý dịch hại tại Phú Thọ cho thấy năng suất lúa cao hơn khoảng 20–25% so với canh tác truyền thống. Cây lúa hồi xanh nhanh sau cấy, đẻ nhánh tập trung, tỷ lệ hạt trên mỗi bông đạt từ 370 đến hơn 400 hạt, hạt đóng dày và chắc, những chỉ số vượt kỳ vọng ban đầu.

Ông Đặng Thành Công, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp và Tổng hợp Yên Nhiên, ghi nhận thực tế rõ ràng từ đồng ruộng: "Trước đây mỗi ruộng phun một kiểu, thời điểm khác nhau nên hiệu quả không đồng đều. Khi có giải pháp đồng bộ thì cán bộ kỹ thuật của VFC xuống tận ruộng hướng dẫn thời điểm nào dùng thuốc gì cho phù hợp thì việc quản lý sâu bệnh tốt hơn nhiều, đồng thời cũng giảm công lao động cho bà con".

Từ những kết quả đat được HTX Yên Nhiên đang lên kế hoạch mở rộng diện tích từ 2 ha thí điểm lên 10–20 ha trong vụ tới, đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy mô hình không chỉ thuyết phục trên giấy mà đang được chính người sản xuất lựa chọn.

Nhưng với VFC và Tập đoàn Vinaseed, hiệu quả trước mắt chỉ là điểm khởi đầu. Chiến lược dài hạn mà hai đơn vị đang theo đuổi hướng tới một mục tiêu lớn hơn nhiều: xây dựng nền sản xuất lúa gạo Việt Nam đủ sức cạnh tranh trên bản đồ lương thực thế giới.

Tập đoàn PAN hiện triển khai mô hình canh tác đồng bộ trên hơn 70.000 ha lúa trong khuôn khổ dự án TRVC, với kỳ vọng nâng lên 100.000 ha trong thời gian tới. Mục tiêu cuối cùng là hình thành các vùng nguyên liệu lúa gạo đạt chuẩn xuất khẩu sang châu Âu và Australia, những thị trường đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt nhất về dư lượng, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất bền vững.

Để đạt được mục tiêu đó, VFC xác định hữu cơ sinh học là trục chiến lược trọng tâm, không phải xu hướng nhất thời. Việc lạm dụng hóa chất trong nhiều thập kỷ đã khiến hàng triệu ha đất canh tác suy giảm độ màu mỡ, hệ vi sinh vật đất bị phá vỡ, cây trồng ngày càng dễ tổn thương trước thời tiết cực đoan. Chiến lược của VFC vì vậy không dừng ở bảo vệ cây trồng trước mắt, mà hướng tới phục hồi sức khỏe đất và tái tạo nền tảng sinh thái cho sản xuất nông nghiệp bền vững.

Ông Trần Văn Dũng khẳng định: "VFC xác định chiến lược lâu dài là phát triển các giải pháp hữu cơ sinh học chất lượng cao, góp phần bảo vệ môi trường đất, tăng sức đề kháng tự nhiên cho cây trồng và giảm áp lực hóa chất trong nông nghiệp."

Nhìn từ bờ ruộng Phú Thọ, mô hình VFC đang triển khai phản ánh rõ nét xu hướng tất yếu của ngành vật tư nông nghiệp hiện đại: doanh nghiệp không còn chỉ bán sản phẩm, mà phải trở thành đơn vị đồng hành kỹ thuật thực sự cùng nông dân. Đó cũng chính là con đường để hạt gạo Việt Nam chuyển mình từ sản lượng sang chất lượng, từ thị trường dễ tính sang những sân chơi quốc tế khắt khe nhất.

×