Chuyện phía sau "siêu" Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình: Nhiều di tích chuyển đi và những tiền lệ chưa từng có (Bài 1)

LTS: Tại Kỳ họp Quốc hội thứ 10, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã có Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Theo đó, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình dự kiến có diện tích gần 2.000ha, thuộc địa bàn các xã Gia Bình, Nhân Thắng, Lương Tài và Lâm Thao.

Đáng chú ý, trong phạm vi giải phóng mặt bằng của dự án có khoảng 25 di tích cần phải di dời. Đó cũng là vấn đề làm nảy sinh băn khoăn của nhiều người dân địa phương.

Loạt bài: "Chuyện phía sau "siêu" Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình" của Báo Dân Việt sẽ phản ánh những trăn trở, mong mỏi của nhân dân, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia, chính quyền địa phương để tìm ra những giải pháp phù hợp, hài hoà vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa gìn giữ được giá trị lịch sử, văn hoá…

"Nhà nước với dân cùng làm cùng lo, chúng tôi đều đồng tình"

Chiều một ngày cuối tháng 11, bà Đỗ Thị Hoan (82 tuổi) ở thôn Ngọc Cục, xã Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh dạo bước trên con đường làng yên bình vùng đất xứ Kinh Bắc, nơi đã gắn bó với mình gần hết đời người. Nhà bà Hoan ngay sát đình Ngọc Cục – ngôi đình cổ kết nối bao thế hệ, đã chứng kiến bao con người sinh sống và làm ăn nơi đây.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, bà Hoan cho biết, để phục vụ dự án trọng điểm quốc gia xây dựng Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội, gần như toàn bộ người dân trong thôn sẽ phải di dời, gia đình bà Hoan cũng không ngoại lệ. Các công trình tôn giáo, di tích trong thôn Ngọc Cục như nhà thờ, chùa, đình Ngọc Cục cũng được di dời, hoàn trả mặt bằng.

“Nghe tin sắp tới đây, chúng tôi di dời để phục vụ dự án, nói thật có chút buồn vì mảnh đất này gắn bó với bao thế hệ, bên cây đa, giếng nước, sân đình… Người dân nơi đây đoàn kết, ân tình, hàng xóm chan hoà… Những ngày hội rước Thánh được tổ chức tại đình với bao ký ức, kỷ niệm.

Không riêng gì đình, chùa, các phần mộ tổ tiên đều phải di dời hết. Tuy nhiên, đây là công trình trọng điểm quốc gia nên bà con chúng tôi ai ai cũng đồng tình, ủng hộ. Nhà nước với dân cùng làm cùng lo, nhưng tiếc thì ai cũng tiếc. Từ ngày bắt đầu có dự án, dân ai cũng có chút bồi hồi, lo lắng song tinh thần luôn luôn ủng hộ”, bà Hoan cho hay.

Cũng như bà Hoan, ông Nguyễn Văn Sự (80 tuổi, Thủ từ đình Tam Sơn) cho biết, đây là công trình được xếp hạng di tích cấp tỉnh nhưng tới đây cũng phải di dời để phục vụ dự án. Ngày hai buổi, ông Sự mở cửa dâng hương. Bao năm qua, đình cổ này đã gắn bó với người dân và trở nên một phần linh thiêng trong tín ngưỡng.

Theo ông Sự, đình làng Tam Sơn được khởi dựng vào thời Lê, có quy mô kiến trúc chữ Đinh, gồm 7 gian Tiền đường và 2 gian Hậu cung. Đình Tam Sơn thờ tướng công Phạm Hồng, một trong những danh tướng thời Lý Thái Tông. Năm 2003, UBND tỉnh Bắc Ninh xếp hạng đình Tam Sơn là Di tích Lịch sử Văn hóa.

"Hiện đình Tam Sơn còn lưu giữ một số đồ thờ như: thần tích, 5 đạo sắc phong, hương án, kiệu, bát bửu, bia đá… Đặc biệt, bộ bát biểu - bộ đồ thờ cúng bằng gỗ sơn son thếp vàng, thường là 8 vật phẩm tượng trưng cho sức mạnh, uy quyền hoặc phẩm chất đạo đức ở đình được xem là độc nhất vô nhị, hiếm nơi nào đẹp như vậy”, ông Sự chia sẻ.

Dân mong giữ nguyên trạng di tích khi di dời

Ông Sự cũng bày tỏ: “Đây là ngôi đình rất linh thiêng, khi nghe tin phải di dời chúng tôi rất bất ngờ. Nhưng nhà nước đã có những dự án lớn phục vụ quốc kế, dân sinh, chúng tôi hoàn toàn ủng hộ. Nếu phải di chuyển, xin được đề nghị giữ nguyên bản sắc đình làng, linh cốt của Đức Thánh cũng như diện tích không gian đình để nhân dân lấy nơi sinh hoạt, thờ thánh”.

Tương tự, ông Trần Văn Hưng, Trưởng thôn Tam Sơn, xã Lương Tài, cho biết, toàn thôn có 101 hộ phải di dời để làm tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội. “Đây là chủ trương của Đảng, Nhà nước, chúng tôi hoàn toàn đồng tình. Nhưng nếu phải di chuyển di tích đình cổ Tam Sơn, chúng tôi cũng chỉ mong giữ được nguyên trạng di tích đặc biệt này”, ông Hưng nói.

Là di tích Văn hoá Lịch sử cấp tỉnh thuộc diện phải di dời, đình cả Đông Côi, phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, cũng khiến nhiều người dân địa phương không khỏi băn khoăn.

Trao đổi với PV Dân Việt, ông Dương Đình Chiu (73 tuổi, Trưởng ban khánh tiết đình cả Đông Côi) cho biết, đây là công trình văn hoá tín ngưỡng được nhân dân địa phương xây dựng từ lâu đời, đã gắn bó, ăn sâu vào tiềm thức của bao thế hệ người dân nơi đây.

Đình Đông côi là nơi nhân dân địa phương thờ phụng tam vị Thành hoàng là 3 anh em họ Nguyễn – những danh tướng đã có công giúp Triệu Quang Phục đánh giặc Lương ở thế kỷ VI. Công lao to lớn của các ngài đã được các triều vua về sau nhiều lần phong sắc ban tặng mỹ tự, nhân dân tôn thờ, hương hoả. UBND tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định xếp hạng và cấp bằng di tích Lịch sử Văn hoá hồi tháng 9/2015.

Ông Chiu chia sẻ, nguyện vọng dân làng là nếu di dời đình sẽ giữ nguyên được hiện trạng...

Ông Nguyễn Huy Trí, Phó Chủ tịch UBND xã Lương Tài cho biết, cả xã có khoảng 1.100ha đất nằm trong vùng dự án, hơn 4.500 hộ bị ảnh hưởng, phải di chuyển hơn 11.000 ngôi mộ và hơn 20 công trình tín ngưỡng.

Từ ngày có dự án, xã Lương Tài lập 8 tổ công tác do Ban Thường vụ Đảng ủy xã trực tiếp chỉ đạo. Cán bộ xuống tận từng thôn để tuyên truyền, vận động, giải thích chính sách để nhân dân hiểu và đồng thuận.

Trao đổi với PV Dân Việt, ông Nguyễn Văn Long, Bí thư Đảng uỷ xã Lương Tài cho biết, hiện đơn vị đang tập trung giải phóng mặt bằng đất nông nghiệp và quy hoạch các công trình tôn giáo tín ngưỡng ở các vị trí cụ thể.

“Một số người dân thôn Tam Sơn băn khoăn đến việc đình Tam Sơn là di tích được xếp hạng có từ lâu đời, người dân đề nghị “nắn” tuyến nhưng UBND tỉnh, đơn vị chủ đầu tư, nhà thầu và xã giải thích việc “nắn” tuyến liên quan đến an toàn, tốc độ và người dân cơ bản chấp hành chủ trương, thống nhất đồng tình”, ông Long cho hay.

Đề xuất di dời 2 di tích để triển khai tuyến đường 47.600 tỉ ở Bắc Ninh

Trước đó, UBND tỉnh Bắc Ninh đã có báo cáo gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng cho việc di dời di tích trong ranh giới thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội (đoạn qua tỉnh Bắc Ninh).

Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội (đoạn qua tỉnh Bắc Ninh) nằm trong hệ thống các dự án liên quan đến dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Đây là dự án hạ tầng chiến lược mang tầm quốc gia, là đầu mối giao thông đường không, đường bộ huyết mạch, hình thành trung tâm động lực phát triển kinh tế, tạo mối liên kết của Vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và của cả nước.

Dự án có chiều dài khoảng 27,7km, mặt cắt ngang 120m, trong đó có 5 nút giao liên thông, 5 cầu vượt sông, 9 cầu vượt đường ngang, 3 cầu vượt ngang tuyến chính… với tổng vốn đầu tư dự án khoảng 47.607 tỉ đồng.

Qua rà soát, trong khu vực diện tích đất thực hiện dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội có 2 di tích đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh gồm: đình Tam Sơn (xã Lương Tài) và đình cả Đông Côi (phường Thuận Thành).

Hiện nay, không có phương án khả thi để giữ nguyên di tích trong khu vực thực hiện dự án và bắt buộc phải di dời toàn bộ các công trình hiện hữu trong phạm vi ranh giới dự án.

Tuy nhiên, Luật Di sản văn hoá (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) không có quy định về việc di dời di tích để thực hiện các dự án đầu tư; đồng thời việc di dời di tích không thuộc thẩm quyền của Chính phủ theo quy định tại Điều 90 Luật Di sản văn hoá.

Để đảm bảo tiến độ thực hiện giải phóng mặt bằng (đặc biệt đối với việc di dời di tích đình Tam Sơn, xã Lương Tài và đình cả Đông Côi, phường Thuận Thành), UBND tỉnh Bắc Ninh đã đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, báo cáo Quốc hội bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng đối với việc di dời 2 di tích nêu trên làm cơ sở triển khai thực hiện.

Cụ thể: “Trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và triển khai thực hiện dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội (đoạn qua tỉnh Bắc Ninh), UBND tỉnh Bắc Ninh được phép di chuyển các di tích lịch sử - văn hoá (các cấp); đồng thời, chịu trách nhiệm phối hợp với các cơ quan liên quan để di chuyển các di tích lịch sử - văn hoá trong phạm vi thực hiện dự án sang vị trí phù hợp, đảm bảo việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích”.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Bắc Ninh, tổng diện tích giải phóng mặt bằng (GPMB) của dự án Cảng hàng không Quốc tế Gia Bình là gần 2.000ha, thuộc địa bàn các xã Gia Bình, Nhân Thắng, Lương Tài và Lâm Thao.

Đến nay, các địa phương đã kê khai hơn 6.690/7.980 lượt hộ; chi trả tạm ứng trên 2.400 tỉ đồng cho gần 4.830 lượt hộ, tương ứng 533,6ha; đồng thời kiểm kê khoảng 7.500 ngôi mộ để phục vụ công tác di dời.

Nhiều xã như Gia Bình, Lương Tài đã niêm yết công khai thông báo thu hồi đất, tổ chức kiểm kê tài sản, hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Các trường hợp liên quan đất giao thầu, đất công ích, đất chuyển đổi cơ cấu cây trồng tiếp tục được rà soát để xác định nguồn gốc và xây dựng phương án bồi thường phù hợp.

Các khu tái định cư và khu công viên nghĩa trang đang được đẩy nhanh lập quy hoạch, lấy ý kiến nhân dân để sớm triển khai xây dựng.

Dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội đi qua các địa phương: Thuận Thành, Trạm Lộ, Trung Kênh, Lương Tài, Gia Bình, Lâm Thao, Mão Điền, Trí Quả.

Tỉnh đã chấp thuận phương án tuyến, phê duyệt đánh giá tác động môi trường dự án, hoàn thành thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi; đồng thời giới thiệu vị trí các khu tái định cư, nghĩa trang phục vụ GPMB tại toàn bộ các xã, phường liên quan.

Ban Quản lý dự án Giao thông và Nông nghiệp số 2 đang phối hợp các địa phương đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất để sẵn sàng cho công tác thu hồi đất.

>> Chuyện phía sau "siêu" Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình: 25 di tích di dời có giá trị và được người dân gửi gắm những gì? (Bài 2)

×