Con động vật lắm chân này xưa rẻ như cho, bò lổm ngổm, đi qua ngó lơ, cả làng ở Cà Mau bắt làm món gì mà hút hàng?

Đặc biệt, kể từ năm 2019, nghề truyền thống-nghề muối con ba khía được công nhận là "Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia“ đã giúp nhiều nông dân thoát nghèo từ việc sản xuất ba khía muối.

Con vật rẻ như cho, bò chen chân như đi hội, đem muối con ba khía để ăn lâu dài

Ông Nguyễn Văn Minh (ngụ xã Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau) - lão nông có hơn nửa đời mưu sinh bằng việc săn bắt ba khía cho biết, ba khía là loài giáp xác thuộc họ cua, có cặp càng to, hình dáng và kích cỡ giống như con cua đồng hoặc chù ụ.

Ba khía thường làm hang sinh sống ở vùng nước mặn, lợ, hay ven sông rạch, nhưng chúng có nhiều nhất là dưới chân những tán rừng ngập mặn.

Theo ông Minh, ngày xưa vùng đất ở Đất Mũi - Cà Mau, ba khía có nhiều vô số kể, có thể bắt chúng vào ban ngày hoặc ban đêm.

"Gia đình tôi trước đây chỉ bắt ba khía tươi sống về bán, giá chỉ khoảng 50 nghìn đồng/kg, nhưng từ khi chuyển sang làm ba khía muối, bán với giá hơn 200 nghìn đồng/kg (tùy loại), đem về nguồn thu hàng chục triệu đồng mỗi năm", ông Minh nói trong niềm vui.

Con ba khía cái sẽ ngon hơn so với ba khía đực. Những khu vực có nhiều cây mắm, cây đước thì thịt ba khía sẽ chắc, có nhiều gạch hơn, vị béo, thơm khi chế biến thành các món ăn.

“Ba khía có quanh năm ở Cà Mau, nhưng ngon nhất là vào khoảng từ tháng 6 đến tháng 10 âm lịch, do thời điểm này trời vào mùa mưa, trái mắm bắt đầu rụng nên ba khía có được nguồn thức ăn dồi dào", ông Minh nói và cho biết, do đó mùa này còn được gọi là mùa ba khía hội.

Do ba khía có nhiều trong tự nhiên nên để bảo quản chúng được lâu, người xưa nghĩ ra cách làm muối. “Không ai biết nghề muối ba khía có từ khi nào, chỉ biết nghề này đã tồn tại từ rất lâu, gắn với thời khẩn hoang mở cõi vùng đất Phương Nam”, ông Minh nói chắc nịch.

Theo nhiều người có thâm niên trong nghề, mỗi người sẽ có những bí quyết muối ba khía riêng. Tuy nhiên, quy trình chung là sau khi bắt ba khía về rửa sạch, bỏ vào lu, sau đó cho nước muối đã pha với độ mặn phù hợp vào. Cách làm nghe thì dễ, tuy nhiên không phải ai muối ba khía ăn cũng ngon, nó đòi hỏi phải có kinh nghiệm và kỹ thuật.

“Công đoạn khó nhất khi muối ba khía là ở khâu pha nước muối, nước muối phải được pha đúng độ, vì nếu nước muối lạc ba khía sẽ bị hư, còn mặn quá thì chúng sẽ bị đen, khó ăn", bà Nguyễn Thị Luyến (70 tuổi) - hộ dân làm nghề ở Đất Mũi cho biết.

Theo bà Luyến, cách thức đơn giản để kiểm tra độ mặn của nước muối đủ hay chưa, người làm thường bỏ hạt cơm nguội vào nước muối đã pha, nếu hạt cơm nổi trên mặt nước là đủ độ mặn theo yêu cầu.

Quá trình muối ba khía nên đậy kín lu, hủ và bảo quản trong nhà cho mát, tầm 1 tuần là có thể dùng được. Ba khía muối dùng để ăn trực tiếp hoặc trộn với các loại gia vị như chanh, đường, tỏi, ớt...

"Mỗi tháng, gia đình xuất bán vài chục kg ba khía muối cũng thu lợi nhuận trên dưới 20 triệu đồng. Cá biệt có khi hút hàng, giá trị của chúng tăng lên, nhà nông thu được lãi nhiều hơn", bà Luyến nói.

Cả làng muối con ba khía, cả làng rủng rỉnh tiền tiêu, đặc sản Cà Mau thăng hoa

Với những giá trị đặc sắc riêng của nghề truyền thống nay, ngày 20/12/2019, Bộ VHTT - DL đã ký Quyết định đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia "Tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống, nghề muối ba khía” ở thị trấn Rạch Gốc, huyện Ngọc Hiển (cũ) - nay là xã Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau.

Kể từ khi được công nhận “Di sản văn hóa phi vật thể", thương hiệu ba khía muối ở Cà Mau ngày càng được quan tâm, đầu tư phát triển.

Thay vì làm thủ công như trước, nhiều cơ sở sản xuất ba khía muối trên địa bàn tỉnh đã mạnh dạn đầu tư máy móc, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao sản lượng và chất lượng sản phẩm.

HTX sản xuất ba khía muối ở xã Quách Phẩm, tỉnh Cà Mau của bà Trần Thị Xa là một điển hình cho việc phát triển ngành nghề này.

Hiện tại, cơ sở của bà Xa có 7 xã viên, cùng hơn 250 hộ liên kết cung cấp nguyên liệu. Trung bình mỗi năm, HTX này cung cấp ra thị trường hàng chục tấn ba khía các loại, chủ yếu là sản phẩm ba khía muối.

Ngoài tiêu thụ thị trường nội địa, HTX còn xuất bán sang Đài Loan, Malaysia, Mỹ, Hàn Quốc (theo dạng hàng xách tay), góp phần giải quyết công ăn việc làm cho nhiều lao động tại địa phương.

“Để có thể sản xuất ra những sản phẩm tốt với số lượng lớn, HTX đầu tư máy móc hiện đại trị giá hàng tỷ đồng. Hiện tại, HTX đã có nhiều sản phẩm được công nhận OCOP 3 đến 4 sao", bà Xa cho biết.

Theo chủ cơ sở, việc mạnh dạn đầu tư tiền tỷ phát triển nghề vì mong muốn cung cấp ra thị trường những sản phẩm đạt chất lượng tốt nhất, góp phần quảng bá đặc sản địa phương, phát huy giá trị nghề “Di sản văn hóa phi vật thể" này.

Hiện nay, đa số các nhà hàng, khu du lịch ở Cà Mau đều có bán sản phẩm ba khía muối với hình thức dùng ăn tại chỗ hoặc làm quà tặng. Một số điểm du lịch còn tổ chức cho du khách trải nghiệm đi săn bắt ba khía, hay tham quan quy trình sản xuất ba khía muối. Đây được xem là cách làm nhằm góp phần gìn giữ và phát triển nghề truyền thống của ông cha để lại.

×