Công nghệ chiến lược phải giải đúng “nỗi đau” nền kinh tế

Bộ Khoa học và Công nghệ đổi cách chọn công nghệ chiến lược: Bắt đầu từ nhu cầu thực tiễn

Theo công văn ngày 22/3, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đề nghị các cơ quan, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức liên quan rà soát, bổ sung danh mục công nghệ và sản phẩm chiến lược.

Điểm mới của đợt rà soát lần này là thay đổi cách tiếp cận: Không bắt đầu từ công nghệ, mà từ các vấn đề thực tiễn. Các đơn vị không liệt kê đề tài nghiên cứu mà phải xác định những bài toán lớn, cấp thiết và có thể triển khai thành chương trình cụ thể.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến về những "bài toán lớn" của các bộ, ngành, địa phương... làm cơ sở để điều chỉnh danh mục công nghệ chiến lược.

Từ đó, cơ quan đề xuất sẽ chọn ra khâu tạo giá trị cao nhất trong chuỗi, làm cơ sở xác định công nghệ và sản phẩm chiến lược. Cách làm này nhằm tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải.

Mỗi đề xuất phải kèm theo các chỉ tiêu cụ thể như tăng năng suất, giảm chi phí, nâng tỷ lệ nội địa hóa hoặc mở rộng thị trường. Đồng thời, cần làm rõ thị trường mục tiêu, khả năng cạnh tranh quốc tế và tiềm năng xuất khẩu.

Bộ KH&CN cũng yêu cầu xác định rõ lộ trình triển khai và vai trò của các bên, gồm cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện và trường. Các yếu tố như hạ tầng thử nghiệm, dữ liệu, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ cần được tính toán ngay từ đầu.

Danh mục công nghệ chiến lược được chia làm hai nhóm: Nhóm công nghệ đã có thị trường, tạo hiệu quả ngắn hạn; và nhóm công nghệ nền tảng, hướng tới tự chủ dài hạn như lượng tử, đường sắt tốc độ cao, hạt nhân quy mô nhỏ, UAV, vệ tinh.

Các đề xuất phải dựa trên ba tiêu chí gồm nhu cầu thực tế, lợi thế trong nước và khả năng phát triển thị trường, nhằm nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hình thành các ngành công nghiệp mới.

Cơ chế tài chính cho công nghệ chiến lược

Trước đó, tại phiên họp chuyên đề về công nghệ chiến lược ngày 18/3, Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã kết luận rằng phát triển công nghệ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là vấn đề chiến lược quốc gia, liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ công nghệ và vị thế của đất nước trong giai đoạn mới.

Đến nay, danh mục 11 nhóm và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược đã được ban hành, đồng thời 6 sản phẩm được lựa chọn ưu tiên làm ngay. Tuy nhiên, khâu tổ chức thực hiện vẫn còn lúng túng, chưa tạo được chuyển biến thực chất, chưa có sản phẩm công nghệ chiến lược nào được triển khai bài bản.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh rằng phát triển công nghệ chiến lược là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ảnh: TTXVN

Thường trực Ban chỉ đạo thẳng thắn nhìn nhận 3 điểm nghẽn lớn nhất. Cụ thể, việc xác định một số công nghệ chiến lược chưa thực sự gắn với cấu trúc công nghiệp và nhu cầu phát triển của nền kinh tế, cũng như tiềm năng và lợi thế của Việt Nam; cơ chế tổ chức thực thi chưa rõ đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt, thiếu sự điều phối liên ngành đủ mạnh; vai trò của doanh nghiệp và thị trường trong phát triển công nghệ chiến lược chưa được phát huy đầy đủ.

Thường trực Ban chỉ đạo yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện quyết liệt 6 định hướng lớn và 6 việc cần làm ngay.

Nhiệm vụ tiếp theo là rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược, trọng tâm là các cơ chế đặc thù gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ lãi suất, đồng tài trợ công - tư, cơ chế sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng mua sắm.

Tháng 6/2025, Thủ tướng ban hành danh mục gồm 11 nhóm công nghệ chiến lược như AI, điện toán đám mây và dữ liệu lớn, blockchain, mạng di động 5G/6G, robot và tự động hóa, chip bán dẫn, y sinh học tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ đất hiếm - đại dương - lòng đất, an ninh mạng và công nghệ hàng không vũ trụ.

Trong khi đó, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội cũng đã ban hành Quyết định số 1139/QĐ-UBND ngày 16/3/2026 Danh mục công nghệ chiến lược ưu tiên của thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2035.

Theo đó, danh mục công nghệ chiến lược được Hà Nội ưu tiên phát triển từ nay đến 2035 gồm 10 nhóm là: Công nghệ về trí tuệ nhân tạo, bản sao số, thực tế ảo/thực tế tăng cường; công nghệ điện toán đám mây, lượng tử, dữ liệu lớn; công nghệ Blockchain; công nghệ mạng di động thế hệ sau (5G/6G); công nghệ robot và tự động hóa; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ y - sinh học tiên tiến; công nghệ năng lượng, vật liệu tiên tiến; an ninh mạng; công nghệ hàng không, vũ trụ.

×