"Giải mã" cơ chế đột phá thu hút nhân tài theo Kết luận 205 (Bài 1)

LTS: Nhân tài luôn là vốn quý nhất của quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, bài toán thu hút và trọng dụng nhân tài càng trở nên cấp thiết.
Kết luận số 205-KL/TW ngày 7/11/2025 (Kết luận 205) của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng và đãi ngộ cán bộ được xem là bước chuyển mang tính chiến lược, thể hiện quyết tâm cao của Đảng và Nhà nước trong tạo lập cơ chế vượt trội cho nhân tài.
Với ba trục chính: Tuyển dụng đặc cách – bổ nhiệm theo năng lực – đãi ngộ vượt trội, Kết luận 205 mở ra kỳ vọng mới trong nâng cao sức cạnh tranh của khu vực công trong thu hút nhân lực chất lượng cao.
Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia cảnh báo, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn tồn tại những nút thắt lớn: Thiếu tiêu chí đánh giá cụ thể, môi trường làm việc chưa đủ hấp dẫn, cùng nguy cơ bị lợi dụng nếu thiếu cơ chế minh bạch và giám sát nghiêm.
Từ bối cảnh đó, Báo Dân Việt triển khai loạt bài "Giải mã cơ chế đột phá thu hút nhân tài theo Kết luận 205" nhằm phân tích toàn diện các chính sách mới, chỉ rõ kỳ vọng, thách thức và đề xuất những giải pháp để Kết luận 205 thực sự trở thành động lực "chiêu hiền đãi sĩ" cho quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

"Giải mã" cơ chế đột phá thu hút nhân tài theo Kết luận 205: "Xé rào" cho nhân tài (Bài 1)

Kết luận 205-KL/TW của Bộ Chính trị đang tạo ra một "cú hích" lịch sử, phá vỡ nhiều rào cản hành chính cứng nhắc để mở đường cho việc thu hút và trọng dụng nhân tài trẻ. PGS.TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế, chỉ rõ 3 "lớp" đột phá và khẳng định đây là tuyên bố chính trị mạnh mẽ: Việt Nam sẵn sàng trả công xứng đáng và cạnh tranh nhân tài ở tầm khu vực, thế giới.

Ba “lớp” đột phá

Chia sẻ với PV Dân Việt, PGS.TS Ngô Trí Long đánh giá, Kết luận 205-KL/TW của Bộ Chính trị (Kết luận 205) là bước đi quan trọng, thể hiện tư duy cải cách mạnh mẽ trong công tác cán bộ, đặc biệt ở trục thu hút và trọng dụng nhân tài.

Theo ông Long, những yêu cầu từng là “rào cản” trong tuyển dụng và bổ nhiệm như thời gian công tác, trình độ lý luận chính trị, ngạch bậc hay quy hoạch… nay đã được tháo bỏ, mở đường cho cách tiếp cận mới: đánh giá nhân tài dựa trên sản phẩm và đóng góp.

GS.TS Ngô Trí Long chỉ ra 3 "lớp" đột phá về thu hút nhân tài trong Kết luận: Tuyển dụng đặc cách không qua thi tuyển vào làm công chức, viên chức; Ưu tiên quy hoạch, xem xét bổ nhiệm vào chức danh lãnh đạo, quản lý; Cơ chế đãi ngộ hấp dẫn.

Thứ nhất là tuyển dụng đặc cách: Lần đầu tiên, Bộ Chính trị cho phép tuyển dụng công chức, viên chức không qua thi đối với các đối tượng chiến lược: nhà khoa học trẻ, PGS–GS, chuyên gia đầu ngành, nhà quản lý tại tập đoàn lớn, sinh viên tốt nghiệp xuất sắc có công trình cụ thể.

"Điều đó đồng nghĩa hệ thống chuyển từ đánh giá trên hồ sơ sang đánh giá trên kết quả và đóng góp thực tế", ông Long nói.

Thứ hai, bố trí và bổ nhiệm vượt cấp: Nhân tài được bổ nhiệm đúng năng lực, được giao nhiệm vụ khó và nhiệm vụ chiến lược – thay vì "mời về cho đẹp báo cáo". "Phải đưa họ vào điểm nghẽn để tạo đột phá thật", ông Long nhấn mạnh.

Thứ ba, đãi ngộ đặc biệt: Sinh viên xuất sắc được hưởng 100% lương và phụ cấp 150% trong 5 năm đầu. Nhà khoa học, cán bộ xuất sắc được nâng bậc lương và hưởng phụ cấp đến 300%. Cán bộ ở vùng khó khăn được hỗ trợ nhà ở – phương tiện – chăm sóc sức khỏe. Kèm theo đó là cơ chế đánh giá liên tục và quyền chấm dứt ưu đãi nếu không đáp ứng yêu cầu.

"Đây là hợp đồng trách nhiệm hai chiều: Nhà nước dám trả công xứng đáng, người tài phải chịu trách nhiệm với kết quả", ông Long kết luận.

Kết luận 205 thiết kế một “gói thể chế” rất mạnh: Sinh viên xuất sắc sau khi được tuyển dụng vào làm công chức, viên chức được hưởng 100% lương, đồng thời được hưởng phụ cấp tăng thêm tối thiểu 150% mức lương trong thời hạn 5 năm đầu. Cán bộ, công chức, viên chức có thành tích đặc biệt xuất sắc được nâng ít nhất một bậc lương và được hưởng phụ cấp tăng thêm tới 300% mức lương hiện hưởng (không tính vào đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế). Cán bộ công tác ở địa phương, địa bàn đặc thù được bố trí nhà ở, phương tiện đi lại, chăm sóc sức khỏe phù hợp vị trí công tác – thay vì chỉ trông chờ vào phụ cấp khu vực, phụ cấp thu hút như trước. 

Mảnh ghép thể chế then chốt cho mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Trên thế giới, cuộc đua thu hút nhân tài đang nóng hơn bao giờ hết. Đơn cử, Singapore triển khai thẻ ONE Pass – visa 5 năm cho nhóm nhân sự thu nhập cao hoặc có thành tích nổi bật trong khoa học, kinh doanh, văn hóa, thể thao.

Trung Quốc đưa ra visa K dành riêng cho nhân lực STEM trẻ tuổi, không yêu cầu hợp đồng trước, thời hạn lưu trú dài và phạm vi hoạt động rộng.

"Chúng ta không chọn lối đi visa như Singapore hay Trung Quốc, mà cải cách từ bên trong hệ thống cán bộ – tạo cơ chế đặc biệt để thu hút cả nhân tài trong nước, Việt kiều và chuyên gia quốc tế tham gia các chương trình chiến lược".

Điểm khác biệt của Kết luận 205 là tính cụ thể hóa: từ phụ cấp 150–300% đến hỗ trợ nhà ở, phương tiện, chăm sóc sức khỏe. Đây là chi phí ngân sách thật, cam kết thật của Nhà nước với người tài, thay vì chỉ nói chung về "chiêu hiền đãi sĩ".

"Triển khai nghiêm túc, Kết luận 205 sẽ gửi đi tín hiệu mạnh mẽ: Việt Nam coi trọng và sẵn sàng trả công xứng đáng cho trí tuệ và bản lĩnh", ông Long đánh giá.

Đáng nói, ông Long cho rằng, Kết luận 205 ra đời rất đúng thời điểm: Khi Quốc hội "chốt" mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 từ 10% trở lên, GDP bình quân đầu người 5.400–5.500 USD, mở đầu cho một chu kỳ bứt phá mới của nền kinh tế.

"Muốn đạt tốc độ tăng trưởng hai con số, vốn đầu tư, hạ tầng, công nghệ đều quan trọng, nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người – là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, chuyên gia ở mọi cấp, từ Trung ương đến cơ sở, từ đô thị đến nông thôn.

Kết luận 205 vì thế không chỉ là một văn bản về công tác cán bộ, mà là “mảnh ghép thể chế” then chốt cho mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", ông Long nhấn mạnh.

Về bản chất, Kết luận 205-KL/TW là một tuyên bố chính trị mạnh mẽ: Việt Nam chấp nhận một “chuẩn chơi” mới về nhân tài – chuẩn cạnh tranh ở tầm khu vực và thế giới, chứ không chỉ trong nội bộ

Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế Trần Như Đăng Tuyên đánh giá, sự ra đời của Kết luận 205 diễn ra trong bối cảnh đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực tiên phong như khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn.

Theo ông Tuyên, văn bản này đã giải quyết những "điểm nghẽn" tồn tại nhiều năm trong công tác cán bộ: Bệnh bình quân, tư duy cào bằng, thiếu cơ chế linh hoạt để trọng dụng người có năng lực vượt trội.

Điểm đáng chú ý nhất của Kết luận 205, theo ông Tuyên, là sự chuyển đổi tư duy từ quản lý sang khuyến khích và trọng dụng, coi nhân tài là tài sản đặc biệt và là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

"Kết luận 205 không hoạt động độc lập mà là một mắt xích quan trọng trong hệ thống văn bản của Đảng và Nhà nước, củng cố và hoàn thiện cơ chế chính sách cán bộ. Đây là sự cụ thể hóa mang tính hành động cao của các Nghị quyết lớn trước đó của Trung ương Đảng về công tác cán bộ.

Thay vì chỉ là định hướng chung đã đưa ra các giải pháp cụ thể và đối tượng được hưởng cơ chế đặc thù rõ ràng, giúp các cấp ủy Đảng có cơ sở thực hiện mà không cần chờ đợi thêm hướng dẫn chi tiết về nguyên tắc", Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế nhấn mạnh.

Kết luận 205-KL/TW của Bộ Chính trị bổ sung cơ chế tuyển dụng đặc cách, không qua thi tuyển đối với nhân lực chất lượng cao, tập trung vào hai nhóm đối tượng.

Nhóm thứ nhất là nhà khoa học: chuyên gia đầu ngành, người có trình độ cao, nhà khoa học trẻ dưới 47 tuổi có học hàm phó giáo sư, giáo sư. Họ phải có giải thưởng, công trình, phát minh hoặc thành tích đặc biệt xuất sắc đóng góp cho ngành, lĩnh vực.

Nhóm thứ hai là nhà quản lý tại các cơ quan nghiên cứu, tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực trọng điểm; yêu cầu có chuyên môn sâu, thành tựu nổi bật và tối thiểu 5 năm kinh nghiệm quản lý cấp cao.

Bên cạnh đó, sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, đạt giải cao trong các cuộc thi uy tín cũng được xét tuyển vào các ngành chiến lược.

Nhân tài sau khi tuyển dụng được hưởng ba ưu tiên: được quy hoạch vào chức danh lãnh đạo; được cử đi đào tạo – bồi dưỡng trong và ngoài nước dù chưa đủ điều kiện; và được bố trí công việc phù hợp, có thể luân chuyển trong nước hoặc quốc tế.

Về đãi ngộ, sinh viên mới tuyển dụng được hưởng 100% lương và phụ cấp tối thiểu 150% trong 5 năm. Nhà khoa học, nhà quản lý được hưởng phụ cấp tối thiểu 300% và có thể áp dụng cơ chế lương – thưởng đặc biệt. Cán bộ tài năng được nâng ít nhất một bậc lương và thêm phụ cấp 300%.

Kết luận 205 cũng nêu rõ, hằng năm, ngân sách nhà nước bố trí khoảng 10% tổng quỹ tiền lương của năm (không bao gồm phụ cấp) để thực hiện chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng; đồng thời cho phép bộ, ngành, địa phương huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách để thu hút, trọng dụng người có tài năng theo quy định của pháp luật.

(Còn nữa)

×