Giải pháp nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững thông qua các tổ chức xã hội

Nhiều rào cản khi tổ chức xã hội tham gia giảm nghèo bền vững

Không thể phủ nhận vai trò của lực lượng xã hội trong việc giảm nghèo bền vững thời gian qua ở Việt Nam. Tuy vậy, trong quá trình hoạt động, các tổ chức này cũng đang phải đối mặt với nhiều những khó khăn, rào cản khiến kết quả chưa được như mong đợi.

Các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức cộng đồng, và các nhóm thiện nguyện đang đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo. Những tổ chức này không chỉ là những người huy động nguồn lực, mà còn là những người thiết kế, triển khai, giám sát và phản biện xã hội. Sự tham gia của họ góp phần lấp đầy những khoảng trống mà chính sách nhà nước chưa thể vươn tới, đặc biệt là ở những vùng sâu, vùng xa.

Đây là những nhận định đến từ các chuyên gia giảm nghèo tại Tọa đàm: "Vai trò của lực lượng xã hội trong giảm nghèo bền vững", được báo NTNN/Báo điện tử Dân Việt tổ chức vào chiều qua (24/9).

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy nhận định, các tổ chức xã hội có ba lợi thế lớn khi tham góp vào hoạt động giảm nghèo. Thứ nhất, họ xây dựng được một mạng lưới tại chỗ vững chắc và gần gũi với người dân. Nhờ sự tin tưởng, tận hiến và tự nguyện, mạng lưới này có thể huy động cả những người con xa xứ đóng góp cho quê hương.

Thứ hai, họ rất linh hoạt trong cách ứng xử, kể cả với những tình huống đột xuất. Họ hiểu rõ đặc điểm địa phương, từ thổ nhưỡng đến cây trồng, để đưa ra những tư vấn phù hợp.

Thứ ba, các tổ chức này có khả năng huy động nguồn lực rất nhanh chóng, từ vật chất đến tinh thần. Niềm tin của cộng đồng giúp những người ủng hộ yên tâm rằng sự giúp đỡ của họ sẽ đến đúng người, đúng việc.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, ông Thủy cũng thừa nhận các tổ chức xã hội cũng đối mặt với không ít rào cản. Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy chỉ ra bốn rào cản chính. Thứ nhất, khung pháp lý hiện nay còn thiếu và chưa đồng bộ, khiến các tổ chức trở nên rụt rè và thiếu chủ động.

Thứ hai, thiếu cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên, dẫn đến việc thiếu sự thống nhất trong cách thức hỗ trợ. Tình trạng “bánh bị thối, bánh chưng bị mốc” chính là hậu quả của sự thiếu đồng bộ này. Thứ ba, nhiều tổ chức cộng đồng tự phát, như hội đồng hương hay hội cựu học sinh, gặp khó khăn trong việc đăng ký pháp nhân. Điều này cản trở họ tiếp cận những vùng miền phức tạp, nơi có mâu thuẫn về sắc tộc hay tôn giáo.

Cuối cùng, một số cán bộ và người dân địa phương vẫn còn dè dặt, hoài nghi với các tổ chức xã hội, nhất là tổ chức phi chính phủ hay nước ngoài. Những lo ngại về việc bị lợi dụng để trục lợi hoặc truyền bá thông tin xấu vẫn còn tồn tại.

Đây chính là những rào cản khiến các tổ chức, lực lượng xã hội, tổ chức phi chính phủ chưa phát huy được hết năng lực, tạo ra hiệu quả trong công tác giảm nghèo bền vững.

Giải pháp giảm nghèo hiệu quả: Tạo minh bạch và chủ động cho người nghèo

Trước thực tế trên, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ và chuyên gia Hoàng Trọng Thủy đã đưa ra nhiều giải pháp thiết thực để tháo gỡ những rào cản, nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của các tổ chức xã hội.

Theo PGS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) giải pháp đầu tiên, về phía Nhà nước, cần hoàn thiện thể chế và chính sách và khung pháp lý. Rà soát và bổ sung các quy định pháp luật để công nhận và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức xã hội tham gia công tác giảm nghèo. Đồng thời cần xem xét lại Luật Đấu thầu năm 2023 để ưu tiên các tổ chức có tư tưởng cộng đồng khi triển khai các dự án nhân văn, tránh cạnh tranh không cần thiết với các doanh nghiệp.

"Tăng cường phối hợp liên ngành, ban hành khung pháp lý để các tổ chức kinh tế, xã hội và nghề nghiệp có thể phối hợp đồng bộ, giảm tình trạng thiếu thông tin cho người nghèo. Mở rộng việc chia sẻ thông tin và công khai, minh bạch dữ liệu về các khu vực nghèo, nhu cầu của người dân, để các tổ chức có thể tiếp cận và hỗ trợ đúng mục tiêu", ông Thọ nêu ý kiến.

Bên cạnh đó, theo ông Thọ, về phía các tổ chức và cộng đồng, cần tăng cường sự minh bạch và trao quyền. Cụ thể, công khai danh sách hộ nghèo và các tiêu chí cụ thể để các tổ chức hỗ trợ có thông tin chính xác.

Trong khi đó, chuyên gia Hoàng Trọng Thủy khẳng định, sự minh bạch là cánh cửa đầu tiên để mở ra niềm tin. Ông Thọ cho rằng cần thực hiện trao quyền cho người nghèo, đặt người nghèo vào vị trí chủ thể, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của họ.

"Các dự án hỗ trợ cần hướng đến việc tạo việc làm, thu nhập bền vững, chứ không chỉ đơn thuần là tặng quà. Hỗ trợ trực tiếp cho từng hộ gia đình thay vì thông qua đại diện để đảm bảo hiệu quả và tránh sự nghi ngờ, mất đoàn kết nội bộ", ông Thủy nói.

Ngoài ra, cần có kênh để tiếp cận khiếu nại và xử lý nghiêm các ý kiến khiếu nại, tố cáo để củng cố niềm tin của người dân. Thậm chí, nên công bố số điện thoại đường dây nóng của lãnh đạo địa phương để người dân dễ dàng thông báo các vấn đề.

Bên cạnh đó, theo ông Thủy đối với các mô hình sinh kế, cần có cơ quan thẩm định chất lượng cây, con giống để tránh lãng phí và gây hại cho người dân. Hội Nông dân Việt Nam có thể đóng vai trò quan trọng trong việc này.

Cuối cùng, cả hai chuyên gia đều thống nhất rằng cần tăng cường vai trò của báo chí và truyền thông để giảm "nghèo thông tin". Thông tin chính là "que diêm thắp sáng", giúp người nghèo nhìn thấy con đường để tự lực vươn lên. Khi thông tin đầy đủ và minh bạch, sự hoài nghi sẽ giảm đi và niềm tin sẽ lớn mạnh, tạo động lực cho cả người hỗ trợ và người nhận hỗ trợ. Đây cũng là giải pháp để hạn chế những bất cập, phát huy những điểm mạnh của các tổ chức, lực lượng xã hội trong giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tới.

×