Giảm nghèo ở Đồng Yên - Khi vị ngọt cây ăn quả thấm sâu vào đất nghèo (Bài 1)

Từ trồng ngô, sắn đến thủ phủ trái cây

Xã Đồng Yên (huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) sau khi sáp nhập từ xã Đồng Yên và xã Vĩnh Phúc, sở hữu diện tích tự nhiên rộng lớn gần 80km2. Thế nhưng, rộng không đồng nghĩa với giàu. Trong ký ức của những lão nông nơi đây, cái nghèo từng đeo bám dai dẳng người nông dân.

Trước kia, bà con quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời với cây lúa, cây ngô, cây sắn nhưng năng suất bấp bênh, cái đói, cái nghèo cứ luẩn quẩn. Nhưng đó là chuyện của quá khứ.

Về Đồng Yên những ngày cuối năm 2025, khi cái lạnh se sắt của vùng cao bắt đầu len lỏi, cũng là lúc không khí thu hoạch rộn ràng nhất. Những chuyến xe tải nối đuôi nhau ngược xuôi, chở đầy ắp những trái cam vàng chín mọng, những sọt thanh long đỏ rực đi khắp mọi nơi.

Chúng tôi gặp anh La Anh Tuấn ở thôn Kè Nhạn – một trong những “người mở đường” cho cây cam bén rễ đất này. Gắn bó với cây cam gần 15 năm, anh Tuấn thấu hiểu hơn ai hết giá trị của sự chuyển đổi.

Đứng giữa vườn cam rộng hơn 10 ha đang độ sung sức, anh Tuấn bồi hồi nhớ lại: "Ngày xưa trồng ngô, trồng sắn, làm quần quật cả năm cũng chỉ đủ ăn, chẳng dám mơ đến chuyện làm giàu. Từ năm 2011, tôi đánh liều chuyển sang trồng cam. Ai ngờ đất này hợp cam đến thế".

Không làm theo lối mòn, anh Tuấn mày mò học hỏi kỹ thuật chăm sóc bài bản. Vườn cam sành và cam lòng vàng của anh luôn cho năng suất vượt trội nhờ quy trình khoa học.

"Năm 2024 này, gia đình tôi thu hoạch hàng chục tấn quả. Sau khi trừ hết chi phí, lãi ròng hơn 300 triệu đồng. Nhờ cây cam mà tôi xây được nhà lầu, con cái được học hành đàng hoàng, cái nghèo đã lùi xa lắm rồi" – anh Tuấn chia sẻ với nụ cười rạng rỡ như nắng thu.

Không chỉ những người đi trước, thế hệ trẻ ở Đồng Yên cũng đang chứng minh sức bật của mình trên mảnh đất quê hương.

Chàng thanh niên Trương Văn Linh ở thôn Vĩnh Chùng là một ví dụ điển hình. Thay vì rời quê đi làm công nhân, anh Linh chọn ở lại, biến đất cằn nở hoa. Sở hữu diện tích cam lớn nhất thôn với hơn 2 ha, anh Linh áp dụng quy trình chăm sóc theo hữu cơ cho hơn 1.000 gốc cam Vinh và cam lòng vàng.

Anh Linh hồ hởi khoe: "Vụ đầu tiên năm ngoái thu được 12 tấn, năm nay cây trưởng thành hơn, dự kiến thu 18 tấn. Với giá bán tại vườn 15.000 đồng/kg, tôi cầm chắc trong tay gần 300 triệu đồng. So với trồng ngô, sắn ngày xưa, hiệu quả kinh tế gấp 3 - 4 lần". Câu chuyện của Linh là minh chứng rõ nét cho thấy, khi tư duy thay đổi, đất đai sẽ không phụ công người.

Thắp đèn cho thanh long ruột đỏ để tìm ánh sáng thoát nghèo

Nếu cây cam được ví như bước khởi đầu vững chắc, thì thanh long ruột đỏ chính là cú hích đột phá, đưa thương hiệu nông sản Đồng Yên vươn xa. Ít ai nghĩ rằng, loại cây vốn là đặc sản của vùng đất đầy nắng gió như Bình Thuận, Long An lại có thể sinh trưởng mạnh mẽ và cho chất lượng tuyệt vời tại vùng núi phía Bắc này.

Câu chuyện làm giàu của chị Hoàng Thị Hải Hiền ở thôn Đồng Hương là minh chứng sống động của bản làng. Năm 2016, khi nhiều người còn nghi ngại, chị Hiền đã mạnh dạn đưa 100 trụ thanh long ruột đỏ về trồng thử nghiệm. Thấy cây hợp đất, chị nhân rộng lên 1.000 trụ.

Điều đặc biệt khiến mô hình của chị Hiền trở nên nổi tiếng không chỉ ở quy mô, mà ở việc áp dụng công nghệ cao vào sản xuất. Đêm xuống, vườn thanh long của chị rực sáng như một thành phố thu nhỏ. Những bóng đèn được thắp lên để kích thích cây ra hoa trái vụ.

"Làm nông bây giờ phải tính toán. Trồng ngô, lạc mãi không khá được. Từ ngày chuyển sang thanh long, thu nhập của gia đình tôi tăng vọt. Vụ năm nay, tôi thu về khoảng 30 tấn quả, bỏ túi khoảng 600 triệu đồng – con số mà trước đây trong mơ tôi cũng không dám nghĩ tới" – chị Hiền tâm sự.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình của chị Hiền đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Bà con trong thôn, trong xã đến học hỏi, chị không ngần ngại chia sẻ giống và kỹ thuật. Từ đó, phong trào trồng thanh long ruột đỏ nở rộ.

Anh Hoàng Ngọc Chấn, cùng thôn Đồng Hương, sau khi tham khảo mô hình của chị Hiền cũng đã chuyển đổi 1.000 trụ. Anh so sánh: "Thu nhập từ thanh long gấp 3 lần so với cây ngô, cây lạc. Mỗi khóm cho thu 20kg, với giá bán trung bình từ 10.000 – 25.000 đồng/kg tùy loại, vụ vừa rồi tôi thu hơn 100 triệu đồng".

Những con số biết nói và diện mạo nông thôn mới

Sự chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu cây trồng đã "thay da, đổi thịt" vùng đất Đồng Yên. Đến nay, toàn xã đã có hơn 517 ha cam các loại (cam sành, cam Vinh, cam V2, cam đường canh...) với tổng sản lượng ước đạt trên 8.000 tấn/năm. Song song với đó, diện tích thanh long ruột đỏ đã đạt 132,8 ha, tăng gần 100 ha so với năm 2020, sản lượng đạt hơn 2.000 tấn.

Những vườn cây trĩu quả không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn là "chìa khóa" mở cánh cửa thoát nghèo bền vững. Thu nhập bình quân đầu người của xã đã đạt mốc 55 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, từ 7,3% năm 2020 xuống chỉ còn 4,2% năm 2025.

Đi trên những con đường bê tông phẳng lì dẫn vào các thôn Kè Nhạn, Đồng Hương, Vĩnh Chùng..., hai bên là những ngôi nhà mái đỏ, nhà tầng khang trang mọc lên san sát. Đó là "quả ngọt" từ những mùa cam, mùa thanh long bội thu.

Bà con nông dân Đồng Yên hôm nay không chỉ biết sản xuất mà còn biết liên kết, biết làm thương hiệu. Họ hiểu rằng, để đi xa, phải đi cùng nhau. Những Hợp tác xã, tổ hợp tác sản xuất theo quy trình VietGAP, hữu cơ dần hình thành, khẳng định vị thế của nông sản sạch Đồng Yên trên thị trường.

Rời Đồng Yên khi ánh chiều tà buông xuống, những ánh đèn từ các vườn thanh long bắt đầu được thắp lên, lung linh như những vì sao hy vọng.

Vùng đất này đã thực sự hồi sinh, không phải bằng phép màu, mà bằng mồ hôi, trí tuệ và khát vọng vươn lên của 16 dân tộc anh em cùng chung sống. Đồng Yên giờ đã khoác lên mình một diện mạo mới – một cái kết có hậu cho những cố gắng, nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc nơi đây.

×