GS Nguyễn Thiện Nhân: Nuôi 1 trẻ trưởng thành cần 900 triệu đồng nhưng lương tối thiểu bình quân cả nước có 4 triệu đồng

Phát biểu tại Quốc hội về dự thảo Luật Dân số tại Quốc hội chiều 10/11, đại biểu Quốc hội, GS Nguyễn Thiện Nhân (nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM) cho rằng, dự luật sẽ quyết định đến sự phát triển của đất nước trong nhiều năm tới, bởi nguy cơ già hóa và suy giảm dân số cần sớm có giải pháp khắc phục.

Dẫn chứng thách thức lớn nhất của Nhật Bản trong nửa thế kỷ qua là già hóa dân số, ông Nhân cho rằng đây cũng là thách thức lớn nhất với Việt Nam giai đoạn 2026-2045 và trong thế kỷ 21. "Nguy cơ lao động sẽ giảm sau năm 2035 sẽ xảy ra do mức sinh dưới mức thay thế", ông nói.

Tại Nhật Bản, tình trạng già hóa dân số đã kéo lùi những thành tựu của tăng trưởng GDP suốt mấy chục năm trước và tạo đà suy giảm của nhiều năm sau này. Nếu tiếp tục không khôi phục được mức sinh thay thế, sau 300 năm nữa, dự báo Nhật Bản sẽ chỉ còn 3 triệu người.

Trong khi đó, dự báo mức sinh thay thế của Việt Nam năm 2050 là 1,63 và năm 2100 là 1,38. Còn Nhật Bản đã tận dụng được thời kỳ tăng trưởng dân số và năng suất lao động của thế kỷ trước. Trong khi đó, Việt Nam sẽ bất lợi hơn bởi "dự báo khá chắc chắn lao động chỉ tăng đến 2035, sau đó giảm".

Vì vậy, ông Nhân đánh giá, trong 10 năm tới, Việt Nam vẫn duy trì được hai động lực tăng trưởng là năng suất lao động và số lượng lao động tăng. Nhưng từ 2035, đất nước chỉ còn một động lực duy nhất là tăng năng suất lao động. Tình trạng lao động giảm có thể còn gây ra thiếu lao động, cản trở phát triển kinh tế trong những năm tiếp theo. "Đây là thách thức lớn nhất với phát triển của Việt Nam trong thế kỷ 21", ông nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Nhân đánh giá các giải pháp đề xuất trong dự thảo Luật Dân số 2025 không đủ để đảm bảo duy trì vững chắc mức sinh thay thế ở Việt Nam, nên nguy cơ mức sinh tiếp tục giảm.

Báo cáo đánh giá tác động dự thảo đề xuất những giải pháp để duy trì mức sinh thay thế, gồm: phụ nữ được nghỉ thai sản thêm một tháng và nhận được 6,2 triệu đồng; bố nghỉ thêm 5 ngày, nhận 695.000 đồng; người sinh con thứ hai trước 35 tuổi, được thưởng 2 triệu đồng; nơi mức sinh thấp được hỗ trợ 2 triệu đồng; phụ nữ dân tộc thiểu số sinh con được hỗ trợ 2 triệu đồng. Như vậy, tổng cộng một phụ nữ sinh con có thể được hỗ trợ tối đa khoảng 13 triệu đồng một lần.

Trong khi đó, mức lương tối thiểu vùng bình quân cả nước hiện nay khoảng hơn 4 triệu đồng, "chỉ đủ duy trì cuộc sống của một người lao động". Nhưng để nuôi một người con từ lúc sinh ra đến khi trưởng thành 18 tuổi, cần ít nhất 900 triệu đồng. Vì vậy, mức hỗ trợ tối đa cho phụ nữ sinh con mà dự thảo nêu ra chỉ bằng 1-1,5% chi phí nuôi một trẻ.

Từ những phân tích trên, ông Nguyễn Thiện Nhân đề xuất viết lại khái niệm mức sinh thay thế và nhấn mạnh quan điểm về công tác dân số là tất cả vì hạnh phúc nhân dân, vì sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, vì dân tộc trường tồn. "Không đánh đổi tăng trưởng kinh tế cao với làm giảm mức sinh", ông Nhân kiến nghị.

Giải pháp quan trọng mà ông Nhân nêu ra là phải thay đổi quan hệ về lương tối thiểu để tạo sự phát triển lâu dài cho đất nước. Cụ thể, Nhà nước phải công bố mức lương đủ sống của một người là nuôi được một người con; hai người đi làm phải nuôi được hai con. "Đây cần được coi là quy định bắt buộc mà các chủ doanh nghiệp phải đảm bảo cho người lao động", ông Nhân đề xuất và cho rằng, lộ trình thực hiện có thể cần từ 5 đến 10 năm.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định đây là một dự án luật có phạm vi rất rộng, vì dân số liên quan đến mọi mặt đời sống con người và các chính sách phát triển của quốc gia.

Theo Bộ trưởng, một trong những thay đổi căn bản của dự án luật lần này là chuyển trọng tâm chính sách từ "dân số và kế hoạch hóa gia đình" sang "dân số và phát triển", theo đúng tinh thần Nghị quyết 21 của Trung ương.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, việc giải quyết các vấn đề dân số, đặc biệt là già hóa và duy trì mức sinh, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và nguồn lực đầu tư rất lớn.

Bà dẫn chứng kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc, những quốc gia đã chi những khoản kinh phí khổng lồ để giải quyết các thách thức này nhưng kết quả vẫn còn rất hạn chế.

Do đó, vấn đề dân số cần có sự nỗ lực và nhiều giải pháp đồng bộ từ tất cả các bộ, ban, ngành và địa phương, triển khai một cách thống nhất trên cơ sở các quy định pháp luật đã ban hành.

×