Hà Nội: Sẽ phục hồi đền Thủy Thần gần khu vực thờ Tản Viên Sơn Thánh

Ngày 21/4, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và UBND xã Minh Châu tổ chức hội thảo khoa học “Định hướng phục hồi và phát huy giá trị di sản khu miếu – đền Thủy Thần”. Sự kiện quy tụ nhiều nhà nghiên cứu uy tín như Nhà sử học Lê Văn Lan, PGS.TS Trần Lâm Biền, cùng gần 20 tham luận chuyên sâu.

Xã Minh Châu – địa phương duy nhất của Hà Nội có đặc trưng “xã đảo”, được hình thành trên vùng bãi bồi nơi hợp lưu ba con sông lớn: sông Hồng, sông Đà và sông Lô. Điều kiện tự nhiên đặc thù đã nuôi dưỡng đời sống văn hóa gắn chặt với tín ngưỡng thờ Thủy thần, một biểu đạt điển hình của cư dân vùng sông nước Bắc Bộ.

Theo các thư tịch Hán Nôm, khu vực này từng tồn tại hệ thống miếu thờ ba vị Thủy thần, nhưng dấu tích đã mất do biến động lịch sử và thiên tai. Khoảng trống di sản đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu, phục dựng nhằm khôi phục không gian văn hóa bản địa.

Bí thư Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến nhấn mạnh, việc phục dựng đền Thủy Thần không chỉ là tái tạo một công trình tín ngưỡng, mà còn là quá trình khôi phục “lõi văn hóa”, tái thiết bản sắc cộng đồng và mở ra động lực phát triển mới. Trong quy hoạch dài hạn, đền Thủy Thần được xác định là “hạt nhân” của không gian văn hóa, du lịch, góp phần định vị Minh Châu như một điểm đến đặc thù của Thủ đô.

Nếu triển khai bài bản, Minh Châu có thể phát triển thành tổ hợp du lịch văn hóa – tâm linh – sinh thái ven sông, kết hợp nghỉ dưỡng và trải nghiệm di sản. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mô hình phát triển đa trung tâm mà Hà Nội đang thúc đẩy.

Từ góc độ chuyên môn, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đề xuất xây dựng “Công viên Đền Thủy Thần” hoặc Công viên Minh Châu như một trung tâm du lịch văn hóa – sinh thái. Theo ông, cần khai thác lợi thế giao thông thủy, đồng thời kết nối với không gian văn hóa Xứ Đoài, tạo chuỗi điểm đến liên hoàn, thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển bền vững.

Ở góc nhìn cộng đồng, ông Nguyễn Danh Ngọ - người dân địa phương kỳ vọng các công trình tâm linh được phục dựng ngay trên nền đất cũ, trở thành điểm tựa tinh thần và không gian sinh hoạt văn hóa chung.

Kết luận hội thảo, PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, khẳng định châu thổ sông Hồng là cái nôi của văn hóa Việt cổ. Đời sống của cư dân nơi đây gắn chặt với nông nghiệp lúa nước, phụ thuộc lớn vào điều kiện thủy văn và khí hậu. Tín ngưỡng thờ Thủy Thần ra đời như một hệ quả tất yếu. Các vị thần nước không chỉ đại diện cho nguồn sống, mà còn phản ánh nhận thức hai mặt của con người về nước: vừa nuôi dưỡng, vừa có thể gây ra thiên tai như lũ lụt.

Ông cũng nhấn mạnh, Minh Châu có chiều sâu lịch sử rõ nét. Các thư viện hiện còn lưu giữ thần tích làng Liễu Châu do Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính biên soạn từ năm 1572. Không gian này lại nằm gần khu vực núi Tản Viên – trung tâm tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh, một trong “tứ bất tử” của văn hóa dân gian Việt Nam.

Việc phục hồi đền miếu tại Minh Châu, theo PGS.TS Trần Đức Cường, là nguyện vọng chính đáng của người dân và phù hợp với định hướng lớn của Trung ương và Hà Nội. Chủ trương này gắn với các nghị quyết mới của Bộ Chính trị và chương trình hành động của Thành ủy Hà Nội, đưa Minh Châu vào nhóm không gian văn hóa tâm linh – sinh thái – sáng tạo của Thủ đô.

Tuy vậy, ông lưu ý quá trình phục dựng cần được đặt trong quy hoạch tổng thể, tuân thủ nghiêm Luật Di sản, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị. Không gian kiến trúc, bài trí nội thất cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian, tránh “hiện đại hóa” làm sai lệch bản sắc.

Đặt trong bối cảnh phát triển mới của Hà Nội, phục hồi đền Thủy Thần không chỉ là câu chuyện bảo tồn quá khứ, mà còn là bước đi chiến lược nhằm khai mở tiềm năng của một vùng đất đặc thù. Khi “linh hồn” văn hóa được đánh thức, Minh Châu có cơ hội trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch – văn hóa của Thủ đô.

Xã Minh Châu có diện tích tự nhiên hơn 10,36 km2, quy mô dân số hơn 6.600 người, được hình thành trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của xã Minh Châu (huyện Ba Vì cũ); một phần diện tích tự nhiên của xã: Chu Minh, thị trấn Tây Đằng (huyện Ba Vì cũ ). Trong những năm gần đây, Minh Châu đã có những bước chuyển mình đáng kể: cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng, giao thông thuận tiện, các dịch vụ thiết yếu như trường học, chợ, trạm y tế,... ngày càng phát triển, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và nâng cao đời sống của người dân.

Đất đai tại Minh Châu chủ yếu là bãi bồi phù sa màu mỡ, thuận lợi cho các loại cây ngắn ngày như ngô, đậu, bắp cải, chuối, đu đủ và phần lớn diện tích đất được sử dụng để trồng cỏ voi, phục vụ cho chăn nuôi bò sữa.

Xã Minh Châu có nhiều di tích văn hóa đặc sắc, tiêu biểu nhất là đình xóm Thượng (thôn Chu Chàng) được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố từ năm 2015. Đình thờ Đức Thành Hoàng làng Lý Nhã Lang, người có công lớn trong việc đánh bại quân xâm lược nhà Tùy vào thế kỷ thứ VII. Bên cạnh đó, chùa Thượng là ngôi chùa cổ quan trọng của xã, nơi tổ chức nhiều lễ hội truyền thống, góp phần duy trì đời sống tâm linh và nét văn hóa đặc sắc của người dân Minh Châu.

×