Hoàng đế Quang Tự Đế đột ngột qua đời, tại sao thái giám, cung nữ bỏ chạy hết?

Hoàng đế Quang Tự Đế đột ngột qua đời, tại sao thái giám, cung nữ bỏ chạy hết?

“Tuổi xuân còn trẻ, ôm chí lớn muốn làm nên nghiệp lớn.” Những dòng đánh giá trong sử sách về hoàng đế Quang Tự luôn chất chứa cả kỳ vọng lẫn tiếc nuối. Hoàng đế Quang Tự vốn từng mang trong mình khát vọng cải cách đất nước, mong muốn mạnh tay đổi mới triều chính, nhưng đáng tiếc lại bị mạng lưới quyền lực do Từ Hi Thái hậu thao túng trói buộc, khiến ông không thể thực sự thi triển hoài bão. Một vị hoàng đế chỉ có danh nghĩa mà thực quyền bị hạn chế, làm sao có thể tạo nên bước ngoặt giữa cơn sóng dữ của chính trường?

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là mối quan hệ giữa Quang Tự và Từ Hi Thái hậu không phải ngay từ đầu đã căng thẳng lạnh nhạt. Giữa hai người từng tồn tại sự gần gũi và cả những khoảnh khắc đầy tình thân. Dưới bài viết này, hãy cùng nhìn lại cuộc đời của Quang Tự Đế, xem ông đã cẩn trọng xoay xở thế nào giữa vòng xoáy chính trị đầy âm mưu nơi hậu cung triều Thanh.

Quang Tự sinh năm 1871, là cháu nội của Đạo Quang Đế. Thực tế, ông vốn có một người anh ruột, nhưng người anh này mất sớm khi còn nhỏ. Năm 1874, Đồng Trị Đế băng hà mà không có con nối dõi. Nội bộ triều đình nhà Thanh lập tức rơi vào tranh luận gay gắt về người kế vị. Chỉ trong vòng hai giờ đồng hồ, triều đình đã mở một cuộc họp quan trọng nhằm quyết định ngôi vị hoàng đế.

Để củng cố quyền lực và tiếp tục nắm quyền nhiếp chính, Từ Hi Thái hậu ra sức đề cử cháu ngoại của mình là Quang Tự. Sự lựa chọn ấy không chỉ vì huyết thống gần gũi, mà còn bởi khi ấy Quang Tự mới chỉ ba tuổi — độ tuổi dễ kiểm soát nhất. Một khi các đại thần đồng ý, Từ Hi Thái hậu có thể danh chính ngôn thuận tiếp tục thao túng triều chính cho đến khi Quang Tự trưởng thành, thậm chí còn có thể đào tạo ông trở thành một “con rối” lâu dài. Với Từ Hi Thái hậu, cơ hội như vậy hiển nhiên không thể bỏ qua.

Trong cuộc họp năm đó, cha ruột của Quang Tự là Thuần Thân vương Dịch Hoàn cũng có mặt. Khi nghe quyết định của Từ Hi Thái hậu, ông không khỏi cảm thấy nặng nề trong lòng. Người con trai cả đã mất sớm, nay đứa con thứ lại sắp bị cuốn vào vòng xoáy chính trị nơi thâm cung. Dịch Hoàn hiểu rất rõ tâm cơ và quyền lực của Từ Hi Thái hậu, nhưng trước ý chỉ đã ban xuống, ông chỉ có thể đau đớn chấp nhận.

Năm 1875, Quang Tự chính thức lên ngôi. Những ngày đầu nhập cung, mối quan hệ giữa ông và Từ Hi Thái hậu vô cùng thân thiết. Dù sao ông cũng là cháu ruột của bà, lại ngoan ngoãn và hiểu chuyện nên rất được yêu chiều. Tương truyền, Từ Hi Thái hậu từng thường xuyên bế Quang Tự lên giường nghỉ của mình, còn dặn cung nữ chú ý thêm bớt y phục cho ông để tránh bị cảm lạnh.

Thế nhưng, tình cảm ấy dần thay đổi theo thời gian, đặc biệt sau khi Quang Tự bước vào giai đoạn tự mình xử lý triều chính. Trò chơi quyền lực nơi cung đình cuối cùng vẫn khiến tình thân phải nhường chỗ cho lợi ích chính trị.

Năm 1887, Quang Tự chính thức tiếp nhận quyền cai trị Đại Thanh. Nhưng ngay sau đó, đã có ý kiến cho rằng ông còn quá non kinh nghiệm, mọi quốc sự quan trọng vẫn nên do Từ Hi Thái hậu quyết định. Người đưa ra đề nghị này lại chính là cha ruột ông — Thuần Thân vương Dịch Hoàn.

Sự mâu thuẫn trong lòng Dịch Hoàn có lẽ rất khó diễn tả. Một mặt, ông muốn hết lòng bảo vệ con trai; mặt khác, ông hiểu quá rõ quy tắc quyền lực cuối thời Thanh: Thái hậu mới là người quyết định tất cả. Không có Từ Hi Thái hậu, Quang Tự không thể tự mình chấp chính; mà không có Từ Hi Thái hậu, ngay cả Dịch Hoàn cũng khó giữ được vị thế trong triều.

Năm 1889, Quang Tự đại hôn. Theo lễ pháp, đây là thời điểm ông đủ khả năng tự đứng ra điều hành đất nước. Nhưng Từ Hi Thái hậu vẫn yêu cầu ông mỗi ngày phải đến thỉnh an, đồng thời tiếp tục can thiệp sâu vào triều chính. Sự kiểm soát vượt giới hạn ấy khiến ý chí cải cách của Quang Tự ngày càng bị dồn nén.

Là một vị hoàng đế luôn muốn thay đổi vận mệnh Trung Hoa, Quang Tự sớm muộn cũng phải đối đầu với tư tưởng bảo thủ của Từ Hi Thái hậu. Năm 1894, mâu thuẫn giữa hai bên bắt đầu lộ rõ. Trong khi phe Từ Hi Thái hậu chủ trương hòa hoãn, Quang Tự lại liên tục hạ lệnh chuẩn bị chiến tranh.

Đến năm 1896, mẹ ruột qua đời khiến Quang Tự vô cùng đau buồn, thậm chí suốt 11 ngày không lên triều. Nhưng chính khoảng thời gian này cũng giúp ông tiếp xúc sâu hơn với các quan viên thuộc phe “đế đảng”, đồng thời chịu ảnh hưởng mạnh từ tư tưởng duy tân cải cách.

Khi nước Đức cưỡng chiếm Giao Châu Loan, quyết tâm cải cách và tự cứu đất nước trong Quang Tự càng trở nên mãnh liệt. Tuy nhiên, cuộc Duy Tân Mậu Tuất cuối cùng vẫn thất bại, và rất nhiều người đã quy trách nhiệm cho sự cản trở của Từ Hi Thái hậu.

Trên thực tế, ban đầu Từ Hi Thái hậu không hoàn toàn phản đối cải cách. Bà từng thể hiện sự ủng hộ nhất định, thậm chí đồng ý với một số biện pháp đổi mới. Nhưng khi cải cách bắt đầu đụng chạm tới lợi ích cốt lõi của phe Từ Hi Thái hậu và tầng lớp địa chủ phong kiến, mọi thứ lập tức bị dập tắt.

Nói cách khác, nếu cuộc cải cách được tiến hành từng bước một cách ôn hòa hơn, có lẽ kết cục đã khác. Quang Tự thực sự là một vị hoàng đế muốn dùng quyền lực để thay đổi vận mệnh quốc gia. Ngay cả khi bị giam lỏng, ông vẫn âm thầm nghiên cứu luật pháp phương Tây, hy vọng một ngày nào đó có thể vượt qua nghịch cảnh. Nhưng cuối cùng, mọi chuyện vẫn không như mong muốn.

Ngày 14/11/1908, Quang Tự Đế đột ngột qua đời. Khi ấy trong cung gần như không còn thái giám và cung nữ bên cạnh, khiến nhiều người vô cùng bất ngờ. Có ý kiến cho rằng đám cung nhân vì sợ hãi mà bỏ chạy, cũng có người nghi ngờ Từ Hi Thái hậu cố tình cho họ rời đi để tiện kiểm soát tình hình.

Dẫu chân tướng ra sao, triều Thanh vẫn tổ chức quốc táng cho ông theo đúng nghi lễ cao nhất. Tang lễ của Quang Tự vô cùng long trọng: 128 người khiêng linh cữu, 64 người cầm phướn, hơn 1.600 người phụ trách nghi trượng. Trên suốt đường đưa tang, vô số dân chúng tự phát quỳ lạy tiễn đưa, số vàng mã được đốt lên tới hơn 900.000 tờ.

Nước mắt và sự tiếc thương của người dân phần nào phản ánh tình cảm họ dành cho vị hoàng đế bạc mệnh này. Trong mắt nhiều người, Quang Tự không phải vật hi sinh cho sự mục nát của triều Thanh, còn thất bại của cuộc Duy Tân Mậu Tuất cũng chưa bao giờ chỉ là lỗi của riêng ông.

×