Kinh tế hợp tác xã và trang trại, trụ cột mới của nông thôn hiện đại Hà Nội (Bài 4)

Lời tòa soạn:

Hà Nội - trái tim của cả nước, không chỉ đi đầu trong phát triển đô thị hiện đại mà còn là địa phương tiên phong trong xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân và hiện đại hóa kinh tế nông nghiệp.

Với vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, Đảng bộ thành phố Hà Nội luôn thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển Thủ đô toàn diện, hài hòa giữa đô thị và nông thôn.

Sau hơn 4 năm triển khai Chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy (giai đoạn 2021–2025), Hà Nội đã hoàn thành mục tiêu trước hai năm, tạo dấu ấn nổi bật trong cả nước với những vùng quê khang trang, kinh tế nông thôn khởi sắc, đời sống người dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.

Chào mừng Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, tiến tới Đại hội XIV của Đảng, Báo điện tử Dân Việt thực hiện loạt chuyên đề: "Đảng bộ Hà Nội và hành trình xây dựng nông thôn đáng sống, nông dân hạnh phúc” - nhằm tôn vinh những kết quả nổi bật trong phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp và lan tỏa khát vọng về một nền nông nghiệp xanh, hiện đại, bền vững, xứng đáng với vị thế và tầm vóc Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Nếu như cơ cấu lại ngành nông nghiệp được ví như “nền móng” thì kinh tế hợp tác và kinh tế trang trại chính là “trụ cột” giúp Hà Nội xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn với nông thôn mới kiểu mẫu.

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, đặc biệt thông qua Chương trình số 04-CTr/TU (giai đoạn 2021-2025), diện mạo nông thôn Hà Nội đang thay đổi từng ngày, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao mang lại kinh tế vững chắc cho nông dân và nền kinh tế Thủ đô.

Khi hợp tác xã trở thành "bộ não" của kinh tế nông nghiệp Thủ đô

Hà Nội có truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời, song trước đây đa số hộ nông dân vẫn hoạt động độc lập, quy mô nhỏ, thiếu gắn kết với thị trường. Thực tiễn cho thấy, muốn phát triển nông nghiệp hiện đại, phải tổ chức lại sản xuất theo mô hình hợp tác, liên kết và chia sẻ lợi ích.

Với nhận thức đó, Thành ủy Hà Nội đã xác định kinh tế hợp tác, hợp tác xã (HTX) và trang trại là ba trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn.

Toàn TP Hà Nội có 1.530 HTX nông nghiệp, tăng hơn 200 đơn vị so với năm 2020. Đến nay có hơn 1.330 HTX đang hoạt động; 68 HTX ứng dụng công nghệ cao, 115 HTX tham gia chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, và 150 HTX hoạt động theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại đánh giá, nhiều HTX đã tạo sức cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác; chú trọng cải tạo nâng cấp cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất như đầu tư trang thiết bị máy móc công cụ làm dịch vụ sản xuất, mạnh dạn đầu tư trang thiết bị, hệ thống chuồng trại tiên tiến để nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm từng bước mở rộng sản xuất kinh doanh tăng thu nhập cho HTX. Đặc biệt, một số HTX đã liên doanh, liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm với các doanh nghiệp.

HTX Rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) là một trong những điển hình của TP, với hơn 31ha rau đạt chuẩn VietGAP, doanh thu hàng năm thu về từ 10-13 tỷ đồng.

Giám đốc HTX Hoàng Văn Thám chia sẻ: “Trước đây, bà con ai làm nấy bán, giá bấp bênh. Từ khi liên kết chuỗi, đầu ra ổn định, thu nhập tăng rõ rệt. Có hộ đạt đến gần 500 triệu đồng/năm nhờ áp dụng kỹ thuật hiện đại”. Hiện HTX cung cấp trên 100 tấn rau, củ mỗi tháng cho hệ thống siêu thị GO! (Big C cũ), các trường học và bếp ăn công nghiệp của 12 tỉnh, thành phố.

Ở xã Dân Hòa (huyện Thanh Oai cũ), HTX Hoàng Long cũng được biết đến là một địa chỉ "đáng nhân rộng" với mô hình kinh tế khép kín từ sản xuất con giống, chăn nuôi, giết mổ đến phân phối thực phẩm sạch.

HTX hiện nuôi 420 nái sinh sản, hơn 3.600 con lợn thịt, sản lượng 1.400 tấn mỗi năm, doanh thu 40 tỷ đồng, lợi nhuận 4 tỷ đồng/năm, đem lại thu nhập ổn định cho người lao động nơi đây với mức bình quân 10 triệu đồng/tháng.

Đặc biệt, giữa khu chăn nuôi, những dãy chuồng lợn cao tầng hiện đại như “chung cư cho lợn sạch” khiến khách tham quan ngạc nhiên. Giám đốc HTX Nguyễn Trọng Long chia sẻ: “Quỹ đất có hạn nên phải nghĩ khác, làm khác. Tăng tầng, tăng kỹ thuật mới cạnh tranh được”.

Còn ở huyện Sóc Sơn cũ, HTX Dịch vụ nông nghiệp và Kinh doanh tổng hợp Nam Sơn (xã Trung Giã hiện nay) quy tụ gần 300 thành viên trồng lúa, khoai tây, đu đủ, chuối tiêu hồng... Cánh đồng chuối đã đạt chuẩn OCOP 4 sao, còn lúa J02 được chứng nhận VietGAP. Nông dân không còn vác bình phun thuốc, thay vào đó là máy bay không người lái phun chính xác từng luống, giúp giảm 30% chi phí, tăng 15% năng suất.

Một số chuyên gia nông nghiệp cho rằng, các HTX đã trở thành “bộ não” liên kết nông dân với doanh nghiệp, ngân hàng, siêu thị và sàn thương mại điện tử.

Ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Hà Nội nhận định, các HTX đang là điểm tựa cho kinh tế nông dân, giúp sản xuất khoa học, tiết kiệm chi phí, nâng giá trị sản phẩm. Nhiều HTX đã mạnh dạn đầu tư máy móc, trang thiết bị, hệ thống chuồng trại hiện đại; ứng dụng khoa học - công nghệ, từng bước nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập cho thành viên...

Trang trại "xanh", mô hình làm giàu mới của nông dân Thủ đô

Toàn TP hiện có 1.574 trang trại được cấp mã số quản lý, trong đó có hơn 1.330 trang trại đang hoạt động. Trong đó có 702 trang trại chăn nuôi; 498 trang trại trồng trọt; 156 trang trại nuôi trồng thủy sản; 126 trang trại tổng hợp; 92 trang trại dịch vụ kết hợp du lịch sinh thái...

Giá trị sản xuất bình quân mỗi trang trại đạt từ 1,8-2,5 tỷ đồng/năm, cao hơn 5-7 lần hộ nông nghiệp thông thường.

Nhiều mô hình đã tạo dấu ấn mạnh như: Trang trại chăn nuôi gà của ông Hoàng Mạnh Ngọc, xã Thư Lâm (huyện Đông Anh cũ) sử dụng công nghệ hiện đại, khép kín, tự động hóa cao để chăn nuôi gà, đạt doanh thu hơn 50 tỷ đồng mỗi năm; Trang trại chăn nuôi lợn cao tầng: Một mô hình chăn nuôi lợn cao tầng đặc biệt, được nhắc đến là "xa xỉ" và độc nhất tại Hà Nội của ông Nguyễn Trọng Long ở xã Dân Hòa (huyện Thanh Oai cũ); trang trại nuôi bò thịt và bò sữa tổng hợp với quy mô lớn, phát triển bền vững ở Ba Vì...

Ông Hoàng Mạnh Ngọc cho biết, hiện trang trại có quy mô 5ha, chuyên nuôi 200.000 con gà bố mẹ kết hợp 100 máy ấp nở hiện đại. Toàn bộ quá trình chăn nuôi và ấp trứng được kiểm soát nghiêm ngặt bằng công nghệ 4.0, từ giám sát nhiệt độ, độ ẩm trong khu vực chuồng trại và trạm ấp đến hệ thống cho ăn, uống tự động theo thời gian và khẩu phần đã lập trình.

“Việc tự động hóa các khâu quan trọng giúp nâng cao hiệu suất sản xuất, giảm rủi ro dịch bệnh, đàn gà sinh trưởng đồng đều, khỏe mạnh. Nhờ đó, mỗi tháng công ty cung cấp cho thị trường khoảng 600.000 con gà giống các loại, mang lại doanh thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm”, ông Ngọc cho biết.

Không chỉ sản xuất, nhiều trang trại còn chuyển sang mô hình đa giá trị, vừa làm nông nghiệp, vừa làm dịch vụ, du lịch trải nghiệm, giáo dục nông nghiệp. Đây chính là hướng phát triển “nông nghiệp xanh - kinh tế xanh nông thôn hạnh phúc” mà Thành ủy Hà Nội đặt ra trong giai đoạn tới.

Nhiều mô hình trang trại kết hợp dịch vụ du lịch sinh thái mang lại hiệu quả kinh tế nổi bật như: trang trại giáo dục Erahouse (phường Việt Hưng), trang trại trải nghiệm Vạn An (xã Thanh Trì), trang trại bò sữa (xã Yên Bài)…

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhìn nhận, phát triển kinh tế trang trại góp phần sử dụng hiệu quả đất đai, vốn, bước đầu chuyển giao khoa học kỹ thuật; cung cấp cho thị trường số lượng nông sản lớn với các sản phẩm nông nghiệp đa dạng, phong phú góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng sản xuất hàng hóa, tạo ra nhiều vùng sản xuất tập trung, tạo tiền đề cho công nghiệp chế biến nông sản phát triển, đưa công nghiệp và các ngành nghề dịch vụ vào nông thôn.

Bên cạnh đó, sự lớn mạnh của kinh tế trang trại đã tạo nên một lớp nông dân mới - năng động, dám nghĩ, dám làm, trở thành “đầu tàu” của kinh tế tư nhân nông thôn, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cao công nông dân, đồng thời lan tỏa tinh thần đổi mới, sáng tạo trong xây dựng nông thôn mới.

Một lãnh đạo Liên minh HTX Hà Nội nhấn mạnh: Chính nhờ sự vào cuộc quyết liệt của Thành ủy và UBND TP, kinh tế hợp tác và trang trại Hà Nội đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành hạt nhân của nông nghiệp hàng hóa. Nông dân giờ đây không chỉ "làm nông" mà còn "làm chủ" chuỗi giá trị. Họ không chỉ sản xuất, mà đang làm kinh tế thực thụ...

“4 nhà” liên kết – chìa khóa của kinh tế nông nghiệp Thủ đô

Một trong những thành công nổi bật của Hà Nội là phát triển mạnh mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông).

Các chương trình hợp tác với Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Viện Nghiên cứu Rau quả, Đại học Lâm nghiệp, Đại học Thủy lợi... giúp chuyển giao hàng trăm quy trình công nghệ, giống cây trồng – vật nuôi mới cho các HTX và trang trại.

Bên cạnh đó, TP Hà Nội cũng hỗ trợ tín dụng qua Quỹ hỗ trợ phát triển HTX (vốn điều lệ 100 tỷ đồng), cho vay ưu đãi lãi suất thấp; triển khai các chính sách khuyến khích tích tụ đất đai, chuyển đổi số trong nông nghiệp, và chứng nhận sản phẩm OCOP để thúc đẩy sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Sự phối hợp đồng bộ của “4 nhà” đã giúp hình thành hàng trăm chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ nông sản an toàn, tiêu biểu như: rau hữu cơ Sóc Sơn, chuỗi gạo Japonica Ứng Hòa, chuỗi sữa Ba Vì, chuỗi hoa lan Đan Phượng...

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, kinh tế hợp tác và trang trại của Hà Nội vẫn đối mặt một số hạn chế. Phần lớn HTX quy mô còn nhỏ, vốn điều lệ trung bình chỉ khoảng 2-3 tỷ đồng, năng lực quản trị, xúc tiến thương mại còn yếu; nhiều HTX phụ thuộc vào thị trường trung gian.

Bên cạnh đó, việc tích tụ ruộng đất còn chậm, do chính sách chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp chưa thật linh hoạt. Không ít trang trại gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng, đất thuê dài hạn và cấp giấy chứng nhận an toàn sinh học, khiến quy mô phát triển bị hạn chế. Đặc biệt, thiếu nhân lực trẻ am hiểu công nghệ là rào cản đáng kể trong chuyển đổi số nông nghiệp.

Những vấn đề này đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ cơ chế, chính sách và các tổ chức trung gian, nhằm giúp HTX và trang trại trở thành tác nhân chủ lực của nền kinh tế nông nghiệp đô thị.

Về vấn đề này, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho rằng để kinh tế trang trại thực sự vươn tầm, việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế trang trại xanh là hướng đi chiến lược.

"Với sự quan tâm của thành phố thông qua các chính sách hỗ trợ, định hướng quy hoạch rõ ràng, khai thác hiệu quả quỹ đất nông nghiệp ven sông, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, chắc chắn kinh tế trang trại xanh của Hà Nội sẽ tiếp tục bứt phá, trở thành điểm sáng trong nông nghiệp đô thị, tạo hành lang xanh cho Thủ đô trong bối cảnh mới...", vị này cho hay.

Giải đáp thêm, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền khẳng định: “Thành phố đang hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, nhất là khi Luật Đất đai 2024 và Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực, mở đường cho nông nghiệp sinh thái, trang trại xanh phát triển đúng hướng”.

Hướng tới “nông nghiệp hợp tác - nông dân chuyên nghiệp”

Chương trình 04-CTr/TU đã chứng minh rằng: phát triển kinh tế hợp tác và trang trại không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là đột phá về tổ chức xã hội nông thôn.

Nhờ hợp tác, nông dân không còn đơn lẻ trong chuỗi sản xuất; nhờ trang trại, họ bước lên vị thế chủ thể của nền kinh tế hàng hóa; nhờ liên kết, họ trở thành nông dân chuyên nghiệp, làm nông nghiệp bằng tư duy doanh nghiệp.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu có 2.000 HTX hoạt động hiệu quả, 2.000 trang trại ứng dụng công nghệ cao, và 100% sản phẩm nông nghiệp chủ lực được sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đó không chỉ là con số, mà là tầm nhìn về một nông thôn Hà Nội hiện đại – nơi kinh tế hợp tác và kinh tế trang trại thực sự trở thành “trụ cột của nông thôn mới thông minh”, đóng góp vững chắc vào sự phát triển toàn diện của Thủ đô.

×