Ký ức Hà Nội: Nhà hát múa rối Thăng Long và sự chuyển mình mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập

Trung tâm nghệ thuật sống động trên phố cổ

Hà Nội, mảnh đất ngàn năm văn hiến, không chỉ nổi tiếng với các di tích lịch sử, ẩm thực đặc trưng mà còn là nơi nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật của biết bao thế hệ. Giữa lòng thành phố hiện đại, vẫn còn đó một nhà hát múa rối nước lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, là nơi để những tâm hồn yêu nghệ thuật múa rối tìm về, hòa mình trong thế giới của những câu chuyện cổ tích diệu kỳ.

Tọa lạc ngay tại vị trí Trung tâm của Thủ đô Hà Nội, từ một đoàn múa rối ra đời trong những năm tháng kháng chiến chống Đế quốc Mỹ ác liệt, đến nay Nhà hát múa rối Thăng Long là một trong những trung tâm nghệ thuật truyền thống sáng giá còn trụ vững và phát triển mạnh mẽ giữa dòng chảy văn hóa hiện đại.

Vào năm 2018, Nhà hát múa rối Thăng Long bước sang năm thứ năm giữ vững kỷ lục “Nhà hát duy nhất tại châu Á biểu diễn 365 ngày trong năm”, quanh năm sáng đèn biểu diễn phục vụ khán giả.

Trước đây tôi từng biết đến loại hình nghệ thuật này nhưng chưa bao giờ được xem một suất chiếu trọn vẹn cho đến khi có cơ hội dẫn một nhóm đối tác nước ngoài tham quan Hà Nội nhân dịp họ sang Việt Nam công tác.

Dừng bước trước cổng Nhà hát múa rối Thăng Long, bước lên cầu thang bộ là như lạc vào một miền cổ tích. Không gian đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện rõ nét, một bảo tàng đồng quê được trưng bày ngay giữa lòng Thủ đô phồn hoa. Những mái nhà đậm chất thôn dã, khung cảnh ruộng đồng giản dị, thân thuộc nhưng được bày trí vô cùng độc đáo và mới lạ.

Rối nước là tinh hoa của văn hóa sông Hồng, văn minh lúa nước đồng bằng Bắc Bộ. Múa rối nước không chỉ mô phỏng cuộc sống hiện thực mà đó còn là khát vọng vươn lên từ tâm hồn phóng khoáng, lạc quan, nhân ái của những người nông dân tần tảo. Mỗi vở diễn mang một phong cách riêng biệt nhưng luôn chất chứa những thông điệp yên vui, hạnh phúc.

Bước chân vào Nhà hát múa rối Thăng Long người ta dễ dàng bị cuốn hút bởi những âm vang nhịp điệu quen thuộc, gần gũi của những người nghệ nhân: “Tễu tôi vốn dòng trên thiên thượng/ Bởi hái đào bị trích xuống trần gian/ Thấy sự đời bối rối đa đoan/ nên tôi phải lặn lội lo toan sự “Rối” đấy bà con ạ!”.

Mấy ai biết rằng đằng sau những vở múa rối hấp dẫn là sự hy sinh thầm lặng của những người nghệ sỹ. Ngày trước khi kĩ thuật múa rối còn thô sơ, mùa đông cũng như mùa hạ, nghệ nhân rối nước phải ngâm mình trong nước từ sáng tới khuya mà không được trang bị đồ bảo hộ. Với tôi, những người nghệ nhân ở đây cũng trở thành một phần ký ức của Hà Nội, họ không chỉ là những người nghệ sỹ mà còn là những người bảo tồn nghệ thuật, là cầu nối giữa lịch sử dân tộc và độc giả.

Chuyển mình để hội nhập

Tuy không rộng lắm nhưng Nhà hát múa rối Thăng Long là một không gian nghệ thuật có sức lan tỏa kỳ diệu. Tính đến nay, tôi đã xem hầu hết các vở diễn rối như Tễu giáo trò, Bật cờ hội, Chăn trâu thổi sáo, Cấy cày, Câu ếch, Đánh cáo bắt vịt, Múa rồng, Múa phượng, Múa Lân, Múa tiên, Vinh quy bái tổ, Lê Lợi du thuyền.

Tôi nhận thấy rằng không loại hình nghệ thuật truyền thống nào của Việt Nam hiện nay thu hút sự chú ý của đông đảo khán giả quốc tế hơn múa rối. Các buổi diễn vào cuối tuần hầu như luôn kín chỗ.

Lạ kỳ thay trong thời đại 4.0 vô vàn loại hình nghệ thuật giải trí mới du nhập vào Việt Nam nhưng những vở diễn rối vẫn mê hoặc người xem mọi thời đại và mọi quốc gia. Những con rối dường như chẳng nói gì, chẳng hứa hẹn gì, vậy bằng cách nào bộ môn nghệ thuật này lại quyến rũ người xem đến thế. Có lẽ câu trả lời chính là sức sáng tạo kỳ diệu của người nghệ sỹ.

Nhà hát múa rối Thăng Long là mô hình nghệ thuật truyền thống hiếm hoi ở thủ đô liên tục đổi mới để phù hợp với nhu cầu của người xem. Với định hướng bảo tồn những giá trị truyền thống, bên cạnh đó phát huy những giá trị vốn có và hội nhập với thế giới. Qua các buổi diễn tôi thấu hiểu sự nỗ lực của các nghệ nhân, họ luôn cố gắng làm mới mình trong từng vở diễn, chắt lọc vẻ đẹp của rối nước truyền thống kết hợp với khám phá mang tính thời đại.

Bên cạnh những vở diễn dựa trên cốt truyện dân gian, Nhà hát múa rối Thăng Long ra mắt những vở diễn mang tính thời sự, hoặc đan xen yếu tố hiện đại vào các chủ đề cũ. Các con rối ngày nay không chỉ mặc áo tứ thân, đội khăn vấn mà ăn mặc thời thượng, nhảy hip hop uyển chuyển, nhịp nhàng. Tôi từng xem và vô cùng ấn tượng với vở Tấm Cám truyền thống lại có nét cập nhật mới lạ, mang tiết tấu sôi động của các bản nhạc hít được giới trẻ yêu thích.

Sự sáng tạo của Nhà hát múa rối Thăng Long không chỉ hiện hữu qua những thay đổi về âm nhạc hay trang phục mà còn đến từ những câu chuyện được kể qua từng vở diễn, từ những tâm tư, tình cảm của người nghệ nhân gửi gắm qua từng con rối.

Nhà hát múa rối Thăng Long là nơi mà không chỉ người dân Hà Nội mà cả du khách từ phương xa cũng muốn tìm đến để tận hưởng khoảnh khắc bình yên giữa nhịp sống hối hả, để tìm lại ký ức tuổi thơ qua những vở diễn, hay đơn giản chỉ là để trò chuyện với những người xa lạ về các tác phẩm yêu thích.

Song song với những sáng tạo về nội dung, Nhà hát múa rối Thăng Long còn định hướng tạo ra bước thay đổi trong cách thức vận hành. Năm 2018, đơn vị đã đưa hệ thống bán vé điện tử vào hoạt động để phục vụ nhu cầu của những độc giả bận rộn hoặc ở xa. Thêm vào đó nhà hát cũng đầu tư thiết bị công nghệ mới – tai nghe phiên dịch, nhờ đó khán giả quốc tế có thể hiểu được nội dung của các vở diễn.

Trong những năm gần đây, Nhà hát múa rối Thăng Long tập trung vào khán giả trẻ tuổi đặc biệt là các em thiếu nhi. Đơn vị tổ chức nhiều buổi biểu diễn tại các trường học và liên kết với hệ thống trường học khu vực Hà Nội xây dựng các chuyến tham quan trải nghiệm bộ môn nghệ thuật múa rối nhằm lan tỏa tình yêu văn hóa dân tộc đến các bạn trẻ.

Nằm giữa những con phố sầm uất, hơn năm mươi năm Nhà hát múa rối Thăng Long dù đã trải qua bao biến đổi của thời gian, vẫn luôn giữ được nét đẹp riêng của mình, vẫn luôn là nơi để những tâm hồn yêu nghệ thuật rối nước tìm về, để hòa mình vào không gian văn hóa đặc biệt giữa lòng thành phố.

Hà Nội không chỉ là Thủ đô, là trung tâm kinh tế, chính trị của cả nước mà còn là nơi lưu giữ, bảo tồn và phát triển nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc. Nhà hát múa rối Thăng Long với những giá trị văn hóa đặc sắc, đã và đang góp phần làm nên một Hà Nội rất riêng, rất đặc biệt trong lòng mỗi người.

Mời độc giả gửi bài dự thi cuộc thi viết "Ký ức Hà Nội". Tác phẩm gửi dự thi về Báo NTNN/Điện tử Dân Việt cần ghi rõ họ tên tác giả, bút danh (nếu có), năm sinh, nghề nghiệp, giới tính, quê quán, địa chỉ liên hệ, email, số điện thoại.

Mỗi tác giả có thể gửi nhiều tác phẩm nhưng phải thống nhất một bút danh. Tác phẩm dự thi gửi về email của chương trình: cuocthikyuchanoi@gmail.com hoặc qua đường Bưu điện về Ban Bạn đọc, tầng 10 Tòa nhà Báo Nông thôn Ngày nay 68 Dương Đình Nghệ, Cầu Giấy, Hà Nội.

×