Lắng nghe nông dân nói: Kiến nghị kết nối thương mại số từ ba trụ cột quan trọng

Ngày nay, không khó để bắt gặp cảnh một bác nông dân ở Bắc Giang hay Sơn La vừa thu hoạch xong vải, xoài, bơ, thanh long… đã lên mạng mở điện thoại đặt bán ngay trên sàn thương mại điện tử.

Chỉ cần vài cú chạm, sản phẩm từ ruộng đồng có thể “lên đơn” đến tận tay khách hàng ở Hà Nội, TP.HCM, thậm chí sang cả Nhật Bản, châu Âu. Đó chính là thương mại số – con đường mới để nông sản Việt Nam vươn xa.

Ba “chìa khóa” quan trọng của con đường này là bán hàng online qua sàn thương mại điện tử, hệ thống logistics nông nghiệp và truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Trước thềm Diễn đàn Bộ trưởng Bộ Công Thương và Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam - Lắng nghe nông dân nói (dự kiến diễn ra đầu tháng 10 tại Hà Nội), nhiều nông dân cũng như các hợp tác xã đã gửi gắm những kiến nghị và kỳ vọng để kết nối thương mại số cho nông sản Việt Nam hướng đến thị trường rộng lớn, giá trị cao.

Kết nối thương mại số: Khi người nông dân cũng “chốt đơn” online như shop thời trang

Trước đây, nông sản thường phải qua nhiều lớp trung gian như thương lái, chợ đầu mối, siêu thị. Người nông dân thường bị ép giá, còn sản phẩm thì dễ bị tồn đọng. Nhưng giờ đây, các sàn thương mại điện tử (TMĐT) như Postmart, Voso, Shopee, Lazada, Tiki… đang mở ra cánh cửa mới.

Điển hình là vải thiều Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh). Vào mùa, hàng chục nghìn đơn hàng vải được “chốt” ngay trên sàn TMĐT, giao tới tận nhà khách hàng chỉ sau 1–2 ngày. Không ít hộ nông dân giờ đây còn livestream bán hàng, trò chuyện trực tiếp với khách như những shop online chuyên nghiệp.

Vải thiều sản xuất theo chuẩn GlobalGAP có giá bán ổn định ở mức cao, dao động từ 25.000-35.000 đồng/kg. Ảnh: Khương Lực

Anh Vũ Văn Trung, đại diện HXT ở xã Lục Ngạn (Bắc Ninh) cho biết, người nông dân và các HTX nhờ thương mại số nên đã tiếp cận trực tiếp được khách hàng, giảm phụ thuộc thương lái và bán được giá cao hơn. Mặt khác, chính người mua cũng yên tâm hơn khi biết rõ sản phẩm đến từ đâu, được ai trồng.

Tuy nhiên, theo anh Trung, việc bán hàng online thực tế không dễ: "Muốn lên sàn, sản phẩm phải có bao bì đẹp, nhãn mác đầy đủ, thậm chí có mã QR truy xuất nguồn gốc. Người nông dân đôi khi quen cách “trồng xong mang ra chợ” vẫn còn gặp khó khăn để chụp ảnh, viết mô tả, xử lý đơn hàng trên ứng dụng điện thoại".

Anh Trung mong muốn bộ ban ngành, địa phương trong đó có các thành viên của Hội Nông dân địa phương, tổ chức nhiều lớp tập huấn thực hành, hướng dẫn cụ thể cách mở gian hàng, chụp ảnh sản phẩm, livestream bán hàng cho người nông dân.

“Chúng tôi bước đầu đã có định hướng tiếp cận lên các sàn thương mại điện tử tuy nhiên vẫn cần cầm tay chỉ việc, chứ đọc tài liệu trên mạng thì khó quá”, anh Trung kiến nghị.

Kết nối thương mại số: Logistics không chỉ là “ship hàng”, mà là giữ trọn hương vị nông sản

Người tiêu dùng online ngày nay rất quan trọng trải nghiệm. Nếu nông sản mà vài ngày sau nhận được hàng dập nát, hỏng úa thì chắc chắn sẽ thất vọng. Bởi vậy, logistics – đặc biệt là logistics nông nghiệp – chính là “xương sống” của thương mại số.

Việt Nam đã có nhiều trung tâm logistics nông sản ở Lạng Sơn, Sơn La, Đà Lạt, Cần Thơ… Các doanh nghiệp vận chuyển như VNPost, Viettel Post, Giao hàng tiết kiệm đang phát triển mạnh dịch vụ nông sản. Nhiều nơi áp dụng kho lạnh, xe lạnh để giữ trái cây, rau củ tươi lâu hơn.

Ông Tống Xuân An – Phó Giám đốc HTX rau củ quả an toàn Ninh Thái sử dụng dịch trùn quế và dịch đạm cá phun cho vườn rau của gia đình. Ảnh: Tuệ Linh.

HTX rau củ quả an toàn Ninh Thái (xã Thái Hòa, tỉnh Tuyên Quang) đã xây dựng thành công mô hình kinh tế tập thể, cung cấp hàng nghìn tấn rau củ đạt chuẩn VietGAP mỗi năm với doanh thu hàng chục tỷ đồng.

Ông Tống Xuân An – Phó Giám đốc HTX rau củ quả an toàn Ninh Thái, chia sẻ: "Thôn Ninh Thái chúng tôi có lợi thế đất đai rất lớn. Nhận thấy việc sản xuất nhỏ lẻ không còn phù hợp, chúng tôi đã vận động bà con tham gia HTX. Mục tiêu rất rõ ràng là chuyển đổi toàn bộ sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, vừa đảm bảo cung cấp sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, vừa có đầu ra ổn định, nâng cao thu nhập cho thành viên".

Thế nhưng một vấn đề đáng quan tâm là chi phí logistics hiện vẫn rất cao, chiếm 20–25% giá thành nông sản – gần gấp đôi so với Thái Lan. Một phần do đường sá ở vùng trồng còn khó khăn, một phần vì hệ thống kho lạnh, bảo quản chưa đủ. Nhiều khi hàng lên đến thành phố thì đã không còn giữ được độ ngon như lúc mới thu hoạch.

Để giải bài toán này, HTX đề xuất Nhà nước và Bộ Công Thương có chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư kho lạnh, trung tâm bảo quản và vận chuyển để giảm chi phí vốn đang chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành.

Kết nối thương mại số: Truy xuất nguồn gốc, quét mã QR để biết cả hành trình

Một trong những nỗi lo lớn nhất của người tiêu dùng khi mua nông sản online là: “Liệu có an toàn không?”.

Để trả lời, giải pháp hiệu quả nhất chính là truy xuất nguồn gốc. Ngày nay, nhiều sản phẩm nông sản đã được dán tem QR code. Chỉ cần đưa điện thoại quét mã, người mua sẽ biết sản phẩm đến từ đâu, thuộc vùng trồng nào, có đạt chuẩn VietGAP hay không.

Có loại còn ghi rõ nhật ký chăm sóc, bón phân, thu hoạch. Công nghệ này giúp tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong nước và đặc biệt quan trọng khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản.

Một lô hàng thiếu tem truy xuất có thể bị trả về, trong khi sản phẩm có đầy đủ chứng nhận lại được mua với giá cao hơn hẳn. Tuy nhiên, để làm được điều này không đơn giản. Nông dân phải thay đổi thói quen, chịu khó ghi chép nhật ký sản xuất, cập nhật dữ liệu. Hợp tác xã và doanh nghiệp cũng phải minh bạch từ khâu trồng trọt đến đóng gói.

Mã QR giúp truy xuất nguồn gốc trái dừa của HTX Dịch vụ Nông nghiệp Dừa Việt 78 (tỉnh Tây Ninh). Ảnh: Nguyên Vỹ

Tại xã Tân Biên (đơn vị mới sáp nhập từ xã Tân Bình, xã Thạnh Tây và thị trấn Tân Biên), anh Nguyễn Văn Tiến đã phát triển thành công mô hình dừa hữu cơ và thành lập HTX Dịch vụ Nông nghiệp Dừa Việt 78.

Ngoài 15ha dừa của bản thân anh Tiến, HTX còn liên kết với nhiều hộ dân, nâng tổng diện tích dừa liên kết lên gần 300ha.

Điểm đặc biệt của HTX này là tiên phong gắn mã QR cho từng quả dừa. Chỉ bằng thao tác quét điện thoại, người tiêu dùng có thể biết rõ nguồn gốc, quy trình canh tác, thậm chí cả chủ vườn.

Anh Tiến kể, dừa Tây Ninh ngon, ngọt không kém gì dừa miền Tây Nam bộ nhưng để tiêu thụ, trái dừa vẫn phải ngược dòng về Tiền Giang, Bến Tre. Vì thế, việc gắn mã QR để cho từng trái dừa đều có “căn cước” riêng.

“Tôi muốn bất kỳ ai cũng có thể uống dừa Tây Ninh và biết nó đến từ đâu. Đó cũng là cách đưa trái dừa Tây Ninh trở thành sản phẩm có thương hiệu, có thể bước vào siêu thị và hướng tới xuất khẩu”, anh Tiên nói.

Tuy nhiên hiện nay mỗi địa phương một kiểu tem QR, gây khó cho cả người tiêu dùng lẫn đối tác xuất khẩu. Nông dân và hợp tác xã mong Bộ Công Thương sớm xây dựng hệ thống truy xuất quốc gia thống nhất, dễ áp dụng.

Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2025, 70% xã có sản phẩm nông nghiệp được đưa lên sàn TMĐT. Xa hơn, đến năm 2030, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp số toàn diện, trong đó mỗi sản phẩm đều có mã truy xuất nguồn gốc, giao dịch minh bạch, logistics đạt chuẩn quốc tế.

Nếu làm được, thương mại số sẽ là cú hích để nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi cảnh sản xuất nhỏ lẻ, bấp bênh, thay vào đó là hướng đến thị trường rộng lớn, giá trị cao. Người nông dân sẽ không còn chỉ quanh quẩn với câu chuyện “được mùa mất giá”, mà có thể tự tin bán hàng từ quê nhà ra thế giới.

×