Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Đổi mới để giữ vững vai trò trung tâm của khối đại đoàn kết

Kỷ niệm 95 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2025) diễn ra trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực: từ cải cách hành chính, tổ chức lại mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số toàn diện cho đến những đòi hỏi ngày càng cao về minh bạch, lắng nghe và phản hồi kịp thời.

Trước những thay đổi ấy, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới, giữ vững vai trò trung tâm tập hợp, đoàn kết và đại diện tiếng nói của nhân dân.

Đại đoàn kết dân tộc - giá trị cốt lõi không đổi suốt 95 năm

Ôn lại truyền thống Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam khi trao đổi với PV Dân Việt, ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, năm 1986 – thời điểm Đảng ta bắt đầu công cuộc đổi mới, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VI đã quyết định lấy ngày 18/11/1930 là Ngày truyền thống của MTTQ Việt Nam. Từ đó, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc trở thành dịp khẳng định vai trò lịch sử của Mặt trận, nơi quy tụ sức mạnh của toàn dân, tạo động lực cho mọi thắng lợi của cách mạng.

“Lịch sử chứng minh rằng ở bất kỳ thời điểm nào, sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc cũng quyết định thành bại của cách mạng Việt Nam. Và MTTQ Việt Nam chính là nơi kết nối, lan tỏa sức mạnh ấy”, ông Túc nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Túc, vai trò của MTTQ Việt Nam luôn đặc biệt quan trọng và thể hiện xuyên suốt trong mọi phong trào lớn của đất nước. Từ các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chăm lo người có công, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, xây dựng làng văn hóa kiểu mẫu, đến phong trào xây dựng đô thị văn minh – ở đâu cũng có sự tham gia nòng cốt của Mặt trận.

Những chương trình mang đậm tinh thần tương thân tương ái của dân tộc như “lá lành đùm lá rách”, hỗ trợ đồng bào vùng thiên tai, lũ lụt; các đợt quyên góp “Vì biển, đảo Việt Nam”; hay gần đây là chương trình ủng hộ nhân dân Cuba… đều được MTTQ Việt Nam đứng ra tổ chức, điều phối, tạo thành những phong trào sâu rộng, lan tỏa trong toàn xã hội.

“Những đóng góp ấy đã mang lại kết quả rất quan trọng cho sự phát triển của đất nước, quy mô và trình độ nền kinh tế được nâng lên; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân cải thiện rõ rệt; niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước được củng cố”, ông Nguyễn Túc nhấn mạnh.

Cũng theo Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nếu như trước đây Mặt trận có sứ mệnh đoàn kết toàn dân để giải phóng dân tộc, giành độc lập, thì ngày nay, MTTQ tiếp tục phát huy sức mạnh đại đoàn kết để xây dựng đất nước phát triển hùng cường. Đó là sứ mệnh lịch sử, đồng thời là bản sắc đã làm nên giá trị trường tồn của MTTQ Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, MTTQ Việt Nam cũng đang đối diện những yêu cầu hoàn toàn mới trong bối cảnh bộ máy nhà nước được tinh gọn và mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi cả nước. Sự thay đổi này khiến vai trò giám sát và phản biện xã hội của MTTQ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

“Khi chính quyền tinh gọn, trách nhiệm giải trình rõ hơn. Điều đó giúp MTTQ thuận lợi hơn trong giám sát, nhưng cũng đồng nghĩa với việc cán bộ của MTTQ phải làm việc chuyên nghiệp hơn, sâu sát hơn, không thể giám sát kiểu phong trào”, ông Nguyễn Túc phân tích.

Ông Túc cho rằng hiện nay người dân đặt nhiều kỳ vọng vào MTTQ như một “người gác cửa” về các vấn đề dân sinh quan trọng: đất đai, giải phóng mặt bằng, an sinh xã hội, cải cách thủ tục hành chính… Vì vậy, việc nâng cao năng lực cho Ban công tác Mặt trận ở khu dân cư, nhất là kỹ năng đối thoại, tiếp nhận và xử lý kiến nghị là yêu cầu cấp bách, quyết định chất lượng hoạt động của MTTQ trong giai đoạn mới.

Đổi mới phương thức hoạt động là chìa khóa để Mặt trận giữ vai trò nòng cốt

Nhấn mạnh đến việc sáp nhập các tổ chính trị - xã hội thời gian qua, TS Nguyễn Viết Chức, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa – Xã hội (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam) cho rằng đây là một bước đi mới mẻ và nhiều thách thức, nhưng đồng thời tạo ra lợi thế lớn cho MTTQ.

"Năm tổ chức đoàn thể có bề dày truyền thống như Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Tổng Liên đoàn lao động… nay cùng hoạt động dưới một mái nhà chung, giúp sức mạnh đoàn kết của Mặt trận được mở rộng và thống nhất hơn. Quá trình này cũng đã làm nổi bật vị trí của MTTQ Việt Nam trong bối cảnh đất nước đang bước vào thời kỳ mới với khát vọng phát triển mạnh mẽ", TS Chức nhận định.

Cũng theo ông, trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh hội nhập, đổi mới và khát vọng phát triển, sự đoàn kết cần được mở rộng cả trong nước và ngoài nước, kết nối người Việt ở mọi lĩnh vực, mọi tầng lớp. Đây chính là lợi thế nổi bật mà Mặt trận có thể phát huy khi các tổ chức thành viên cùng chung một hệ thống, một mục tiêu.

Bên cạnh đó, chức năng giám sát và phản biện xã hội của MTTQ tiếp tục được tăng cường. Các ban, cơ quan của Mặt trận và các Hội đồng tư vấn hoạt động ngày càng mạnh mẽ, đồng thời hệ thống từ cơ sở - phường, xã đang dần ổn định sau sắp xếp tổ chức.

Đến nay, nhiều địa phương đã và đang tiến hành Đại hội Mặt trận nhiệm kỳ mới; riêng Hà Nội sẽ tổ chức Đại hội MTTQ TP ngày 17/11 tới. Việc ổn định tổ chức trong thời gian ngắn được TS Chức đánh giá là nỗ lực lớn, thể hiện sự chủ động của hệ thống Mặt trận trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này.

Theo ông, để hoàn thành nhiệm vụ vừa mang tính truyền thống vừa mang tính lịch sử trong bối cảnh mới, Mặt trận phải tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm đại đoàn kết, tạo nên sự thống nhất rộng rãi trong xã hội và là điểm tựa của nhân dân ở mọi cấp.

Đối với nội dung chuyển đổi số, ở góc độ tư vấn chính sách, TS Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh, chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc nếu Mặt trận muốn bắt kịp sự thay đổi của đời sống xã hội hiện đại.

“Muốn gần dân trong thời đại số, MTTQ phải có nền tảng số. Không chuyển đổi số thì rất khó lắng nghe kịp thời, khó phản ứng trước những vấn đề nóng của người dân và khó làm tốt vai trò giám sát, phản biện”, TS Chức khẳng định.

Theo Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa – Xã hội (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam), có ba nhiệm vụ cấp bách. Thứ nhất, số hóa dữ liệu dân cư, các nhóm xã hội và hệ thống phản ánh kiến nghị nhằm tạo bức tranh đầy đủ, chính xác, giúp MTTQ phản biện sát thực tế.

Thứ hai, ứng dụng nền tảng số để tiếp nhận ý kiến 24/7, giảm thiểu phụ thuộc vào họp hành, giấy tờ; đồng thời xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn. Thứ ba, công khai tiến độ và kết quả giám sát – phản biện trên môi trường mạng để tăng niềm tin của người dân.

TS Chức nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ hiệu quả khi đi đôi với đổi mới tư duy cán bộ: “Không thể dùng tư duy cũ để vận hành công cụ mới". Ông cho rằng lợi thế lớn của Mặt trận hiện nay là có sự tham gia của các tổ chức chính trị – xã hội mạnh, trong đó Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ quy tụ đông đảo lực lượng trẻ. Đây chính là lực lượng đi đầu trong chuyển đổi số, thúc đẩy Mặt trận thay đổi nhanh và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, không chỉ giới trẻ mà ngay cả người cao tuổi, đặc biệt là nông dân, công nhân hay các nhóm yếu thế cũng cần được hỗ trợ để tham gia vào môi trường số.

“Chuyển đổi số giờ không còn là khẩu hiệu, mà là nhu cầu bắt buộc của quá trình phát triển”, TS Chức khẳng định và cho rằng trong thời kỳ mới, các tổ chức thành viên của Mặt trận đều đang vận động rất tích cực trong lĩnh vực này; đặc biệt là Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, công đoàn - các lực lượng góp phần tạo động lực mạnh mẽ để Mặt trận tiến nhanh hơn trong tiến trình số hóa.

Mặt trận phải là nơi người dân tin cậy tìm đến, chính quyền lắng nghe để hoàn thiện chính sách

Một trong những hoạt động được nhân dân quan tâm là "Tháng lắng nghe Nhân dân nói", TS Nguyễn Viết Chức đánh giá đây là hoạt động “rất hay”, bởi đó là dịp lãnh đạo các cấp, từ Trung ương đến địa phương trực tiếp về với cơ sở, lắng nghe tâm tư, kiến nghị của người dân.

“Đây không phải hoạt động mang tính nghi thức, hình thức mà là không gian để người dân bày tỏ ý chí, nguyện vọng, thể hiện tinh thần đoàn kết ở khu dân cư. Khi lãnh đạo về sát dân, gần dân, lắng nghe và thấu hiểu tiếng nói của dân, mọi quyết sách đều hướng về lợi ích của nhân dân và đất nước. Lắng nghe dân nói chính là phương pháp tốt nhất của một xã hội hiện đại”, TS Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh.

Tuy vậy, cả TS Nguyễn Viết Chức và ông Nguyễn Túc đều nhìn nhận thẳng thắn rằng tại một số nơi, hoạt động này vẫn còn nặng hình thức. Theo ông Túc: “Nghe không chỉ để ghi nhận. Quan trọng nhất là giải quyết vấn đề người dân nêu ra. Nếu nghe mà không phản hồi, dân sẽ mất niềm tin”.

Để “lắng nghe” thực chất hơn, TS Nguyễn Viết Chức đề xuất MTTQ ứng dụng công nghệ: tổ chức diễn đàn trực tuyến, livestream, tiếp nhận ý kiến qua ứng dụng và mạng xã hội, nhất là để người dân vùng sâu, vùng xa dễ dàng tham gia.

Kỳ vọng của người dân hiện nay cũng đã thay đổi. Ông Nguyễn Văn Sinh (Hà Nội) cho rằng người dân muốn phản ánh trực tiếp trên nền tảng điện tử và được trả lời nhanh, rõ trách nhiệm. Tại Phú Thọ, ông Hoàng Đình Lý đề nghị MTTQ tăng cường giám sát trong các vấn đề nông thôn như đất đai, cơ sở hạ tầng, hỗ trợ sản xuất… để bảo vệ nhóm yếu thế.

Theo ông Nguyễn Túc, áp lực mới đòi hỏi cán bộ MTTQ phải có trình độ, bản lĩnh, tâm huyết và đặc biệt là phải sâu sát với dân: “Cán bộ MTTQ như chúng tôi nói vui với nhau là 'thở không ra hơi, bơi không hết việc', nhưng đã làm thì phải tử tế, phải giữ vững niềm tin của nhân dân”, ông nhấn mạnh.

Trong bài viết “Phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc để phát triển đất nước”, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ và các đoàn thể, hướng về cơ sở và lấy người dân làm trung tâm phục vụ". Mặt trận cũng phải thực sự trở thành "diễn đàn rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân, đồng bào các dân tộc, tôn giáo, kiều bào ở nước ngoài… có thể gặp gỡ, trao đổi, bày tỏ ý kiến, nguyện vọng một cách dân chủ, cởi mở”.

Từ chỉ đạo này, ông Nguyễn Túc xác định ba nhiệm vụ trọng tâm: thích ứng nhanh với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hiện đại hóa phương thức vận động, giám sát, trọng tâm là chuyển đổi số; và triển khai “Tháng lắng nghe Nhân dân nói” theo hướng thực chất, hiệu quả. Ông dẫn ví dụ Lào Cai - nơi MTTQ cấp xã đã chủ động xây dựng lại chương trình công tác, phân công nhiệm vụ cụ thể ngay sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Đảng viên trẻ Nguyễn Hồng Trường (Hà Nội) đề xuất MTTQ xây dựng hệ thống dữ liệu dân cư, hộ gia đình để hình thành “mạng lưới lắng nghe” thống nhất. Việc lấy ý kiến trực tuyến phải trở thành thường xuyên. Anh dẫn chứng: lần đầu tiên, việc lấy ý kiến nhân dân vào Văn kiện Đại hội XIV được thực hiện qua VNeID và cổng thông tin trực tuyến, thu hút hàng triệu góp ý là một việc làm rất thiết thực và hiệu quả. "Đó là xu hướng tất yếu mà Mặt trận phải nhanh chóng nắm bắt”.

TS Nguyễn Viết Chức cho rằng, mỗi đợt “lắng nghe” phải đi kèm phản hồi rõ ràng, công khai để củng cố niềm tin. Hoạt động này cũng cần gắn với các phong trào lớn như xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, giám sát đầu tư cộng đồng. Ông nhấn mạnh: “Ngày xưa kháng chiến thì theo dân mà chiến đấu. Hòa bình thì theo dân mà kiến thiết. Nay thời đại số thì theo dân bằng công nghệ và dữ liệu”.

Ông Nguyễn Túc khẳng định: MTTQ Việt Nam các cấp phải là nơi người dân tin cậy tìm đến khi cần nói, và là nơi chính quyền lắng nghe để hoàn thiện chính sách. “95 năm qua, MTTQ Việt Nam luôn là ngọn cờ quy tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hôm nay, trước yêu cầu mới của đất nước chuyển mình, Mặt trận vẫn giữ sứ mệnh ấy, nhưng bằng phương pháp khoa học hơn, hiện đại hơn và gần dân hơn”.

×