Một nước châu Phi bất ngờ mua gạo Việt Nam số lớn lượng lớn nhất, liệu đây là "phép thử" cho ngành lúa gạo nước ta?

Xuất khẩu gạo Việt Nam chững khi Philippines và Indonesia đồng loạt siết nhập

Ngày 22/10, ghi nhận tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, mặt bằng giá lúa tươi vẫn giữ ổn định trên cả kênh thu mua và bán lẻ. Giá lúa gạo ít biến động nhưng một số loại gạo xuất khẩu đã giảm nhẹ.

Với mặt hàng gạo, theo cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, gạo nguyên liệu xuất khẩu IR 504 giảm 100 đồng/kg so với ngày hôm qua dao động ở mức 7.700 - 8.000 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 18 dao động ở mức 8.500 - 8.600 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 5451 dao động ở mức 8.100 - 8.200 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu OM 380 dao động ở mức 7.800 - 7.900 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu IR 504 dao động ở mức 8.100 - 8.250 đồng/kg; gạo nguyên liệu xuất khẩu CL 555 dao động ở mức 8.150 - 8.250 đồng/kg; gạo thành phẩm OM 380 dao động ở 8.800 - 9.000 đồng/kg; gạo thành phẩm IR 504 dao động ở 9.500 - 9.700 đồng/kg.

Tương tự mặt hàng lúa, theo cập nhật từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, giá lúa IR 50404 (tươi) dao động ở mức 5.000 - 5.200 đồng/kg; giá lúa OM 5451 (tươi) dao động mốc 5.400 - 5.600 đồng/kg; giá lúa Đài Thơm 8 (tươi) dao động ở mốc 5.800 - 6.000 đồng/kg; giá lúa OM 18 (tươi) dao động ở mốc 5.800 - 6.000 đồng/kg; giá lúa Nàng Hoa 9 dao động ở mức 6.000 - 6.200 đồng/kg; giá lúa tươi OM 308 dao động ở mức 5.700 - 5.900 đồng/kg so với hôm qua.

Giá lúa gạo Việt Nam ít biến động nhưng một số loại gạo xuất khẩu đã giảm nhẹ. Theo Bộ Nông nghiệp Philippines, Chính phủ Philippines kỳ vọng Quốc hội sớm thông qua đề xuất tăng thuế nhập khẩu gạo, trong đó có nhập khẩu gạo Việt Nam.

Về xuất khẩu, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, khối lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam trong tháng 9/2025 đã giảm mạnh khi Philippines - thị trường mua gạo lớn nhất của Việt Nam tạm ngưng nhập khẩu.

Cụ thể, trong tháng 9, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 466.800 tấn, trị giá tương đương 232,383 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2024, kim ngạch xuất khẩu gạo trong tháng 9 giảm mạnh, cụ thể giảm 43,27% về số lượng và 54,73% về trị giá.

Tính lũy kế đến hết ngày 30/9, tổng lượng gạo xuất khẩu đạt 6,825 triệu tấn, thu về 3,486 tỷ USD, giảm 2,05% về sản lượng và giảm 19,98% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Do Philippines tạm ngưng nhập khẩu nên trong tháng 9, Ghana đã trở thành thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam với gần 22% thị phần, tiếp đến là Bờ Biển Ngà và Malaysia với thị phần lần lươt là trên 21% và gần 10%...

Thực tế, hoạt động xuất khẩu gạo của ta đã bắt đầu chững lại. Bởi từ đầu tháng 9, Philippines – thị trường chiếm gần 50% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam – đã tạm ngừng ký mới hợp đồng trong 60 ngày, có thể kéo dài đến cuối năm.

Riêng tháng 9, lượng gạo xuất sang nước này giảm 93% về khối lượng và 92% về giá trị so với tháng 8.

Trong khi đó, Indonesia, thị trường tiêu thụ lớn thứ hai, vẫn áp dụng quota nhập khẩu nghiêm ngặt, khiến khoảng 500.000 tấn gạo Việt Nam đang tồn kho chờ thông quan, làm gia tăng chi phí lưu kho và ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp đang tìm hướng mở rộng bán gạo sang châu Phi và Trung Đông để duy trì nhịp xuất khẩu, tránh phụ thuộc vào hai thị trường lớn.

Theo các thương nhân, từ nay đến cuối năm 2025, hoạt động giao dịch xuất khẩu gạo vẫn chậm do nhu cầu gạo toàn cầu yếu. Thị trường sẽ chịu tác động sau khi Philippines (một trong những quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam) gia hạn lệnh tạm dừng nhập khẩu gạo.

Theo Bộ Nông nghiệp Philippines, Chính phủ Philippines kỳ vọng Quốc hội sớm thông qua đề xuất tăng thuế nhập khẩu gạo.

Trong trường hợp không được chấp thuận, phương án dự phòng - đã được Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. ủng hộ - là chỉ cho phép nhập khẩu gạo trong tháng 1/2026, sau đó tiếp tục tạm ngừng nhập khẩu từ tháng 2 đến tháng 4/2026 để bảo vệ vụ mùa tiếp theo.

Tính đến cuối tháng 9/2025, Philippines đã nhập khẩu 3,5 triệu tấn gạo, vượt xa mức 2,7 triệu tấn được cho là “hợp lý” cho giai đoạn này của năm.

Năm ngoái, tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines đạt 4,7 triệu tấn, khiến quốc gia này tiếp tục là nhà nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Trước đó, Chính phủ Philippines đã tạm ngừng nhập khẩu gạo từ ngày 1/9, với thời hạn ban đầu là 60 ngày.

Gạo xuất khẩu của Việt Nam: "Chuyển mình từ lượng sang chất"...

Theo số liệu của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, gạo thơm 5% tấm của Việt Nam đến tuần này đã giảm về còn 420-435 USD/tấn, mức thấp nhất trong gần 2 tháng qua, do chính sách thắt chặt nhập khẩu gạo của Philippines và Indonesia.

Nhu cầu đang suy yếu rõ rệt trên thị trường gạo. Giá gạo trong ngắn hạn vẫn chưa thể vực dậy được mặc dù Chính phủ đã khuyến khích các nhà xuất khẩu tăng cường dự trữ và tìm kiếm thị trường mới.

Tại Thái Lan, giá gạo trắng 5% xuất khẩu cũng đang ở mức thấp nhất kể từ tháng 10/2007, được chào bán với giá 335-340 USD/tấn trong tuần này, giảm so với mức 340 USD/tấn vào tuần trước.

Gạo Thái cũng đang gặp áp lực lớn khi các thương nhân cho biết chưa có thêm bất kỳ thỏa thuận lớn nào về xuất khẩu gạo Thái Lan. Xuất khẩu gạo đang trên đà đạt hoàn thành mục tiêu 7,5 triệu tấn trong năm nay nhưng giá trị xuất khẩu dự kiến giảm 40% so với năm ngoái.

Tại Ấn Độ, giá gạo đồ 5% tấm được chào bán ở mức 340-345 USD/tấn, mức thấp nhất kể từ giữa năm 2016 và không đổi so với tuần trước. Giá gạo trắng 5% tấm của Ấn Độ giao dịch ở mức 360-370 USD/tấn, cũng không thay đổi so với tuần trước. Nhu cầu từ cả khách hàng ở châu Á và châu Phi vẫn yếu vì họ không vội mua và đang chờ giá chạm đáy.

Theo các chuyên gia, việc xuất khẩu gạo chững lại là thách thức ngắn hạn nhưng mở ra cơ hội dài hạn cho ngành gạo Việt Nam tái cơ cấu danh mục sản phẩm. Việt Nam cần tập trung vào các phân khúc gạo cao cấp như ST24, ST25, Jasmine hoặc gạo hữu cơ, có giá trị xuất khẩu cao và ít phụ thuộc vào chính sách nhập khẩu từng thời điểm, nếu muốn duy trì lợi thế trên thị trường.

Nhiều doanh nghiệp Việt sẽ buộc phải tái cấu trúc chiến lược, mở rộng sang những thị trường xa nhưng ổn định và bền vững hơn. Trong số đó, châu Phi đang trở thành điểm đến tiềm năng nhờ nhu cầu lớn và ít rủi ro chính sách.

VFA cũng khuyến cáo doanh nghiệp giữ vững giá bán để bảo vệ hình ảnh và giá trị thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế. Đồng thời, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng kênh phân phối và phát triển thương hiệu gạo quốc gia.

Về thách thức lớn từ chính sách cấm nhập khẩu gạo của các thị trường truyền thống, điều quan trọng là chính phủ Philippines vẫn đang cân nhắc và chưa ra quyết định chính thức liên quan đến các đề xuất của Bộ Nông nghiệp nước này.

Với tính hình mưa bão nhiều, Philippines có thể thay đổi chính sách nhập gạo. Trên thực tế nhiều doanh nghiệp đã có hợp đồng gạo với đối tác Philippines, sẵn sàng xuất hàng khi lệnh cấm được gỡ.

Một số doanh nghiệp cho biết, việc khách hàng tạm ngừng nhập khẩu gạo khiến nhiều doanh nghiệp gặp áp lực lớn về vốn.

Hàng hóa đã mua và ký hợp đồng nhưng không thể xuất đi, trong khi chi phí kho bãi, vận chuyển và lãi vay ngày càng tăng. Tình trạng càng thêm căng thẳng khi thủ tục hoàn thuế VAT bị kéo dài, khiến dòng tiền bị ách tắc.

Trước tình hình khó khăn, VFA khuyến cáo doanh nghiệp tích cực tìm thị trường thay thế, đẩy mạnh xuất khẩu gạo sang châu Phi và Trung Đông, khắc phục khó khăn về chi phí logistics cao và yêu cầu hợp đồng chính phủ – chính phủ khắt khe.

Doanh nghiệp có thể tập trung phát triển phân khúc gạo cao cấp như ST24, ST25, Jasmine, gạo hữu cơ… để phục vụ các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu. Đây là phân khúc giá trị cao, ít bị tác động bởi biến động chính sách.

VFA nhận định: Khó khăn về xuất khẩu gạo hiện nay là phép thử thực sự cho ngành lúa gạo Việt Nam. Chúng ta không thể tiếp tục phụ thuộc vào một vài thị trường lớn mà phải chủ động xây dựng sức mạnh từ chất lượng hạt gạo, chuỗi sản xuất đến thương hiệu quốc gia.

Cho đến này các Bộ ngành đã được giao nhiệm vụ hoàn thiện thể chế chính sách để xây dựng các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, hỗ trợ giống lúa phù hợp với thị trường xuất khẩu, và phát triển thương hiệu quốc gia "Gạo Việt Nam/Vietnam Rice".

Đồng thời, các Bộ, ngành cũng sẽ phải đẩy mạnh tận dụng ưu đãi từ các FTA, đàm phán mở rộng hạn ngạch gạo thơm tại EU và Anh, và chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam bám sát thay đổi chính sách nhập khẩu.

Được biết, Bộ Công Thương đang rà soát từng FTA và đẩy mạnh đàm phán song phương, mở rộng cửa cho các dòng gạo thơm đặc sản của Việt Nam tại những thị trường cao cấp.

Mục tiêu tối thượng là tránh phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, đồng thời đa dạng hóa và gia tăng giá trị xuất khẩu.

×