Nan giải bài toán xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề: Kinh hoàng "núi" rác khổng lồ từ những làng nghề tái chế ở Hưng Yên (Bài 2)

Làng nghề tái chế ở Hưng Yên bị thu hồi bằng công nhận vì gây ô nhiễm

Gần cuối tháng 6/2025, có mặt tại Tổ dân phố Phan Bôi (phường Dị Sử cũ, thị xã Mỹ Hào cũ, nay là phường Đường Hào, tỉnh Hưng Yên), PV Dân Việt đã tận mắt thấy mức độ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ở nơi từng được công nhận là làng nghề tái chế này.

UBND tỉnh Hưng Yên trước đây từng cấp Bằng công nhận làng nghề tái chế phế liệu Phan Bôi, phường Dị Sử, thị xã Mỹ Hào, tuy nhiên, vào năm 2019, tỉnh đã quyết định thu hồi Bằng công nhận làng nghề tái chế phế liệu Phan Bôi.

Sau 6 năm bị thu hồi bằng công nhận làng nghề tái chế, ở thời điểm hiện tại, ghi nhận của PV tại Tổ dân phố Phan Bôi, phế liệu nhựa vẫn xuất hiện đầy rẫy ở các con đường, ngõ xóm, hoạt động thu gom, tái chế phế liệu tại đây vẫn diễn ra bình thường.

Đi khắp các con đường trong khu vực này, không khó để bắt gặp những “núi phế thải” cao quá đầu người hoặc thậm chí cao ngang ngửa nóc nhà, cao gần bằng cả ngọn cây. Những chồng phế liệu nhựa được ép thành khối vuông lớn, xếp tràn ra ngoài đường.

Dọc mương Trần Thành Ngọ, phế liệu vứt tràn ra bãi đất trống. Có chỗ phế liệu được đựng trong các bao dứa to, nhưng cũng có chỗ phế liệu nhựa đã qua xử lý, được xay vụn và bỏ vương vãi khắp mặt đất.

Ngay mép bờ mương, những đám đen cháy loang nổ xuất hiện bên cạnh những bao rác thải, phế liệu – dấu hiệu cho thấy việc người dân đã đốt thủ công rác, phế thải ngay tại nơi này.

Dưới mương Trần Thành Ngọ, tại thời điểm PV ghi nhận, một dòng nước đen ngòm từ đường ống nhựa đang được thải ra trực tiếp xuống mương. Dưới mương nước cạn, cũng cùng một màu đen ngòm với dòng nước vừa được thải xuống. Cũng ở khu vực mương này cách đây ít hôm, một cơ sở đã xay phế liệu nhựa rồi xả thải trực tiếp ra môi trường, nước thải không qua xử lý màu trắng, đục ngàu.

Ở các xưởng sản xuất, tái chế, lác đác vài cơ sở hoạt động tại thời điểm PV ghi nhận. Tiếng máy móc hoạt động rầm rập, bụi phát ra từ các hoạt động thu gom, cộng với không gian chật chội càng khiến cho bầu không khí nơi đây trở lên ngột ngạt.

Tháng 12/2021, kết quả quan trắc tại làng nghề tái chế nhựa Phan Bôi, phường Dị Sử do Bộ Tài nguyên và Môi trường thực hiện cho thấy, mẫu đất và mẫu không khí ở tổ dân phố Phan Bôi có chỉ tiêu dioxin/furan vượt tiêu chuẩn môi trường cho phép. Có thể nói, người dân nơi đây đang hàng ngày phải sống chung với rác và ô nhiễm môi trường.

Trao đổi với Dân Việt, ông Phạm Thái Hưng – Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND phường Dị Sử (cũ), nay là Phó Chủ tịch UBND phường Đường Hào cho biết, sau thông báo ý kiến của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Hưng Yên về việc bảo vệ và xử lý ô nhiễm môi trường trên địa bàn, trong đó có Tổ dân phố Phan Bôi, Đảng uỷ phường Dị Sử (cũ) đã ban hành Nghị quyết chuyên đề về việc lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện ý kiến của Thường trực Tỉnh uỷ.

UBND phường đã thành lập các đoàn kiểm tra gồm lãnh đạo UBND phường, Công an phường, công chức địa chính… rà soát, thống kê các cơ sở vi phạm. Công an phường đã đánh giá thực trạng các cơ sở gây ô nhiễm môi trường, trọng tâm là Tổ dân phố Phan Bôi.

Qua kiểm tra, xác định có 137 cơ sở, hộ kinh doanh có dấu hiệu vi phạm. Lãnh đạo phường Dị Sử (cũ) cũng khẳng định, 100% các cơ sở thu gom, tái chế trên địa bàn hiện nay đang sử dụng đất trái mục đích.

Về phía chính quyền sở tại, UBND phường đã tiến hành tuyên truyền rất nhiều việc chấp hành các quy định của pháp luật liên quan đất đai, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường,… nhưng chính quyền địa phương cũng chỉ dừng ở mức tuyên truyền, vận động và đình chỉ hoạt động một số cơ sở, không thể xử lý triệt để vì không đủ thẩm quyền.

Về việc năm 2024 có 116 cơ sở thu gom, tái chế phế liệu ở Tổ dân phố Phan Bôi bị phường lập biên bản yêu cầu tạm dừng hoạt động vì vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, ông Hưng cho biết, các cơ sở sau đó có khắc phục nhưng không được triệt để.

Theo ông Hưng, họ có giấy phép kinh doanh nhiều lĩnh vực, khi họ vi phạm ở một lĩnh vực thì chính quyền không thể rút toàn bộ giấy phép của họ, việc xử lý vì thế không thể triệt để. Trong câu chuyện rất lâu với PV Dân Việt, ông Hưng cho biết, nghề tái chế cũng có vị trí, vai trò tích cực nhất định, tạo công ăn việc làm cho nhiều người dân, tuy nhiên, để ảnh hưởng đến môi trường thì phải xử lý theo quy định.

Nói về biện pháp căn cơ để giải bài toán ô nhiễm môi trường làng nghề ở Tổ dân phố Phan Bôi, lãnh đạo UBND phường Dị Sử (cũ) cho biết, ông đã kiến nghị lên cơ quan chức năng có thẩm quyền đưa làng nghề ra một khu vực tập trung, xa dân cư. Việc này người dân cũng mong muốn, tuy nhiên ông Hưng cho rằng khó thực hiện vì quỹ đất ở địa bàn không còn.

Một giải pháp nữa là phải quan tâm xử lý nước thải và nâng công suất lò đốt rác Dị Sử. Ông Hưng thuật lại lời người dân, rằng họ sẵn sàng trả phí nếu có một nhà máy xử lý nước thải ở gần Tổ dân phố Phan Bôi để phục vụ hoạt động sản xuất.

Về việc thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thường trực Tỉnh uỷ Hưng Yên, chính quyền phường đang tiếp tục tuyên truyền người dân phải chấp hành các quy định của pháp luật. Nếu không đảm bảo các yêu cầu, các quy định của pháp luật, nhà chức trách sẽ có biện pháp mạnh tay hơn với các cơ sở thu gom, tái chế này.

Rác thải “ôm” lấy cửa cống thoát nước, “vây” trạm biến thế

Ghi nhận tại làng nghề sản xuất, tái chế nhựa thôn Minh Khai (hay còn gọi là làng Khoai, thị trấn Như Quỳnh cũ, nay thuộc xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên), PV tiếp tục quan sát thấy những “núi” rác thải, con kênh đen ngòm vì ô nhiễm và những “mảng xanh bất lực” của thực vật trước bức tranh ô nhiễm tại đây.

Làng Khoai được xem là làng nghề tái chế rác thải nhựa, nilon lớn nhất Việt Nam, gắn liền với hàng chục năm hoạt động thu mua phế liệu, sơ chế, tái chế.

Từ Quốc lộ 5, theo một lối vào cổng thôn Minh Khai, PV bị choáng ngợp trước cả một con đường đầy rác thải ngay phía trước cổng chào. Đủ các thể loại rác thải, từ nilon, ống nhựa, pallet nhựa và gỗ, lốp xe, dây nhựa… được vứt bỏ nằm chồng đống 2 bên đường, dài hàng trăm mét. Con đường vào thôn Minh Khai rộng thênh thang nay lọt thỏm giữa những thành luỹ của rác. Trước cổng vào khu đô thị sinh thái Như Quỳnh, rác cũng bủa vây 2 bên.

Vào đến cổng chào thôn Minh Khai, rác thải tiếp tục xuất hiện và chất thành đống 2 bên cổng chào. Rác bị vứt cả lên thành cầu bắc qua con kênh Dài lối vào thôn; rác “vây” trạm biến thế, cột điện, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao độ.

Chỉ cách đây không lâu, ngày 28/6, một xưởng phế liệu trên địa bàn thôn Ao (xã Minh Hải, huyện Văn Lâm cũ) đã xảy ra hoả hoạn. Vụ cháy đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về người. 6 nạn nhân không qua khỏi, một số người bị thương, chính vì thế càng dấy lên những lo ngại về sự cố hoả hoạn xảy ra ở các địa điểm không đảm bảo an toàn phòng cháy.

Dưới kênh Dài, nước đen kịt, rác thải cũng bị ném cả xuống mặt nước, rác “ôm” cửa cống thoát nước. Ở đây, dường như chỉ cần có khoảng trống, rác thải sẽ xuất hiện. Ở một lối vào khác, một chiếc máy xúc cỡ vừa cũng đang gằn máy để dọn rác và các vật liệu xây dựng bị bỏ bên đường.

Phía bên trong làng, hoạt động thu gom, tái chế nhựa vẫn diễn ra như thường lệ, duy chỉ có điều không nhiều như trước. Tại thôn Minh Khai, đoàn kiểm tra của UBND tỉnh Hưng Yên đang tiến hành kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về môi trường; phòng cháy, chữa cháy… của chủ đầu tư và các cơ sở sản xuất, tái chế phế liệu. Lực lượng chức năng đã bố trí chốt kiểm soát tại các lối vào, ra của thôn để kiểm tra, giám sát các phương tiện vận chuyển phế liệu ra vào làng nghề.

Chia sẻ với Dân Việt, vợ chồng anh Nguyễn Văn Nhất (46 tuổi), chị Đỗ Thị Dư (38 tuổi), chủ một cơ sở tái chế nhựa ở làng Khoai cho biết, gia đình anh chị đã nắm được thông tin liên quan chủ trương xử lý các “điểm nóng” làng nghề gây ô nhiễm môi trường, trong đó có thôn Minh Khai.

Họ cũng có chút lo lắng trước việc các cơ sở không đảm bảo quy định có thể phải dừng hoạt động. Anh Nhất bày tỏ, ruộng hiện không còn, nếu không được tiếp tục làm tái chế, những ngày tháng tới sẽ là khó khăn với gia đình anh.

Làm nghề tái chế đã hơn chục năm, với chị Dư, người phụ nữ nói nghề tái chế mà gia đình chị cùng nhiều hộ ở làng Khoai đang làm cũng có mặt lợi, mặt hại. Chị Dư chia sẻ, về góc độ tích cực, các cơ sở tái chế ở làng Khoai đang phân loại, xử lý, tái chế các rác thải nhựa từ nhiều nơi đổ về. Công việc này cũng đang mang lại nguồn sống cho nhiều gia đình, cho nhiều công nhân từ khắp nơi đổ về.

“Tái chế thì những người như chúng tôi là người chịu ảnh hưởng nhiều nhất” – chị Dư thừa nhận về những tác động tiêu cực của tái chế. Nêu quan điểm của mình, chị Dư nói gia đình chị cũng như các hộ gia đình đang làm nghề tái chế ở làng Khoai luôn chấp hành các yêu cầu, chỉ đạo của cơ quan quản lý và họ cần những hướng dẫn cụ thể để hoạt động cho đúng quy định.

Chị Dư cũng thừa nhận cơ sở tái chế của mình chưa đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy dù gia đình chị đã trang bị bình chữa cháy, tiêu lệnh… Cũng chính vì thế, cơ sở nhà chị trước đó đã bị lực lượng chức năng lập biên bản, nhắc nhở khắc phục.

“Chúng tôi mong muốn ngành chức năng có hướng giải quyết, yêu cầu chúng tôi xử lý khói, chúng tôi sẽ mua bộ thu gom xử lý khói, xử lý bụi. Rác thì chúng tôi đã thuê chở đi xử lý ở nhà máy xử lý rác, phí tính theo số kilogam” – chị Dư bộc bạch.

Từ thực tế đó cho thấy, để giải bài toán ô nhiễm làng nghề ở Hưng Yên không phải là chuyện một sớm, một chiều. Như chị Dư nói, nếu một vài hộ làm thì việc chuyển đổi nghề hay di chuyển cơ sở còn dễ, "nhưng đây là cả làng làm".

Hưng Yên đã phát đi thông điệp kiên quyết xử lý dứt điểm các “điểm nóng” ô nhiễm, các chế độ an sinh cho người dân cũng đã đồng thời được yêu cầu nghiên cứu. Theo các chuyên gia, vấn đề ô nhiễm môi trường ở Hưng Yên tồn tại đã nhiều năm, đã đến lúc phải có thuốc “đặc trị” hữu hiệu.

(Còn nữa…)

×