Nâng ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh lên 1 tỷ hay 3 tỷ: Đâu là "điểm rơi" sát thực tế?

Từ 1/1/2026, ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng của cá nhân, hộ kinh doanh là 500 triệu đồng một năm.

Tại tờ trình dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều các Luật Thuế thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp và tiêu thụ đặc biệt, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi theo hướng không quy định cụ thể ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Thay vào đó, mức doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng của hộ, cá nhân kinh doanh tại luật và giao Chính phủ quy định mức này.

Bày tỏ đồng tình với quy định tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung, song khi bàn luận về ngưỡng thu nhập được miễn thuế, vẫn còn nhiều ý kiến.

Cụ thể, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với định hướng sửa đổi, song đề nghị cần tiếp tục cân nhắc kỹ mức doanh thu. Ông Mãi cho biết, còn nhiều ý kiến cho rằng ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng như hiện nay vẫn còn thấp. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa đề xuất tới 3 tỷ đồng, còn cơ quan thẩm tra cho rằng nên nghiên cứu ở mức tối thiểu khoảng 2 tỷ đồng để bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn.

Thực tế, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ đóng góp ngân sách mà còn giữ vai trò rất lớn trong tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì sức sống của nền kinh tế. Do đó, chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng hỗ trợ thực chất, tránh điều chỉnh nhỏ lẻ, manh mún, chưa phản ánh đầy đủ tinh thần hỗ trợ phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Mức miễn thuế bao nhiêu là phù hợp?

Tại Tờ trình về dự thảo Luật, Bộ Tài chính chưa đề cập con số cụ thể hoặc mốc tham chiếu, nhưng việc điều chỉnh ngưỡng miễn thuế về ngắn hạn sẽ có tác động làm giảm thu Ngân sách Nhà nước.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam nhận định rằng, việc điều chỉnh ngưỡng tính thuế cần thận trọng và đánh giá từ nhiều khía cạnh, phải được xem xét kỹ càng.

Nêu quan điểm riêng, ông Được cho rằng ngưỡng miễn thuế TNCN tối thiểu 1 tỷ đồng và tối đa 2 tỷ đồng có thể coi là phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội tại Việt Nam và phù hợp với các nước trong khu vực ở thời điểm hiện tại.

"Nếu doanh thu miễn thuế cao hơn con số 2 tỷ đồng, sẽ có tác động rất lớn đối với thu ngân sách. Hơn nữa, chưa chắc đã đảm bảo công bằng giữa các ngành nghề kinh doanh", ông nói.

Chia sẻ với Dân Việt, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh - Chuyên gia Kinh tế cho biết, việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên mức 500 triệu đồng từ ngày 1/1/2026 và dự kiến tối đa 1 tỷ đồng là sự thừa nhận thực tế về chi phí vận hành ngày càng tăng của hộ kinh doanh.

Theo chuyên gia, biên lợi nhuận của khu vực này thường rất thấp, chỉ dao động khoảng 10-15%. Do đó, nếu mức doanh thu 1 tỷ đồng vẫn phải đóng thuế dựa trên doanh thu thì lợi nhuận thực tế còn lại sẽ rất ít, không tương xứng với công sức bỏ ra. Việc miễn thuế dưới ngưỡng này giúp cá nhân kinh doanh giữ lại nguồn vốn thiết yếu để tái đầu tư vào sản xuất và đảm bảo trang trải cuộc sống hàng ngày.

Là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ chính sách, chị Nguyễn Oanh, chủ Hộ kinh doanh "Bụ Bẫm" tại xã Đan Phượng, Hà Nội chia sẻ: Hộ kinh doanh dù nhỏ, vẫn chịu áp lực chung của thị trường. Do đó, nếu chính sách không tạo cơ hội thuận lợi để khởi nghiệp, không ít người sẽ chấp nhận đi làm thuê cho "nhẹ đầu".

Theo tính toán của chủ hộ kinh doanh này, với biên lợi nhuận ngành hàng đang kinh doanh khoảng 10% (chưa trừ chi phí), các chủ hộ dễ thua lỗ nếu ngưỡng miễn thuế là 500 triệu đồng. Trong bối cảnh Nhà nước chủ trương thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, chính sách nếu không đuổi kịp thực tế và kém ưu đãi càng tạo ra một nhóm người làm chủ nhưng thu nhập bấp bênh.

"Vì thế, tôi cho rằng mốc 1 tỷ đồng là phù hợp, bởi các hộ kinh doanh quanh đây thường có doanh thu trên dưới mức này. Còn nếu ngưỡng miễn thuế nâng tới 2-3 tỷ đồng - tiệm cận doanh thu doanh nghiệp siêu nhỏ, đa số sẽ không cần suy nghĩ tới việc nâng cấp mô hình kinh doanh", chị Nguyễn Oanh nói.

Tương tự, chủ hộ kinh doanh Nguyễn Mạnh Hiếu (xã Phú Xuyên, Hà Nội) cũng cho rằng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên mức 1 tỷ đồng/năm là phù hợp. "Phải nói rằng với người kinh doanh, ngưỡng miễn thuế tất nhiên càng cao càng tốt. Tuy nhiên, điều này có thể gây bất công bằng giữa nhóm ngành này, nhóm ngành khác mà chi phí đầu vào, chi phí vận hành khác biệt", ông Hiếu nói.

Hướng đến mục tiêu dài hạn

Cũng tại Tờ trình Dự thảo sửa đổi quy định các sắc thuế, Bộ Tài chính nêu rõ tình hình thế giới vẫn diễn biến hết sức phức tạp, khó lường, ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại và tác động trực tiếp đến việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong nước. Chi phí đầu vào gia tăng, sức mua suy giảm và hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ, cá nhân kinh doanh tiếp tục gặp nhiều khó khăn.

Qua rà soát chính sách thuế và thực trạng công tác quản lý thu hiện hành đối với hộ, cá nhân kinh doanh, Bộ Tài chính nhận thấy bên cạnh việc tăng cường quản lý để đảm bảo minh bạch, thu đúng, thu đủ thì việc nghiên cứu điều chỉnh chính sách là cần thiết để đảm bảo tính khoa học, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế số. Bộ Tài chính cho biết đây là định hướng về dài hạn, dù trước mắt sẽ giảm thu như đã nêu.

Bên cạnh đó có tính đến khả năng đáp ứng của người nộp thuế với tỷ lệ động viên hợp lý, giúp người nộp thuế không muốn và không thể tìm các biện pháp trái pháp luật để trốn, tránh thuế.

Đặc biệt đối với người dân, trong bối cảnh lạm phát và chi phí đầu vào tăng, việc nâng ngưỡng doanh thu giúp cá nhân kinh doanh giữ lại một phần thu nhập lớn hơn, tăng vốn để sản xuất, hỗ trợ thúc đẩy những hộ kinh doanh có quy mô nhỏ phát triển, nhất là trong thời gian đầu thành lập.

Việc áp ngưỡng miễn thuế phù hợp không chỉ có lợi cho riêng nhóm hộ kinh doanh, mà còn tăng tính lưu động đối với dòng chảy thị trường. Theo đó, PSG.TS Đinh Trọng Thịnh nói “Khi hộ kinh doanh bớt gánh nặng thuế, họ có dư địa để không tăng giá bán, từ đó kích thích tiêu dùng nội địa trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức”.

Để thích ứng tốt hơn, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng thay vì áp dụng một con số duy nhất cho tất cả, nên có sự phân loại theo nhóm ngành, (như cách đang áp dụng tỷ lệ % thuế tính trên doanh thu hiện nay).

Chẳng hạn, ngưỡng miễn thuế cho lĩnh vực thương mại có thể cao hơn so với lĩnh vực dịch vụ hoặc sở hữu trí tuệ. Bởi, ngành thương mại (bán buôn, bán lẻ), doanh thu có thể rất lớn nhưng lợi nhuận trên mỗi sản phẩm rất mỏng. 1 tỷ đồng doanh thu bán tạp hóa khác hoàn toàn với 1 tỷ đồng doanh thu từ dịch vụ tư vấn hay phần mềm.

Tương tự, Luật sư Nguyễn Văn Được cũng đề xuất cần phải có những ngưỡng doanh thu tương ứng với từng ngành nghề khác nhau, với biên độ lợi nhuận khác nhau.

Ông Được nhấn mạnh rằng, cần thay đổi quan điểm tiếp cận phương pháp hỗ trợ, có thể chia ít nhất có 3 đối tượng tương ứng với tỷ lệ thuế suất khác nhau. Cùng đó, yêu cầu nâng cao năng lực thực thi quy định pháp luật để hộ kinh doanh hiểu và không sợ phải đóng thuế.

Theo ông Được, việc tạo cơ chế cân bằng không nên chỉ dừng lại ở ngưỡng miễn, mà cần phải hạ tỷ lệ tính thuế của Hộ kinh doanh để đồng bộ với Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế TNDN.

Ông Được lấy ví dụ, với lĩnh vực thương mại của doanh nghiệp chỉ có 0,3%. Trong khi đó, tại Luật Thuế TNCN thì Hộ kinh doanh phải nộp mức 0,5%, đây là điều bất bình đẳng.

Trước đây, khi còn cơ chế khoán thì mức tỷ lệ thuế này và số thuế đóng không chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí, cũng như không chiếm nhiều thu nhập đối với người nộp thuế, Hộ kinh doanh.

"Tuy nhiên, giờ đây chúng ta đã minh bạch rồi thì dẫn đến tỷ lệ này quá cao, có thể ăn mòn lợi nhuận, có khi còn lỗ, không có tiền để đóng thuế", ông Được nói và cho rằng đó là điều không phù hợp.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho biết, mức 500 triệu đồng/năm hiện là căn cứ xác định đối tượng không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và không chịu thuế giá trị gia tăng. Quá trình thảo luận đã đề xuất nhiều phương án như 1 tỷ đồng, 2 tỷ đồng hoặc cao hơn, song theo bà, vấn đề không chỉ nằm ở con số mà ở cách thiết kế chính sách.

Bà nhấn mạnh, việc điều chỉnh cần đủ lớn, ổn định trong trung hạn, thể hiện rõ tính hỗ trợ. Hộ kinh doanh là lực lượng tạo nhiều việc làm, góp phần ổn định xã hội và là nền tảng của kinh tế tư nhân, do đó chính sách thuế cần được nhìn nhận như công cụ hỗ trợ phát triển, không chỉ là quản lý thu.

Về thẩm quyền, bà đề xuất luật quy định một khoảng ngưỡng doanh thu, trong đó Chính phủ được xác định mức cụ thể theo từng thời kỳ nhưng không vượt khung Quốc hội quyết định. Việc điều chỉnh cần dựa trên tiêu chí định lượng rõ ràng như CPI, lạm phát, tăng trưởng, thu nhập bình quân, bảo đảm hỗ trợ hộ nhỏ, yếu thế nhưng không gây hụt thu đột ngột.

Đồng thời, cần có cơ chế giám sát như yêu cầu Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi điều chỉnh trong khung, hoặc giao cơ quan này quyết định mức cụ thể; Chính phủ phải báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất về tác động chính sách. Theo bà Linh, cách làm này giúp cân bằng giữa linh hoạt và minh bạch, tránh tùy nghi.

Đại biểu Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) cho rằng, nếu luật có hiệu lực mà không có mức thay thế cụ thể cho ngưỡng 500 triệu đồng sẽ gây vướng mắc thực thi, vì Chính phủ phải công bố ngay mức mới. Mục tiêu sửa đổi là nâng ngưỡng để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, không phải tạo sự bất định.

Ông nhấn mạnh, nếu không quy định rõ, cả người dân, cơ quan quản lý và Quốc hội đều thiếu căn cứ đánh giá tác động. Vì vậy, cần thiết kế dung hòa: luật quy định một ngưỡng doanh thu cụ thể để bảo đảm minh bạch, đồng thời cho phép Chính phủ điều chỉnh trong trường hợp cần thiết theo tiêu chí “cấp bách”, nhưng phải có cơ chế kiểm soát, không trao toàn quyền.

"Việc điều chỉnh đồng bộ ngưỡng thu nhập được miễn thuế của doanh nghiệp quy mô nhỏ với ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh cũng là để đảm bảo công bằng trong chính sách, qua đó giúp cho người nộp thuế lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp, góp phần khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp với chế độ quản trị chuyên nghiệp và có nhiều điều kiện để nâng cao hơn nữa quy mô, hiệu quả kinh doanh. Quy định này cũng là để thể chế hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW, trong đó đặt ra mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, 20 doanh nghiệp hoạt động/nghìn dân", trích Tờ trình của Bộ Tài chính.

×