Nghị quyết 79 về kinh tế Nhà nước: Cổ phiếu năng lượng và cuộc tái định vị của doanh nghiệp quốc gia (Bài 1)

LTS: Từ những đòi hỏi bứt thiết đổi mới toàn diện các nguồn lực của các thành phần kinh tế nhằm đưa đất nước tăng trưởng hai con số trong kỷ nguyên mới, ngày 6/1, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước.
Bên cạnh sự thừa nhận vai trò to lớn, những đóng góp đặc biệt cho chặng đường 80 năm phát triển, 40 năm đổi mới, Nghị quyết của Bộ Chính trị “nhìn thẳng, nói rõ và vạch tên” những vấn đề “thâm căn, cố đế” của khu vực kinh tế Nhà nước trong thời gian qua, đồng thời cụ thể hoá các tư duy đột phá, quan điểm chiến lược nhằm "cởi trói" cho khu vực kinh tế quan trọng này trước đòi hỏi, thách thức rất lớn giai đoạn tới.
Báo Dân Việt tổ chức loạt bài chuyên đề "Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị - Tái định vị vị thế của kinh tế Nhà nước" - phỏng vấn, phân tích từ các chuyên gia kinh tế, học giả, đại biểu Quốc hội nhằm làm sáng tỏ những tư tưởng, quan điểm và cách thức đổi thay từ tư duy, đến hành động của Bộ Chính trị nhằm khơi dậy tiềm lực hàng triệu tỷ đồng của kinh tế Nhà nước phát triển chưa xứng tầm, còn ngủ quên thời gian qua.

Theo đó, trên bảng điện tử sắc xanh lan tỏa trên toàn bộ nhóm dầu khí và năng lượng trong nhiều phiên liên tiếp không đơn thuần là một nhịp hưng phấn ngắn hạn. Nó phản ánh một sự dịch chuyển sâu hơn trong cách thị trường nhìn nhận vai trò của khu vực kinh tế Nhà nước, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 về phát triển kinh tế Nhà nước. Nếu phải chọn một cụm từ để mô tả tinh thần của Nghị quyết 79, thì đó là: tái định nghĩa vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường.

Từ “bảo toàn vốn” sang “dẫn dắt phát triển”

Trong suốt nhiều năm, tư duy quản lý doanh nghiệp Nhà nước xoay quanh một trục rất hẹp: bảo toàn vốn, tránh thất thoát, hạn chế rủi ro. Cách tiếp cận này, dù có lý do lịch sử, đã vô tình biến không ít tập đoàn và tổng công ty lớn thành những “người khổng lồ chậm chạp”, bỏ lỡ cơ hội đầu tư chiến lược vì sợ sai, sợ trách nhiệm, và sợ quy trình.

Nghị quyết 79 đã thay đổi căn bản hệ tọa độ đó. Lần đầu tiên, kinh tế Nhà nước được xác định rõ ràng không chỉ là một “khu vực kinh tế”, mà là công cụ vật chất để Nhà nước định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế. Nói cách khác, Nhà nước không chỉ giữ vai trò trọng tài, mà còn là một “nhà đầu tư chiến lược” trong những lĩnh vực then chốt với 3 trụ cột được xác định rõ ràng. Đó là Ngân hàng TMCP có vốn Nhà nước, Doanh nghiệp Nhà nước trụ cột (xương sống kinh tế) như PVN với hệ thống doanh nghiệp con, thành viên  (GAS, PVS, PVD, BSR), Viettel, ACV và Hạ tầng - năng lượng. Với cấu trúc này, thông điệp chính sách là không thể nhầm lẫn: năng lượng và hạ tầng không chỉ là ngành kinh doanh, mà là nền móng của an ninh kinh tế quốc gia

PVN lần đầu tiên có quyền chủ động thực sự

Câu chuyện dễ thấy nhất của Nghị quyết 79 nằm ở Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN). Cùng với Nghị định 146/2025/NĐ-CP về rút ngắn thủ tục đầu tư và Nghị định 132/2024/NĐ-CP về chủ động đầu tư ra nước ngoài, PVN lần đầu tiên sau nhiều năm được trao một thứ mà thị trường vốn rất coi trọng, đó là quyền chủ động thực sự.

Điều này đặc biệt quan trọng trong những dự án có tính nền tảng như chuỗi khí – điện Lô B – Ô Môn trị giá khoảng 12 tỷ USD. Đây không chỉ là một dự án năng lượng. Nó là bài kiểm tra cho năng lực triển khai của cả hệ thống thể chế mới. Trong chuỗi này, PTSC (PVS) nổi lên như người hưởng lợi trực tiếp từ các gói thầu EPC quy mô lớn. Với vị thế doanh nghiệp Nhà nước nắm cổ phần chi phối, PVS không chỉ có lợi thế về năng lực kỹ thuật, mà còn được “bảo chứng” về mặt pháp lý và cơ chế – một yếu tố từng là rào cản lớn trong quá khứ.

Ở thượng nguồn, PV Drilling (PVD) được hưởng lợi từ chu kỳ khoan thăm dò mới, khi yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng buộc Việt Nam phải tăng tốc tìm kiếm và khai thác nguồn khí trong nước.

Còn ở trung và hạ nguồn, Tổng công ty Khí Việt Nam (GAS) đang bước vào một vai trò mới: không chỉ là doanh nghiệp phân phối khí, mà là công cụ điều tiết thị trường năng lượng.

Nghị quyết 79 ủng hộ cơ chế giá thị trường, cho phép chuyển chi phí LNG vào giá điện. Điều này nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng về bản chất, nó là một tuyên bố chính sách rất rõ: Nhà nước chấp nhận cơ chế thị trường để bảo vệ động lực đầu tư dài hạn. Điều này đảm bảo sự hỗ trợ tuyệt đối về chính sách và vốn cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và các đơn vị thành viên.

Thoái vốn: Nghị quyết 79 và câu chuyện điển hình của GAS

Một nghịch lý của thị trường chứng khoán Việt Nam là: nhiều doanh nghiệp lớn, thậm chí đầu ngành, lại không đáp ứng đầy đủ tiêu chí công ty đại chúng do cơ cấu cổ đông quá cô đặc. Nếu phải chọn một cổ phiếu tiêu biểu cho “câu chuyện Nghị quyết 79”, thì GAS là một ví dụ điển hình.

Trong phiên giao dịch cuối cùng của năm 2025, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, mã: GAS) đã công bố thông tin cho biết doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, đã được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 11 Điều 1 Luật số 56/2024/QH15.

Nguyên nhân được xác định là PV GAS không đảm bảo tỷ lệ tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Tính đến ngày 29/8/2025, doanh nghiệp có tổng cộng 17.495 cổ đông, trong đó Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) là cổ đông lớn duy nhất, nắm giữ 95,76% vốn điều lệ. Phần còn lại, tương ứng 4,24% số cổ phiếu có quyền biểu quyết, thuộc về 17.494 cổ đông nhỏ lẻ.

Có thể thấy GAS đang đứng trước một chu kỳ tăng trưởng mới khi điện khí và LNG trở thành trụ cột trong chiến lược an ninh năng lượng. Kế hoạch đầu tư hạ tầng khoảng 65.000 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030 cho thấy quy mô tham vọng của doanh nghiệp này.

Việc Nhơn Trạch 3 và 4 đi vào vận hành thương mại sẽ tạo ra bước ngoặt về tiêu thụ LNG, trong khi mảng xuất khẩu LPG sang Campuchia mở ra một hướng tăng trưởng khu vực.

Quan trọng hơn, GAS có một bảng cân đối kế toán mà nhiều doanh nghiệp mơ ước: tiền mặt dồi dào, nợ vay ròng âm, và khả năng tự tài trợ cho các dự án lớn. Trong một thế giới đầy biến động đó là kiểu “sức mạnh tài chính” mà thị trường luôn sẵn sàng trả giá cao hơn.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại Công ty cổ phần Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D, mã: PGD), một công ty con của PV GAS. Theo danh sách cổ đông chốt ngày 8/12/2025, PV GAS D có 1.645 cổ đông. Trong đó, PV GAS nắm giữ 50,5% vốn; Tokyo Gas Asia Pte. Ltd sở hữu 25%; Saibu Gas Holdings Co., Ltd nắm giữ 21%; nhóm cổ đông còn lại chỉ chiếm khoảng 3,5% vốn điều lệ.

Nhiều doanh nghiệp khác cũng có tình trạng tương tự như PGD, BSR, GVR, BCM, KSV…

Luật số 68/2025/QH15 đã mở một “van an toàn” tạm thời, cho phép các doanh nghiệp này không bị hủy tư cách công ty đại chúng. Nhưng về dài hạn, câu chuyện vẫn phải quay lại với thoái vốn và tái cấu trúc sở hữu. Ở đây, vai trò của SCIC và Bộ Tài chính trở nên then chốt. Việc cho phép giảm giá khởi điểm, mở rộng hình thức bán theo lô, và chấp nhận cả doanh nghiệp hiệu quả lẫn chưa hiệu quả trong danh mục thoái vốn cho thấy một sự thay đổi tư duy rõ rệt: bán được vốn quan trọng hơn là giữ một mức giá “đẹp” trên giấy.

Và Nghị quyết 79 ra đời đúng bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng 2 con số và cần những “quả đấm thép” mới, nhưng theo logic quản trị hiện đại.

Phản ứng của thị trường với việc dòng tiền dịch chuyển đến doanh nghiệp Nhà nước đang niêm yết trên sàn và ngày càng lan toả rộng rãi cho thấy niềm tin của thị trường, nhà đầu tư vào Nghị quyết 79 không chỉ là khẩu hiệu, mà là một cuộc tái định vị thực sự của vai trò Nhà nước trong nền kinh tế thị trường Việt Nam. Quan trọng hơn, Nghị quyết 79 nhấn mạnh vai trò nhà nước nhưng không ôm đồm, tập trung vào những lĩnh vực nền tảng, và ở đó, phải làm cho ra trò bằng quản trị hiện đại, bằng kỷ luật vốn, và bằng cơ chế thị trường.

×