Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam là ai?

Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam là ai?

Để có được bề dày truyền thống quý báu đó là sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, thường xuyên của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng… và những cống hiến, đóng góp của các thế hệ cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Bộ Tổng Tham mưu, trong đó có công lao to lớn của Đại tướng Hoàng Văn Thái - người được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, lựa chọn, giao trọng trách xây dựng Bộ Tổng Tham mưu, đồng thời là Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời đã phải đối mặt với tình thế vô cùng khó khăn: Thù trong, giặc ngoài; vận mệnh dân tộc như “ngàn cân treo sợi tóc”. Để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng, bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tiến hành nhiều biện pháp trong đó chủ trương phát triển nhanh lực lượng vũ trang. Việc tổ chức cơ quan tham mưu chiến lược để giúp Trung ương Đảng, Chính phủ trong xây dựng, chỉ huy, chỉ đạo, điều hành các hoạt động quân sự của lực lượng vũ trang cả nước là một yêu cầu tất yếu khách quan và vô cùng cấp thiết.

Theo đề nghị của đồng chí Võ Nguyên Giáp với Thường vụ Trung ương Đảng, ngày 7/9/1945, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ thành lập cơ quan tham mưu quân đội cho đồng chí Hoàng Văn Thái. Người chỉ định đồng chí Hoàng Văn Thái làm Tham mưu trưởng và chỉ thị lập Bộ Tổng Tham mưu để giúp Trung ương Đảng và Chính phủ lãnh đạo, chỉ huy các lực lượng vũ trang, bảo vệ thành quả Cách mạng Tháng Tám.

Được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, giao trọng trách xây dựng cơ quan tham mưu chiến lược là một vinh dự lớn đồng thời cũng là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn đối với đồng chí Hoàng Văn Thái. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Bộ Tổng Tham mưu là “cơ quan quân sự cơ mật của Đoàn thể (Đảng), là cơ quan quan trọng của quân đội, có nhiệm vụ: Tổ chức, huấn luyện quân đội cho giỏi; tổ chức nắm địch, nắm ta rõ ràng; bày mưu kế khôn khéo; tổ chức chỉ huy thông suốt, bí mật, nhanh chóng, kịp thời, chính xác để đánh thắng mọi kẻ thù, bảo vệ cách mạng”(1) và “xây dựng Bộ Tổng Tham mưu trong điều kiện chưa hề có một cán bộ nào đã từng làm công tác tham mưu; không có phương tiện. Ngay nơi làm việc cũng chưa có”(2). Bên cạnh đó, bản thân đồng chí Hoàng Văn Thái cũng “chưa biết gì về công tác tham mưu… nó lớn quá sức tưởng tượng đối với mình”(3), “cung cách tổ chức một cơ quan tham mưu ra sao và điều hành nó như thế nào, nhất là lại với cơ quan Bộ Tổng Tham mưu nữa, đúng là như chim chích vào rừng”(4).

Quán triệt sâu sắc chỉ thị và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “làm cách mạng phải vừa làm việc vừa học. Chú chưa hiểu thì vừa làm vừa học. Lúc đầu có khó đấy. Nhưng có quyết tâm thì khó mấy cũng làm được”(5), nhận thức rõ yêu cầu cấp thiết và vị trí, vai trò, tầm quan trọng của cơ quan tham mưu chiến lược đối với sự nghiệp cách mạng, chiều 7-9-1945, đồng chí triệu tập cuộc họp gồm 8 đồng chí(6) để quán triệt chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bàn một số nhiệm vụ, trước mắt cần tập trung thực hiện để nhanh chóng thiết lập và ổn định dần tổ chức, cơ sở vật chất, sớm bước vào thực hiện nhiệm vụ được ngay. Đây là những cán bộ “vinh dự là những viên gạch đầu tiên xây nền móng cho cơ quan tham mưu của một quân đội nhân dân có truyền thống bách chiến bách thắng sau này”(7). Đồng chí căn dặn mọi người phải luôn “thân ái đoàn kết, cùng nhau góp công sức của mình, đem hiểu biết xây dựng cơ quan để các bộ phận sớm đi vào hoạt động…, coi trọng giữ bí mật về tổ chức và công việc, giữ quan hệ tốt với nhân dân khu phố, nhất là đối với tự vệ và thanh niên. Mọi việc quan hệ công tác chuyên môn với các đơn vị và địa phương nhất nhất đều phải báo cáo với cán bộ phụ trách...”(8).

Bằng tài năng và quyết tâm chính trị cao nhất, đồng chí Hoàng Văn Thái dành nhiều thời gian, công sức, ngày đêm trăn trở suy nghĩ, tìm hiểu, nghiên cứu về công tác tham mưu, về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan tham mưu... Sau nhiều ngày đêm tích cực nghiên cứu tài liệu cả trong nước và nước ngoài, kết hợp nhóm nghiên cứu về tổ chức cơ quan tham mưu với tranh thủ các ý kiến của đội ngũ cán bộ ở các đơn vị, đặc biệt là những gợi ý của đồng chí Võ Nguyên Giáp, đồng chí Hoàng Văn Thái đã định hình cơ bản về cơ cấu tổ chức của cơ quan tham mưu bao gồm: Tác chiến - Đồ bản; Tình báo; Thông tin liên lạc và Văn phòng. Dưới sự tổ chức, điều hành, chỉ huy của đồng chí Hoàng Văn Thái, chỉ trong một thời gian rất ngắn, “khoảng trung tuần tháng 10 năm 1945, cơ cấu tổ chức cơ quan tham mưu bước đầu được hình thành cùng với sự phân công phân nhiệm trong nội bộ từng bộ phận và mối quan hệ hợp đồng giữa bộ phận này với bộ phận khác”(9).

Với tác phong công tác sâu sát, tỉ mỉ, để cơ quan nhanh chóng bước vào thực hiện nhiệm vụ được ngay, đồng chí Hoàng Văn Thái trực tiếp làm việc với các bộ phận để nắm tình hình, hướng dẫn và định hướng hoạt động cụ thể, đem lại hiệu quả công tác cao. Đồng chí yêu cầu phải: “Luyện tập cách làm việc có kế hoạch hàng ngày. Các việc như nắm tình hình, nghiên cứu tình hình, đặt kế hoạch… cần được sắp xếp một các có tổ chức, có hệ thống, biết nắm trọng tâm, trọng điểm, định ra thời hạn hoàn thành, báo cáo lên trên và thông báo xuống dưới, kiểm tra và kiểm điểm các công việc”(10).

Dưới sự chỉ đạo, chỉ huy của đồng chí Tổng Tham mưu trưởng, Phòng Tác chiến - Đồ bản khắc phục mọi khó khăn về phương tiện thông tin hạn chế, chế độ báo cáo và hạn chế trong việc nắm tình hình, đặc biệt là tình hình chiến sự ở Nam Bộ đã nắm chắc tình hình ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, sưu tầm, in, phân loại, sắp xếp các loại bản đồ bảo đảm cho thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, phòng nắm chắc âm mưu, thủ đoạn của địch, diễn biến tình hình, trên cơ sở đó tham mưu và đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp đang lan rộng ở miền Nam, đồng thời tiến hành xử lý kiên quyết, linh hoạt, khéo léo, mềm dẻo các vụ xung đột, gây hấn, phá hoại, đòi yêu sách, cố tình tạo cớ để can thiệp của địch, góp phần đập tan âm mưu gây xung đột và phá hoại của địch và bọn phản động, tay sai, bảo vệ và củng cố vững chắc chính quyền cách mạng.

Phòng Thông tin liên lạc tổ chức các mạng thông tin vô tuyến điện, điện báo, hệ thống truyền đạt công văn, nghiên cứu và đưa vào sử dụng bảng luật mật mã, bảo đảm thông suốt và bí mật. Đồng thời, mở lớp huấn luyện sử dụng máy vô tuyến cho các chiến khu, các đơn vị, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài. Đến cuối tháng 9 năm 1945, các Chiến khu 1, 2, 3 và một số tỉnh trọng điểm đã liên lạc được với Trung ương bằng máy vô tuyến điện. Ngày 1/10/1945, triển khai xong hệ thống thông tin liên lạc bằng vô tuyến điện với Nam Bộ, Khu 5, Chiến khu 1, 2 và 3(11). Hệ thống truyền đạt công văn bằng đường bộ của Đội “liên lạc đặc biệt” bắt đầu hoạt động trên một số tuyến đường chính: Hà Nội, Vinh, Huế, Khu 5, Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Lào Cai. Bên cạnh đó, Phòng Thông tin tích cực, chủ động tìm kiếm để bổ sung thêm máy thu, máy phát, máy nổ, các phương tiện, linh kiện thông tin, phân loại, sắp xếp, dự trữ, bảo đảm cho nhiệm vụ trước mắt và lâu dài. Qua đó, góp phần xây dựng, phát triển hệ thống thông tin liên lạc, bảo đảm bí mật, liên lạc thông suốt từ Trung ương tới các đơn vị, địa phương, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng.

Đồng chí Tổng Tham mưu trưởng đã chỉ đạo Phòng Tình báo tổ chức bồi dưỡng cấp tốc một số kiến thức về tình báo cho cán bộ, nhân viên, xây dựng và phát triển các cơ sở tình báo để bám nắm địch, tập trung vào các khu vực, địa bàn trọng điểm, quan trọng như vùng biên giới, dọc các trục đường giao thông quan trọng… Thường xuyên liên hệ mật thiết với Nha Liêm phóng, bố trí hệ thống nắm địch chặt chẽ, hiệu quả, nắm chắc mọi diễn biến và âm mưu, thủ đoạn của chúng, kịp thời tham mưu và có kế hoạch đối phó, phối hợp ngăn chặn, đập tan mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của địch và các tổ chức phản động, tay sai, cả bọn phản động đội lốt tôn giáo lén lút hoạt động dưới sự chỉ đạo của Lê Hữu Từ, đặc biệt là âm mưu quay lại xâm lược nước ta của thực dân Pháp và âm mưu “diệt Cộng - cầm Hồ” của quân Trung Hoa dân quốc và bọn tay sai thuộc các đảng phái phản động như Việt Quốc(12), Việt Cách(13).

Trước sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng vũ trang nhưng chưa có nền nếp chỉ đạo thống nhất, chế độ báo cáo, mẫu biểu chưa được quy định thống nhất nên Bộ Tổng Tham mưu chưa thể nắm chắc tình hình phát triển của lực lượng vũ trang ở các đơn vị và địa phương. Đồng chí Hoàng Văn Thái chỉ đạo cử cán bộ xuống các đơn vị, tập trung vào các đơn vị, địa phương trọng điểm để nắm tình hình về mọi mặt quân số, vũ khí, trang bị… của lực lượng vũ trang, trên cơ sở đó để tham mưu chỉ đạo xây dựng, tổ chức, biên chế, trang bị… và huấn luyện thống nhất. Bộ Tổng Tham mưu còn phối hợp với các cơ quan nắm tình hình để xây dựng kế hoạch và tham mưu trong chỉ đạo sản xuất, mua sắm và trang bị vũ khí cho lực lượng vũ trang. Bên cạnh đó, bồi dưỡng về nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ ở các đơn vị, nâng cao chất lượng xây dựng cơ quan tham mưu các cấp trong toàn quân, góp phần quan trọng trong tham mưu giúp trên chỉ đạo, chỉ huy tác chiến và xây dựng, phát triển lực lượng vũ trang.

Để không ngừng nâng cao trình độ, năng lực cho đội ngũ cán bộ, nhân viên, đồng chí Hoàng Văn Thái chỉ đạo các phòng thường xuyên tổ chức các buổi bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn ngày, tổ chức các buổi hội báo, nghe tin tức hàng tuần, hằng ngày, tổng hợp tình hình và rút kinh nghiệm… Qua đó, góp phần nâng cao trình độ, năng lực và kinh nghiệm cho đội ngũ cán bộ, nhân viên trong công tác. Bên cạnh đó, Bộ Tổng Tham mưu tổ chức các lớp đào tạo nhân viên chuyên môn, nhằm “không những để thêm người cho cơ quan nghiệp vụ cấp trên mà còn nhằm rút kinh nghiệm cho các giáo viên chuẩn bị mở lớp chính thức đào tạo nhân viên chuyên môn cho các địa phương và đơn vị”(14). Nhờ đó, đã giúp cho nhiều cán bộ lên cơ quan với hai bàn tay trắng về nghiệp vụ đã dần dần quen với công việc… hoạt động của bộ máy nhịp nhàng và có hiệu quả hơn. Dưới sự chỉ đạo, chỉ huy và hướng dẫn của đồng chí Hoàng Văn Thái, cơ quan Bộ Tổng Tham mưu từng bước ổn định tổ chức, biên chế, cơ sở vật chất…, vừa nhanh chóng triển khai hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ, đạt hiệu quả cao.

Nhận rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng đặc biệt của công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội, đồng chí Hoàng Văn Thái thường xuyên quan tâm, chú trọng đến hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị. Năm 1945, khi mới thành lập toàn cơ quan mới có 3 đảng viên gồm các đồng chí: Hoàng Văn Thái, Phạm Toàn và Hồ Tôn Vinh, được tổ chức thành một tổ đảng thuộc Chi bộ Bộ Quốc phòng(15). Mặc dù số lượng đảng viên ít, song đồng chí Hoàng Văn Thái đã cùng tổ đảng phát huy tốt vai trò, năng lực lãnh đạo, đề ra được những nội dung, giải pháp lãnh đạo sát đúng, có hiệu quả cao, lãnh đạo tốt công tác giáo dục chính trị, định hướng nhận thức, tư tưởng, củng cố đoàn kết, đẩy mạnh học tập, không ngừng nâng cao trình độ, năng lực mọi mặt, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ…, chú trọng công tác phát triển Đảng, công tác dân vận, đồng thời chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, nhân viên, chiến sĩ trong cơ quan. Qua đó, xây dựng, củng cố tốt mối quan hệ đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân, đồng thời tạo được bầu không khí vui tươi, phấn khởi, góp phần nâng cao trách nhiệm, ý chí, quyết tâm và chất lượng, hiệu quả công tác cho cán bộ, nhân viên, chiến sĩ trong cơ quan.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Hoàng Văn Thái, đến năm 1948, Bộ Tổng Tham mưu và Ngành Tham mưu toàn quân đã có sự phát triển mới, phát huy tốt chức năng, nhiệm vụ trong công tác. Từ tay không hoàn toàn, trải qua hai năm rưỡi cố gắng, đến nay ta đã có một hệ thống cơ quan tham mưu các cấp gồm: “Bộ Tổng Tham mưu, các phòng tham mưu khu và các ban tham mưu trung đoàn, các cơ quan tham mưu của ta... đã có những thành tích nhất định trong việc tuyển quân, tổ chức biên chế, luyện quân, trang bị, cấp dưỡng…”(16).

Sự ra đời của Bộ Tổng Tham mưu đã “kịp thời thực hiện ngay việc thống nhất chỉ huy các lực lượng vũ trang trong toàn quốc, một việc hết sức quan trọng sau khi vừa giành được chính quyền”(17). Đồng thời, vừa xây dựng, vừa thực hiện nhiều nhiệm vụ cấp bách và phức tạp như: “chỉ đạo xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang; đấu tranh với bọn quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc và tay sai để giữ vững chính quyền; tổ chức bộ đội Nam tiến cùng quân và dân miền Nam tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược; cùng với các ngành trong chính quyền chỉ đạo đấu tranh buộc Pháp thi hành Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) và chuẩn bị lực lượng, chuẩn bị mọi mặt cho một cuộc kháng chiến lâu dài”(18).

Trong một điều kiện vô cùng khó khăn về mọi mặt của buổi đầu thành lập với một ít cán bộ từ các nơi điều về, một tổ đảng gồm 3 người, đồng chí Hoàng Văn Thái đã chỉ đạo, tổ chức và chỉ huy nhanh chóng hình thành Bộ Tổng Tham mưu với các bộ phận thông tin, cơ yếu, nhân sự, tình báo, tác chiến, quân nhu, kế toán… và từng bước xây dựng cơ quan tham mưu các cấp. Đồng chí Hoàng Văn Thái cùng đội ngũ cán bộ, nhân viên đầu tiên đã góp phần đặc biệt quan trọng trong tổ chức, xây dựng, phát triển của Bộ Tổng Tham mưu và ngành tham mưu toàn quân, là những người đặt những viên gạch đầu tiên vững chắc cho truyền thống tốt đẹp của Bộ Tổng Tham mưu và Ngành Tham mưu(19), góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân làm nên những thắng lợi vẻ vang trong đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

(1) Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 10-11.

(2) 35 năm xây dựng, công tác và chiến đấu của Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam. 1980, tr. 2.

(Báo cáo của Thượng tướng Lê Trọng Tấn - Tổng Tham mưu trưởng tại mít tinh chào mừng ngày Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam tròn 35 tuổi). Lưu tại Thư viện Viện Lịch sử quân sự.

(3) Đại tướng Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, Nxb. Văn học, Hà Nội, 2014, tr. 250.

(4) Đại tướng Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, Nxb. Văn học, Hà Nội, 2014, tr. 253.

(5) Đại tướng Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, Nxb. Văn học, Hà Nội, 2014, tr. 250.

(6) Gồm các đồng chí: Hoàng Văn Thái; Hoàng Đạo Thúy; Hoàng Minh Đạo; Mai Hữu Thao; Nguyễn Văn Trang; Vũ Văn Thềm; Nghiêm Xuân Hãn; Đỗ Xuân Sáng.

(7) Đại tướng Hoàng Văn Thái - Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên, Nxb. Văn học, Hà Nội, 2014, tr. 9.

(8) Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 10.

(9) Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 12.

(10) Đại tướng Hoàng Văn Thái - Mấy vấn đề về chỉ huy và tham mưu, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1983, tr. 55.

(11) Dẫn theo: Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 19.

(12) Việt Nam quốc dân Đảng.

(13) Việt Nam cách mạng đồng minh hội.

(14) Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2015, tr. 23.

(15) Bộ Tổng Tham mưu, Ban Tổng kết - Biên soạn lịch sử, Lịch sử Bộ Tổng Tham mưu trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), Nhà in Bộ Tổng Tham mưu, Hà Nội, 1991, tr. 28.

Theo: Đảng ủy Bộ Tổng Tham mưu - Cơ quan Bộ Quốc phòng, Lịch sử Đảng bộ Bộ Tổng Tham mưu - Cơ quan Bộ Quốc phòng (1945 - 2005), Tập 1, Nxb. Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2011, tr. 12. Ghi: Đảng viên trong cơ quan mới có 2 đồng chí: Hoàng Văn Thái (vào Đảng năm 1938) và Hoàng Minh Đạo (vào Đảng năm 1939) là 2 đảng viên đầu tiên ở Bộ Tổng Tham mưu.

(16) Hoàng Văn Thái - Mấy vấn đề chỉ huy và tham mưu, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1983, tr. 12.

(17) 35 năm xây dựng, công tác và chiến đấu của Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam. 1980, tr. 2.

(Báo cáo của Thượng tướng Lê Trọng Tấn - Tổng Tham mưu trưởng tại mít tinh chào mừng ngày Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam tròn 35 tuổi). Lưu tại thư viện Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam.

(18) 35 năm xây dựng, công tác và chiến đấu của Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam. 1980, tr. 2.

(Báo cáo của Thượng tướng Lê Trọng Tấn - Tổng Tham mưu trưởng tại mít tinh chào mừng ngày Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam tròn 35 tuổi). Lưu tại thư viện Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam.

(19) 35 năm xây dựng, công tác và chiến đấu của Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam. 1980, tr. 2.

(Báo cáo của Thượng tướng Lê Trọng Tấn - Tổng Tham mưu trưởng tại mít tinh chào mừng ngày Bộ Tổng Tham mưu và Ngành tham mưu Việt Nam tròn 35 tuổi). Lưu tại thư viện Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam.

×