Người Mông ở xã mới này của Lào Cai (địa phận Yên Bái) khênh lợn vô khu rừng toàn cây cổ thụ hoành tráng để làm gì vậy?

Nà Hẩu là xã vùng cao của huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cũ, nay thuộc xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai. Khu vực này trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu. Nơi đây có trên 92% đồng bào dân tộc Mông sinh sống với tập tục cúng rừng có từ lâu đời, luôn được duy trì tổ chức hàng năm. Từ bao đời nay, cuộc sống của đồng bào dân tộc Mông nơi đây đã gắn liền với các khu rừng nguyên sinh.

Rộn ràng Lễ cúng rừng (Tết rừng)

Ghi nhận của phóng viên, vào 6 giờ ngày 18/3, mặc dù thời tiết mưa phùn cùng với mây mù bao phủ khắp các bản làng, nhưng trên các ngả đường, người dân nô nức đổ về các khu vực cúng rừng tại 3 thôn Bản Tát, Nà Hẩu, Ba Khuy để vui hội, tạo nên bức tranh đặc sắc hội tụ Tây Bắc giữa đại ngàn Nà Hẩu.

Tại điểm cúng rừng thôn Bản Tát, xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai, dọc tuyến đường dễ dàng bắt gặp ánh mắt, nụ cười rạng rỡ của các ông, bà và chàng trai, cô gái Mông trong bộ trang phục truyền thống đi chơi hội. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao cũng được địa phương tổ chức nhằm khích lệ, động viên tinh thần của người dân có ý thức trong bảo vệ rừng.

Bà Cứ Thị Sâm, thôn Nà Hẩu, xã Tân Hợp chia sẻ, với người Mông nơi đây, lễ hội cúng rừng là lễ hội quan trọng và được người dân chờ đợi nhất trong năm. Đây là dịp để bà con được đi chơi, giao lưu, gặp gỡ anh em, bạn bè người thân.

"Người Mông chúng tôi dù ai đi làm xa hay đi đâu nhưng đến ngày Tết rừng đều cố gắng về nhà để ăn Tết nhằm tạ ơn thần rừng đã che chở cho cuộc sống yên bình". Bà Sâm nói.

Về Tân Hợp những ngày cuối tháng Giêng, người dân và du khách sẽ cảm nhận được không khí náo nức đón Tết rừng của bà con người Mông nơi đây. Với nét đặc sắc của Tết rừng đã tạo tính lan tỏa ra đồng bào các dân tộc khác trong khu vực huyện Văn Yên trước đây.

Lần đầu tiên được tham dự lễ cúng rừng, anh Đinh Văn Tuấn, du khách đến từ Hà Nội cho biết: "Mình thấy người Mông nơi đây thân thiện, gần gũi. Đặc biệt, ấn tượng của mình là trên những con đường dẫn vào thôn vẫn còn những cây gỗ to, những cánh rừng tự nhiên xanh mướt ngay bên những ngôi nhà Mông".

Chủ tịch UBND xã Tân Hợp Hà Trung Kiên cho biết, từ bao đời nay, Lễ cúng rừng của người Mông khu vực xã Nà Hẩu cũ đã trở thành một nét đẹp văn hóa truyền thống thiêng liêng, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân. Trong tâm thức của người Mông, rừng không chỉ là nơi cung cấp nguồn sống, nguồn nước, nguồn lương thực, dược liệu và nhiều sản vật quý thiên nhiên, mà còn là không gian linh thiêng gắn với tín ngưỡng với sự che chở và bình yên của bản làng.

Việc tổ chức Lễ cúng rừng nhằm tạ ơn thần rừng, thần núi, cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình yên vui, bản làng bình an, cuộc sống ngày càng ấm no, hạnh phúc. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, Lễ cúng rừng còn thể hiện một triết lý sống rất nhân văn của đồng bào Mông, đó là sống hài hòa với thiên nhiên, tôn trọng và gìn giữ rừng.

“Hạnh phúc” những cánh rừng thêm xanh.

Khu vực xã Nà Hẩu, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cũ nay gồm các thôn Bản Tát, Nà Hẩu, Ba Khuy thuộc xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai nằm trong vùng lõi của Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, với diện tích tự nhiên hơn 5.640 ha, trong đó rừng tự nhiên đặc dụng trên 4.500 ha. Người dân ở 3 thôn có 600 hộ dân đồng bào Mông với gần 2.800 nhân khẩu. Dù cuộc sống của bà con còn nhiều khó khăn nhưng đồng bào Mông nơi đây luôn đồng lòng gìn giữ bảo vệ rừng bằng những luật tục truyền từ đời này sang đời khác.

Dọc tuyến đường vào các thôn đâu đâu cũng thấy những cây gỗ to 2-3 người ôm sát ngay lề đường. Rừng Nà Hẩu là khu rừng nguyên sinh có lịch sử lâu đời, cấu trúc rừng chưa bị phá vỡ cùng hệ thực vật, động vật đa dạng, phong phú với trên 570 loài, trong đó có nhiều loài thực vật quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam.

Năm 2006, Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu được thành lập, điều lạ là bà con sinh sống lâu đời ở đây nhưng những tán rừng vẫn được bảo vệ tốt. Bà con lập ra hương ước quy ước, thưởng phạt rõ ràng trong việc bảo vệ rừng, góp phần đưa Nà Hẩu trở thành địa phương hiếm có trong tỉnh Lào Cai với độ che phủ rừng đạt 90%.

Thầy cúng Sùng A Sềnh ở xã Tân Hợp cho biết, đối với người Mông Nà Hẩu, rừng như nguồn sống, là mái nhà che chở, là chỗ dựa tinh thần của cả cộng đồng; rừng giúp dân bản tránh gió, lũ ống, lũ quét và cho dân bản sản vật để ăn, nguồn nước để uống, tưới tiêu cho đồng ruộng. Trải qua hàng trăm năm chung sống hòa thuận với rừng, bà con đặt ra những quy định, hương ước về việc giữ rừng, bảo vệ rừng và được cộng đồng tôn trọng, truyền từ đời này sang đời khác.

Theo đó, vào ngày cuối cùng của tháng Giêng hàng năm, các bản, làng tụ họp về khu rừng cấm, rừng thiêng của thôn để tổ chức Tết rừng. Tết rừng của người Mông Nà Hẩu được mở đầu bằng phần rước lễ vật lên khu rừng cấm, sau đó thầy cúng thực hiện các nghi lễ cúng thần rừng.

Khi kết thúc phần nghi lễ cúng, trưởng thôn đánh giá kết quả công tác bảo vệ rừng. Tiếp đến bà con thực hiện nghi thức lời thề giữ rừng giữa đại ngàn, trưởng thôn và nhân dân bầu ra tổ tự quản bảo vệ rừng năm mới với quy ước chung gồm: không chặt phá rừng bừa bãi, không săn bắt thú rừng trong khu rừng thiêng, không làm những việc tổn hại đến rừng. Những quy ước ấy trở thành luật tục của cộng đồng được truyền từ đời này sang đời khác, góp phần gìn giữ những cánh rừng thêm xanh, bảo vệ nguồn nước, nguồn sống và môi trường sinh thái cho bản làng. Sau cùng, bà con tổ chức ăn Tết rừng và vui vẻ giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết các dân tộc.

Ông Thào A Thềnh, thôn Nà Hẩu chia sẻ, ở mỗi thôn đều có khu rừng cấm rừng thiêng, đây là nơi hội tụ đầy đủ linh khí của trời đất để thờ cúng thần rừng. Sau khi cúng rừng xong, người dân phải kiêng 3 ngày không được lên rừng chặt phá cây, không săn bắt động vật rừng, không có hành vi xâm phạm rừng. Với người dân nơi đây có lẽ hạnh phúc của bà con là khi những cánh rừng ngày càng thêm xanh và che chở cho dân bản cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Theo Chủ tịch UBND xã Tân Hợp Hà Trung Kiên, ngày nay, khi công tác bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu đang trở thành nhiệm vụ chung của toàn xã hội, những giá trị tốt đẹp của Lễ cúng rừng càng trở nên có ý nghĩa. Việc duy trì và tổ chức Lễ cúng rừng không chỉ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ rừng, môi trường sinh thái và phát triển rừng bền vững.

Ông Đoàn Giao Lương, Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu cho biết, với phong tục cúng rừng (tết rừng) của đồng bào dân tộc Mông khu vực xã Nà Hẩu, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái cũ đã thể hiện tính cộng đồng rất cao, phong tục này cũng cho thấy tinh thần bảo vệ rừng, giữ rừng của bà con.

"Chúng tôi rất hoan nghênh và mong muốn phong tục này được gìn giữ, vì qua đó góp phần rất lớn vào công tác bảo vệ, phát triển rừng và phòng cháy chữa cháy rừng trên địa bàn". Ông Lương nhấn mạnh.

Đây là cơ hội để xã Tân Hợp từng bước giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào Mông và những cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ. Thời gian tới, xã Tân Hợp định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với rừng, du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa dân tộc nhằm bảo tồn văn hóa và tạo thêm sinh kế nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển bền vững.

Từ tháng 12/2024, Lễ cúng rừng của người Mông Nà Hẩu được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây không chỉ là niềm vinh dự, tự hào mà còn là điểm tựa để địa phương bảo tồn, phát huy giá trị di sản Lễ cúng rừng và các di sản văn hóa. Đặc biệt, qua Lễ cúng rừng nhằm nhân rộng ý thức giữ rừng của đồng bào Mông Nà Hẩu, tạo tính lan tỏa trong cộng đồng về ý thức chung tay bảo vệ rừng.

×