Những kịch bản ác mộng nếu chiến tranh nổ ra bao trùm Trung Đông

Khi tên lửa Iran tấn công Doha, Dubai và Manama vào cuối tuần qua, chúng không chỉ phá hủy kính và bê tông mà còn giáng một đòn mạnh vào hình ảnh được các quốc gia vùng Vịnh dày công xây dựng như những ốc đảo ổn định, tách biệt khỏi các cuộc khủng hoảng và xung đột ở phần còn lại của Trung Đông.

Giờ đây, các quốc gia trong khu vực phải đối mặt với điều mà các nhà phân tích mô tả là một lựa chọn bất khả thi: phản công và chấp nhận rủi ro bị coi là chiến đấu cùng phe với Israel, hoặc giữ thái độ thụ động trong khi các thành phố của họ bị tàn phá.

“Đối với người dân và các nhà lãnh đạo chính trị ở đây, việc chứng kiến ​​Manama, Doha và Dubai bị đánh bom cũng kỳ lạ và khó tưởng tượng như việc người Mỹ chứng kiến ​​Charlotte, Seattle hay Miami bị đánh bom vậy”, Monica Marks, giáo sư chính trị Trung Đông tại Đại học New York Abu Dhabi, nói với Al Jazeera.

Các cuộc tấn công diễn ra khi Iran trả đũa cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28/4. Chiến dịch này đã giết chết Lãnh tụ tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei và các lãnh đạo quân sự cấp cao khác, đồng thời tấn công các địa điểm quân sự và chính phủ trên khắp Iran. Một trường học cũng bị tấn công, và ít nhất 148 người đã thiệt mạng chỉ riêng trong cuộc tấn công đó.

Tehran đã đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhắm vào Israel và các mục tiêu quân sự của Mỹ trên khắp vùng Vịnh, khiến ít nhất ba người thiệt mạng ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), và ít nhất 58 người bị thương tính đến tối Chủ nhật. Tên lửa - hoặc mảnh vỡ sau khi bị đánh chặn - đã bắn trúng các tòa nhà nổi tiếng và sân bay ở Dubai, các tòa nhà cao tầng ở Manama và sân bay của Kuwait, khói cũng bốc lên từ một số khu phố ở Doha. Ả Rập Xê Út cho biết Iran cũng đã tấn công Riyadh và khu vực phía đông của nước này. Qatar cho biết 16 người bị thương trên lãnh thổ của mình, trong khi 5 người bị thương ở Oman, 32 người ở Kuwait và 4 người ở Bahrain.

Một cuộc chiến mà họ đã cố gắng ngăn chặn

Các quốc gia vùng Vịnh không muốn cuộc đối đầu này. Trong những tuần trước vụ tấn công, Oman đã làm trung gian hòa giải các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Washington và Tehran, với Ngoại trưởng Badr Albusaidi tuyên bố rằng hòa bình "đã nằm trong tầm tay" sau khi Iran đồng ý không bao giờ tích trữ uranium làm giàu và sẽ pha loãng đáng kể lượng uranium làm giàu hiện có.

Tuy nhiên, vài giờ sau, Mỹ và Israel đã phóng tên lửa.

Ông Marks cho biết: “Các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã nhận thấy cuộc chiến này đang diễn ra âm thầm trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, và đã nỗ lực rất lớn để ngăn chặn nó”.

Ông Marks nói thêm rằng họ biết rằng một chế độ Iran bị dồn vào đường cùng sẽ "chọn giết anh em ruột thịt thay vì tự sát", tức là bắt các nước láng giềng vùng Vịnh làm con tin thay vì chấp nhận thất bại.

Giảng viên tại Đại học King's College London Rob Geist Pinfold đồng ý rằng các quốc gia vùng Vịnh đã nỗ lực hết sức để ngăn chặn hành động quân sự.

“Các nước GCC không muốn cuộc chiến này. Họ đã cố gắng vận động chống lại nó”, ông nói với Al Jazeera. Trong bối cảnh đó, ông cho biết, viễn cảnh họ có thể tham gia chiến tranh và việc bị coi là “hợp tác với người Israel” là một thách thức lớn đối với tính chính danh của họ.

Tuy nhiên, việc giữ thái độ thụ động cũng tiềm ẩn những rủi ro riêng. Pinfold mô tả tình thế khó xử của các quốc gia vùng Vịnh là một “vấn đề nan giải”: không làm gì trong khi Iran liên tục tấn công cũng gây tổn hại đến vị thế của họ không kém gì việc tham gia vào cuộc chiến.

“Xét cho cùng, các chính phủ này đều đáp ứng dư luận. Họ muốn được nhìn nhận là đang bảo vệ người dân, bảo vệ lãnh thổ và chủ quyền của mình", ông nói.

Cả hai nhà phân tích đều cho rằng các quốc gia vùng Vịnh cuối cùng có thể sẽ lựa chọn hành động – nhưng theo các điều kiện riêng của họ.

Pinfold lập luận rằng họ có nhiều khả năng tự mình tiến hành các cuộc tấn công, có thể thông qua một nỗ lực chung của GCC như Lực lượng Lá chắn Bán đảo (PSF), hơn là chỉ đơn giản là mở không phận của họ cho các hoạt động của Mỹ và Israel.

PSF là một đội quân thống nhất được thành lập năm 1984 bởi GCC, sau đó phát triển thành Bộ Tư lệnh Quân sự Thống nhất vào năm 2013.

“Họ không muốn bị coi là làm việc cho Israel hay hợp tác với Israel. Họ muốn được coi là người dẫn đầu, chứ không chỉ là người đi theo", ông nói.

Điều này sẽ cho phép các quốc gia vùng Vịnh "nắm quyền chủ động" và thể hiện khả năng tự quyết sau nhiều tuần bị gạt ra ngoài lề, chuyên gia Pinfold nói thêm.

“Chính Mỹ và Israel đã khơi mào cuộc chiến này. Iran là bên đã leo thang nó. Vì vậy, giờ đây các quốc gia vùng Vịnh đang ở vị thế có thể chứng minh rằng họ không chỉ thụ động – họ không chỉ là những người bị ném bom".

Những kịch bản ác mộng

Nỗi lo trước mắt của các nhà lãnh đạo vùng Vịnh tập trung vào cơ sở hạ tầng dễ bị tổn thương nhất của họ. Marks đã chỉ ra điều mà họ gọi là “kịch bản ác mộng thực sự”: Các cuộc tấn công vào lưới điện, nhà máy khử muối nước và cơ sở hạ tầng năng lượng.

“Nếu không có điều hòa không khí và hệ thống khử muối nước, các quốc gia vùng Vịnh nóng như thiêu đốt và khô cằn về cơ bản là không thể sinh sống được”, Marsk nói.

“Nếu không có cơ sở hạ tầng năng lượng, họ sẽ không có lợi nhuận. Các quốc gia vùng Vịnh sẽ thực hiện bất kỳ biện pháp nào mà họ cho là ít gây tổn hại nhất đến các lợi ích đó".

Tuy nhiên, Pinfold lập luận rằng mối đe dọa sâu xa hơn không phải là về thể chất mà là về danh tiếng.

Ông cảnh báo rằng thiệt hại lâu dài sẽ ảnh hưởng đến sức mạnh mềm của các quốc gia vùng Vịnh – hình ảnh của họ như những nơi trú ẩn ổn định, dễ dự đoán cho đầu tư và du lịch trong một khu vực đầy biến động.

“Những cuộc tấn công này gây tổn hại đến danh tiếng đó", ông nói.

Một kỷ nguyên mới của chiến tranh giữa các quốc gia?

Cả hai nhà phân tích đều nhận định rằng cuộc khủng hoảng hiện nay đánh dấu một sự thay đổi mạnh mẽ trong động lực an ninh khu vực. Trong nhiều năm, các quốc gia vùng Vịnh tập trung mối quan ngại của họ vào các chủ thể phi nhà nước như lực lượng Houthi ở Yemen hay Hezbollah ở Lebanon.

Cách tính toán đó giờ đã thay đổi.

“Những gì chúng ta đang chứng kiến ​​là một mô hình mới ở Trung Đông, hoặc sự trở lại với một mô hình rất cũ, đó là chiến tranh giữa các quốc gia với nhau", Pinfold nói.

“Chúng ta không còn thấy nhiều chiến tranh vùng xám theo kiểu tung tin giả, chiến tranh ủy nhiệm, và những thứ tương tự. Thực tế, chúng ta đang chứng kiến ​​một mức độ leo thang mới".

Marks nhận thấy rằng trước khi chiến tranh nổ ra, các quốc gia vùng Vịnh – bao gồm cả UAE – đã coi Israel là mối đe dọa lớn hơn đối với sự ổn định khu vực so với Iran, đặc biệt là sau cuộc tấn công của Israel nhằm vào các lãnh đạo Hamas ở Qatar hồi tháng 9 năm ngoái.

"Cách đánh giá đó ngày nay rất khác", nhà phân tích Marks nói.

Ông Marks nói thêm rằng, động thái mở màn của Iran "rất rộng và thiếu định hướng một cách đáng báo động" - và những điều tồi tệ hơn nhiều có thể vẫn còn ở phía trước.

Hiện tại, các quốc gia vùng Vịnh đang nhanh chóng điều chỉnh lại lập trường. Những bước đi tiếp theo của họ sẽ phụ thuộc vào việc Iran có đưa ra điều mà Marks gọi là “một lộ trình leo thang hợp lý hơn” hay không – một lộ trình có thể cho phép họ đứng ngoài cuộc, đúng như vị trí họ mong muốn.

Nhưng với những đường chân trời lấp lánh giờ đây bị hoen ố bởi hỏa lực tên lửa, lựa chọn đó có thể đang nhanh chóng vuột khỏi tầm tay.

×