Chánh án TAND Tối cao lý giải nguyên nhân cần thuê thẩm phán nước ngoài cho Tòa án chuyên biệt

Nhấn mạnh vai trò của cơ quan tư pháp, Chánh án Nguyễn Văn Quảng khẳng định cơ chế giải quyết tranh chấp là điều kiện tiên quyết để thu hút và củng cố niềm tin cho nhà đầu tư. Trong đó, tòa án nắm giữ vai trò quan trọng nhất, đảm bảo sự hiện diện của quyền lực Nhà nước khi phân xử các tranh chấp.

Tuy nhiên, người đứng đầu ngành tòa án cho biết quá trình xây dựng dự luật gặp nhiều khó khăn do Việt Nam hoàn toàn chưa có thực tiễn xét xử trong các Trung tâm tài chính quốc tế. Kiến thức của đội ngũ xây dựng luật trong giai đoạn đầu gần như là con số không, và dù đã đi khảo sát các mô hình tại Trung Quốc hay Anh, việc tiếp cận cũng chỉ dừng lại ở góc độ hẹp.

Ông Quảng nhận định đây là một "sân chơi quốc tế", đòi hỏi sự khác biệt lớn về mặt pháp lý so với trong nước, đặc biệt khi các tòa án tại trung tâm tài chính thường xét xử thiên về án lệ hoặc nguyên tắc thông luật.

Một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm và băn khoăn lớn nhất từ các đại biểu Quốc hội là quy định cho phép bổ nhiệm thẩm phán là người nước ngoài, điều vốn chưa từng có tiền lệ và khác biệt với quy định hiện hành yêu cầu thẩm phán phải là công dân Việt Nam.

Giải trình về vấn đề này, Chánh án Nguyễn Văn Quảng thừa nhận sự khác biệt pháp lý nhưng nhấn mạnh đây là yêu cầu vượt trội và đặc thù bắt buộc để đảm bảo hiệu lực, hiệu quả xét xử cũng như niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Lý giải cụ thể, Chánh án TAND tối cao đưa ra hàng loạt luận điểm thực tế. Đầu tiên là rào cản ngôn ngữ, khi Nghị quyết 222 của Quốc hội quy định ngôn ngữ hoạt động trong Trung tâm tài chính quốc tế là tiếng Anh, nhưng thực tế đội ngũ công chức ngành tòa án hiện chưa có ai đủ trình độ tiếng Anh chuyên ngành kinh tế, quốc tế để đảm bảo xét xử.

Ông dẫn chứng câu chuyện thực tế tại Đà Nẵng, dù địa phương đã chọn được 10 nhân tài và cử một người học luật tại Anh đi đào tạo tiếp, nhưng năng lực khi trở về cũng chỉ có thể đáp ứng vị trí thư ký chứ chưa thể làm thẩm phán.

Thứ hai là sự khác biệt về hệ thống pháp luật. Hầu hết thẩm phán Việt Nam không được đào tạo theo hệ thống thông luật (Common Law) tại các quốc gia như Singapore, Anh hay Mỹ, trong khi đây lại là nền tảng xét xử chính tại các trung tâm tài chính quốc tế.

Bên cạnh đó, việc bổ nhiệm thẩm phán đòi hỏi bề dày kinh nghiệm, nhưng Việt Nam hiện chưa có nhân sự nào từng xét xử các vụ kiện quốc tế phức tạp liên quan đến tài chính, thương mại và đầu tư.

Yếu tố quan trọng nhất được Chánh án nhấn mạnh là uy tín và niềm tin. Các bên tranh chấp thường nhìn vào thẩm phán để đặt niềm tin vào một phán quyết độc lập, khách quan và không bị tác động.

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, ông Quảng chia sẻ câu chuyện của Dubai - quốc gia có tốc độ phát triển thần tốc với hai trung tâm tài chính quốc tế. Trong 10 năm đầu hoạt động, Dubai hoàn toàn thuê tòa án và thẩm phán từ Singapore, Hong Kong và Anh để giải quyết tranh chấp.

“Thời điểm tôi sang là đầu năm 2025, họ nói mới có 30-45% thẩm phán là người bản địa mà phải đào tạo trong 10 năm mới có kết quả này”, ông Quảng cho hay.

Trước lo ngại về vấn đề chủ quyền, Chánh án Nguyễn Văn Quảng khẳng định việc thuê nhân sự quốc tế không đồng nghĩa với việc đánh mất chủ quyền quốc gia. Các thẩm phán người nước ngoài vẫn sẽ do Chủ tịch nước bổ nhiệm dựa trên đề nghị của Chánh án TAND tối cao, đảm bảo sự kiểm soát của Nhà nước Việt Nam.

Theo tờ trình dự thảo Luật, Tòa án chuyên biệt sẽ thuộc hệ thống TAND, có thẩm quyền giải quyết các vụ việc giữa các thành viên của Trung tâm tài chính quốc tế hoặc với các tổ chức, cá nhân bên ngoài.

Dự kiến, sẽ thành lập một Tòa án chuyên biệt tại TP.HCM để giải quyết tranh chấp phát sinh tại cả Trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM và Đà Nẵng. Cơ cấu tổ chức bao gồm Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm và bộ máy giúp việc với đầy đủ các chức danh từ Chánh án, Phó chánh án đến Thư ký tòa án.

Về tiêu chuẩn nhân sự, Chủ tịch nước có thể bổ nhiệm người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam là công chức, luật sư, chuyên gia, nhà khoa học giữ chức danh thẩm phán.

Đối với thẩm phán người nước ngoài, yêu cầu đặt ra là phải có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp và ít nhất 10 năm kinh nghiệm xét xử các vụ việc đầu tư, kinh doanh quốc tế. Ngoài ra, nhân sự này cần thành thạo tiếng Anh, có đủ sức khỏe và không quá 75 tuổi.

Nguyên tắc hoạt động của Tòa án chuyên biệt sẽ tuân thủ sự độc lập, công khai, minh bạch, áp dụng thủ tục tố tụng linh hoạt theo chuẩn mực quốc tế và bảo đảm quyền tự định đoạt của các bên.

×