Nước mua gạo nhiều nhất toàn cầu buộc phải tăng mua thêm gạo, cả trăm tàu chở gạo của Việt Nam tấp nập lên đường

Philippines, Hàn Quốc đang chuẩn bị tăng nhập khẩu gạo, nguồn cung chủ yếu từ Việt Nam

Theo bản tin ngành hàng lúa gạo mới nhất của Trung tâm Thông tin và Dịch vụ nông nghiệp và môi trường (Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Philippines đang chuẩn bị tăng nhập khẩu gạo nhằm củng cố nguồn cung trong nước và hạn chế biến động giá bán lẻ, do triển vọng sản xuất nội địa suy yếu vì chi phí đầu vào tăng cao.

Quyết định tăng nhập khẩu gạo được đưa ra dù trước đó Manila từng muốn hạn chế nhập để hỗ trợ giá lúa cho nông dân.

Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines, ông Francisco Tiu Laurel cho biết, nước này chưa xác định khối lượng cụ thể do vẫn đang ở cao điểm thu hoạch, song Chính phủ dự kiến mua thêm gạo xay xát từ Việt Nam, Myanmar, Campuchia, Ấn Độ và Pakistan.

Tính đến 9/4/2026, 5 nguồn cung này chiếm 92,7% tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines, đạt khoảng 1,36 triệu tấn.

Nguyên nhân dẫn đến quyết định này là do sản lượng lúa nội địa của Philippines được dự báo có thể giảm ít nhất 20% trong năm nay, do giá phân bón và nhiên liệu tăng mạnh, thậm chí có thể giảm tới một nửa trong kịch bản xấu nhất.

Điều này khiến mục tiêu sản lượng lúa 20,3 triệu tấn trong năm 2026 khó đạt được, dù đây vốn là mức cao kỷ lục, vượt mốc 20,06 triệu tấn của năm 2023.

Để ứng phó, Bộ Nông nghiệp Philippines đã triển khai gói hỗ trợ 10 tỷ PHP (175 triệu USD) và đang chuẩn bị thêm tối đa 20 tỷ PHP (350 triệu USD) cho đầu vào sản xuất.

Bên cạnh Philippines, Hàn Quốc cũng đã mở một gói thầu quốc tế để mua 20.000 tấn gạo từ Mỹ hoặc Việt Nam, cho thấy nước này tiếp tục duy trì cơ chế nhập khẩu gạo theo hình thức đấu thầu chặt chẽ.

Theo giới thương mại châu Âu, Tổng công ty Thương mại Nông - Thủy sản và Thực phẩm Hàn Quốc phát hành hồ sơ mời thầu với hạn chót nộp giá là 28/04/2026.

Gói thầu gồm 10.000 tấn gạo xay xát không nếp dùng cho chế biến bia từ Mỹ và 10.000 tấn gạo xay xát từ Việt Nam, với thời gian giao hàng từ 01/06/2026 đến 15/08/2026.

Kết quả có thể được công bố sau vài tuần kể từ thời điểm đóng thầu, do phía Hàn Quốc thường yêu cầu gửi mẫu để phân tích trước khi ra quyết định cuối cùng. Ngoài gói này, một phiên thầu riêng khác với khối lượng 65.394 tấn cũng sẽ đóng vào ngày 21/04/2026.

Xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn chủ yếu ở các thị trường truyền thống

Bản tin của Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cũng cho thấy, xuất khẩu gạo của Việt Nam hiện vẫn tập trung chủ yếu vào các thị trường truyền thống, dù nhiều thị trường được hưởng ưu đãi thuế suất thấp hoặc 0% từ các FTA vẫn còn dư địa lớn.

Mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 8 - 9 triệu tấn gạo, nhưng có thời điểm tới 60% sản lượng lại tập trung vào Philippines và Indonesia, hai thị trường vẫn áp thuế nhập khẩu khá cao, lần lượt khoảng 35% và 25%.

Trong khi đó, các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA đã mở ra cơ hội đáng kể, khi Canada áp thuế 0% với gạo Việt Nam, Mexico áp 10% với gạo và 0% với sản phẩm từ gạo, còn EU dành hạn ngạch 80.000 tấn gạo/năm được miễn thuế. Tuy vậy, những cơ hội này vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Theo doanh nghiệp và chuyên gia, nguyên nhân không chỉ nằm ở khoảng cách địa lý hay thủ tục thuận tiện, mà còn ở những rào cản nội tại của ngành gạo Việt Nam.

Các thị trường khó tính như châu Âu yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất và sự ổn định của sản phẩm. Trong khi sản xuất trong nước vẫn còn phân tán, thiếu liên kết chuỗi và đầu tư cho thương hiệu.

Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn xuất khẩu theo đơn hàng, nên ít theo đuổi chiến lược khai thác thị trường FTA. Điều này khiến ngành gạo dễ tiếp tục phụ thuộc vào các thị trường “dễ tính”, chấp nhận biên lợi nhuận thấp và rủi ro giá cả cao hơn.

Thống kê cho thấy, trong tuần từ 13/04/2025 - 17/04/2026, giá gạo 5% tấm của Thái Lan giam, Ấn Độ không đổi trong khi Việt Nam tăng nhẹ so với tuần trước.

Giá gạo 5% tấm của Thái Lan đạt 413 USD/tấn, giảm 13 USD/tấn so với tuần trước, do thị trường Thái Lan đã mở cửa trở lại sau kỳ nghỉ lễ ba ngày;

Giá gạo đồ 5% tấm của Ấn Độ đạt 347 USD/tấn, không đổi so với tuần trước, nguyên nhân đến từ việc nhu cầu tăng nhưng người mua vẫn đang đợi cước vận chuyển giảm;

Giá gạo 5% tấm của Việt Nam đạt 379 USD/tấn, tăng nhẹ 1 USD/tấn so với tuần trước, nguyên nhân đến từ việc vụ Đông - Xuân đang kết thúc, giá có thể sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

×