Quốc gia như một trường đại học – Tầm nhìn về giáo dục đại học của Lãnh tụ Cách mạng Cuba Fidel Castro

Cuốn sách "Quốc gia như một trường đại học – Tầm nhìn về giáo dục đại học của Fidel Castro", do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành, tập hợp các bài viết được tuyển chọn của nhiều tác giả, phản ánh những tư tưởng cốt lõi của Lãnh tụ Cách mạng Cuba – Tổng Tư lệnh Fidel Castro Ruz về vai trò, sứ mệnh và định hướng phát triển của giáo dục đại học Cuba trong tiến trình cách mạng và xây dựng đất nước. Cuốn sách được xuất bản bằng hình thức song ngữ Tây Ban Nha – Việt, trong đó phần tiếng Việt do các dịch giả Đỗ Huyền Thanh và Dương Hồng Ngọc thực hiện.

Cấu trúc và nội dung cuốn sách "Quốc gia như một trường đại học – Tầm nhìn về giáo dục đại học của Fidel Castro"

Với mục đích sư phạm, các trích dẫn trong sách được tuyển chọn và sắp xếp theo 8 chủ đề lớn xen kẽ nhiều ảnh minh họa bốn màu, đã giúp người đọc tiếp cận tư tưởng của Fidel Castro một cách hệ thống, logic và dễ theo dõi, bao gồm:

- Cách mạng, công bằng xã hội và phổ cập giáo dục đại học

- Khoa học và giáo dục đại học

- Liên đoàn Sinh viên Đại học và phong trào sinh viên

- Vai trò của đại học trong xã hội

- Giáo dục đại học và hình thành giá trị cho sinh viên

- Fidel Castro và ngành Y

- Chủ nghĩa quốc tế và tinh thần đoàn kết học thuật

- Địa phương hóa giáo dục đại học

Các trích đoạn được trình bày chủ yếu theo trình tự thời gian, kèm theo phần giới thiệu ngắn ở mỗi chủ đề, giúp người đọc hiểu rõ bối cảnh lịch sử cũng như hệ thống tư tưởng của Fidel Castro về giáo dục đại học.

Cuốn sách "Quốc gia như một trường đại học – Tầm nhìn về giáo dục đại học của Fidel Castro" là một công trình có giá trị đặc biệt, không chỉ bởi nội dung học thuật mà còn bởi chiều sâu tư tưởng chính trị – nhân văn được kết tinh từ cuộc đời và sự nghiệp của một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ XX. Thông qua hệ thống các bài phát biểu, bài viết và hành động thực tiễn của Fidel Castro Ruz, cuốn sách làm nổi bật một quan điểm xuyên suốt: đại học không tồn tại vì chính nó, mà tồn tại để phục vụ con người, xã hội và tương lai của quốc gia.

Fidel Castro từng nhấn mạnh rằng đại học không chỉ đào tạo ra những con người có chuyên môn, mà còn phải hình thành những con người cách mạng – những công dân có lý tưởng, có đạo đức, có trách nhiệm xã hội và sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc.

Cuộc cải cách đại học năm 1962 – bước ngoặt lịch sử

Một nội dung trọng tâm được cuốn sách phân tích sâu sắc là cuộc cải cách đại học Cuba năm 1962, một sự kiện mang tính bước ngoặt trong lịch sử giáo dục đại học nước này. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Fidel Castro, cùng sự tham gia của nhiều nhà lãnh đạo và trí thức uy tín, cải cách đại học đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một điều chỉnh hành chính để trở thành một cuộc cách mạng thực sự trong lĩnh vực giáo dục.

Cuộc cải cách này theo đuổi ba mục tiêu cốt lõi: nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường tính gắn bó với thực tiễn xã hội và bảo đảm công bằng xã hội ở mức cao nhất có thể. Sự tham gia trực tiếp của Fidel Castro trong tiến trình cải cách đã trở thành yếu tố quyết định, mở đường cho sự chuyển mình toàn diện của nền giáo dục đại học Cuba, đồng thời dẫn đến sự ra đời và phát triển của Bộ Giáo dục Đại học (MES) – một thiết chế giữ vai trò chiến lược cho đến ngày nay.

Phổ cập đại học – đại học của nhân dân

Một trong những tư tưởng nổi bật, xuyên suốt và có tính nhất quán cao nhất trong di sản giáo dục của Fidel Castro là phổ cập giáo dục đại học. Đối với ông, phổ cập không đơn thuần là mở rộng cánh cửa đại học cho nhiều người hơn, mà là xây dựng một nền đại học thuộc về nhân dân, miễn phí, không đặc quyền giai cấp, không tinh hoa hóa.

Fidel Castro từng khẳng định rằng phổ cập đại học không chỉ là “đưa mọi người vào đại học”, mà còn là biến cả quốc gia – từ doanh nghiệp, nông trang đến các vùng lãnh thổ – thành một không gian giáo dục rộng lớn, nơi tri thức được tạo ra, chia sẻ và ứng dụng vì lợi ích chung của toàn xã hội.

Trong bối cảnh vô cùng khó khăn của đất nước, đặc biệt là thời kỳ “đặc biệt” (Período Especial) với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, Fidel Castro không lựa chọn giải pháp thu hẹp giáo dục. Trái lại, ông quay trở về với nguyên lý nền tảng của Cách mạng: không để ai bị bỏ lại phía sau; bất kỳ ai có nguyện vọng và đáp ứng đủ điều kiện đều có quyền bước vào đại học.

Đại học, khoa học và trách nhiệm xã hội

Cuốn sách làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa giáo dục đại học – khoa học – phát triển xã hội trong tư tưởng của Fidel Castro. Theo đó, các trường đại học, viện nghiên cứu khoa học – kỹ thuật và các cơ sở đào tạo đại học giữ vai trò trung tâm trong hệ thống quản lý nhà nước dựa trên khoa học và đổi mới sáng tạo.

Fidel Castro nhiều lần nhấn mạnh rằng đại học không được phép quay lưng lại với xã hội. Ngược lại, đại học phải đứng ở trung tâm những vấn đề mà đất nước đang đối mặt, từ phát triển kinh tế, y tế, khoa học – công nghệ đến nâng cao phúc lợi và chất lượng sống của nhân dân. Sự gắn bó sâu sắc giữa đại học và xã hội, ở mức độ rất cao, không phải là ngẫu nhiên, mà là thành quả trực tiếp của Cách mạng và tầm nhìn chiến lược của Fidel Castro.

Giáo dục đại học và công bằng xã hội

Tinh thần nhân văn sâu sắc là một dấu ấn nổi bật trong toàn bộ tư tưởng giáo dục của Fidel Castro. Ông không che giấu nỗi đau khi nhắc đến sự bất công của xã hội cũ, nơi con cái của người lao động và người nghèo hầu như không có cơ hội bước chân vào đại học. Việc thay đổi thực trạng đó trở thành một mục tiêu đạo đức và chính trị cốt lõi của Cách mạng Cuba.

Thông qua việc phổ cập toàn diện giáo dục đại học, Fidel Castro không chỉ hướng tới nâng cao trình độ tri thức, mà còn nhằm thực thi công bằng xã hội ở mức cao nhất, thể hiện một chủ nghĩa nhân văn sâu sắc cả về phương diện tư tưởng lẫn thực tiễn.

Cuốn sách không chỉ là một tài liệu nghiên cứu, mà còn là nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho những ai quan tâm đến giáo dục, chính sách công, phát triển con người và công bằng xã hội. Cuốn sách cho thấy vì sao giáo dục đại học đã, đang và sẽ tiếp tục là một trong những bảo đảm quan trọng nhất cho tương lai bền vững của Cuba.

×