Sáng kiến “Nâng cao hiểu biết về giá trị tài nguyên nước” gieo mầm ý thức bảo vệ môi trường từ học đường

Từ lớp học đến hành động: Khi học sinh trở thành “đại sứ môi trường”

Một buổi sáng những ngày cuối năm, tại hội trường khách sạn Hacinco (Đống Đa, Hà Nội), không khí hội thảo tổng kết sáng kiến “Nâng cao hiểu biết về giá trị tài nguyên nước, sử dụng nước tiết kiệm và tái sử dụng nước trong sinh hoạt cho học sinh tại Hà Nội” diễn ra sôi nổi hơn thường lệ.

Không chỉ có sự tham gia của các nhà khoa học, cơ quan quản lý, hội thảo còn thu hút đông đảo học sinh, giáo viên, những “đại sứ môi trường” trẻ tuổi.

Những gian trưng bày đầy màu sắc với poster, mô hình, video do chính học sinh thực hiện đã mang đến một cách tiếp cận hoàn toàn khác về pháp luật môi trường: trực quan, dễ hiểu và giàu cảm xúc.

Thay vì những điều khoản khô khan, kiến thức về tài nguyên nước được chuyển tải thông qua trò chơi, tranh vẽ, thí nghiệm lọc nước hay các hoạt động tương tác. Chính sự “mềm hóa” này đã giúp pháp luật không còn xa lạ mà trở thành một phần của đời sống học đường.

Theo thống kê từ Ban tổ chức, chỉ trong chưa đầy một năm triển khai (từ 15/6/2023 đến 31/5/2024), sáng kiến đã tiếp cận hơn 6.400 lượt người. Hàng nghìn học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn trực tiếp sáng tạo các sản phẩm truyền thông, từ đó lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường tới gia đình và cộng đồng.

Điểm nhấn của chương trình là cuộc thi “Đại sứ e-ProWater”, nơi học sinh vận dụng tư duy thiết kế (design thinking) để xây dựng các giải pháp truyền thông về tài nguyên nước. Từ việc lập fanpage, tổ chức workshop, vẽ tranh đến mô hình “đổi rác lấy quà”, tất cả đều hướng tới mục tiêu thay đổi nhận thức và hành vi.

Đáng chú ý, sáng kiến còn xây dựng nền tảng trực tuyến e-ProWater, tích hợp bộ tài liệu và trò chơi tương tác giúp học sinh tiếp cận kiến thức về tài nguyên nước, pháp luật bảo vệ môi trường một cách sinh động. Cùng với đó là hàng loạt hoạt động như khảo sát nhận thức, tổ chức 10 workshop trải nghiệm, 6 chương trình kết hợp tư duy thiết kế… góp phần đưa kiến thức từ lý thuyết đến thực hành.

TS. Trần Văn Trà - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tài nguyên nước cho biết, sáng kiến được triển khai trong khuôn khổ Quỹ Thúc đẩy Sáng kiến Tư pháp (JIFF), thuộc dự án “Tăng cường Pháp luật và Tư pháp tại Việt Nam” (EU JULE) do Liên minh châu Âu tài trợ. Mục tiêu không chỉ dừng ở tuyên truyền, mà còn góp phần đưa pháp luật về tài nguyên nước đi vào cuộc sống một cách thiết thực.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, tài nguyên nước tại Việt Nam đang đối mặt với ba thách thức lớn: “quá bẩn, quá thiếu và quá thừa”. Trong bối cảnh đó, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, đặc biệt với thế hệ trẻ, trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

TS. Nguyễn Anh Đức - Phó Viện trưởng Viện Khoa học tài nguyên nước nhấn mạnh: giáo dục về tài nguyên nước trong nhà trường có vai trò nền tảng trong việc hình thành nhận thức và thái độ của học sinh. Khi được trang bị kiến thức và kỹ năng, các em không chỉ thay đổi hành vi cá nhân mà còn có thể lan tỏa tới gia đình và xã hội.

Thực tế triển khai tại 3 trường liên cấp ở Hà Nội gồm Khương Hạ, Nguyễn Bỉnh Khiêm và Dewey Schools cho thấy những chuyển biến rõ rệt. Học sinh biết tiết kiệm nước hơn, chủ động tuyên truyền tới bạn bè, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường với tinh thần tự giác và sáng tạo.

Lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường từ những hành động nhỏ

Không dừng lại ở khuôn khổ trường học, sáng kiến đã góp phần tạo ra những thay đổi tích cực trong cộng đồng. Khi học sinh trở thành “cầu nối”, những thông điệp về sử dụng nước tiết kiệm, tái sử dụng nước, giảm thiểu rác thải… dần lan tỏa đến từng gia đình.

Các hoạt động như đổi chai nhựa, pin cũ lấy quà; tổ chức thí nghiệm lọc nước cho học sinh nhỏ tuổi; hay các cuộc thi kiến thức về tài nguyên nước… không chỉ mang tính giáo dục mà còn trực tiếp góp phần bảo vệ môi trường.

Ông Đào Quý Lộc, đại diện Ban Quản lý dự án (Bộ Tư pháp) đánh giá, sáng kiến là một mô hình hiệu quả trong tổ chức thi hành pháp luật. Thông qua các hình thức truyền thông sáng tạo, pháp luật không chỉ được phổ biến mà còn được “hiện thực hóa” bằng những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Tú Anh cho rằng: “Muốn bảo vệ môi trường bền vững phải bắt đầu từ nhận thức. Khi hiểu rõ giá trị của tài nguyên nước và các quy định pháp luật, con người sẽ tự điều chỉnh hành vi theo hướng tích cực”.

Trong khi đó, TS.Lư Thị Thanh Lê nhấn mạnh vai trò của phương pháp giáo dục kết hợp giữa lý thuyết và trải nghiệm: “Khi học sinh được trực tiếp tham gia, được sáng tạo và hành động, các em sẽ ghi nhớ sâu hơn và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ hơn”.

Thực tế cho thấy, những thay đổi nhỏ như tắt vòi nước khi không sử dụng, tái sử dụng nước sinh hoạt, giảm sử dụng nhựa dùng một lần… đang dần trở thành thói quen trong nhiều gia đình có con em tham gia chương trình.

Từ những lớp học nhỏ, một “hạt mầm xanh” đã được gieo xuống đó là ý thức bảo vệ môi trường. Khi hạt mầm ấy lớn lên cùng nhận thức và hành động của thế hệ trẻ, nó sẽ tạo nên một nền tảng bền vững cho tương lai.

Sáng kiến e-ProWater được triển khai từ 6/2023 đến 5/2024 tại 3 trường liên cấp ở Hà Nội; Tiếp cận hơn 6.400 lượt người; Tổ chức 10 workshop trải nghiệm và 6 chương trình truyền thông sáng tạo; Xây dựng nền tảng trực tuyến tích hợp tài liệu và trò chơi tương tác; Hàng trăm sản phẩm truyền thông do học sinh thực hiện. Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh không chỉ là giải pháp trước mắt, mà là chiến lược lâu dài. Khi thế hệ trẻ hiểu, hành động và lan tỏa, môi trường sẽ được bảo vệ từ gốc, bền vững và tự nhiên nhất.

×