'Sắp xếp lại giang sơn' – Cuộc cách mạng từ ý Đảng đến lòng dân và khát vọng về Kỷ nguyên vươn mình

Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với đồng chí Nguyễn Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ. Qua lăng kính của một người trong cuộc, những con số khô khan bỗng trở nên có hồn, chứa đựng trong đó là cả một tư duy chiến lược, sự dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật và trên hết là tấm lòng vì Dân, vì Nước.

Thưa Phó Thủ tướng Thường trực, nhìn lại nhiệm kỳ sắp qua, dư luận xã hội đánh giá, một trong những dấu ấn nổi bật nhất trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng chính là đã tiến hành thành công cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy trong toàn hệ thống chính trị. Phó Thủ tướng có thể khái quát những kết quả nổi bật sau gần một năm vận hành theo mô hình tổ chức mới là gì?

Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Đúng như nhà báo và dư luận đánh giá, thực hiện Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương, chúng ta đã thực sự tiến hành một cuộc cách mạng về tổ chức. Người dân gọi đây là công cuộc "sắp xếp lại giang sơn". Tôi cho rằng cách gọi ấy rất hình tượng và chính xác. Đây không chỉ là việc lồng ghép cơ học các đơn vị hành chính, mà thực sự là một cuộc cách mạng với nhiều mục tiêu, chưa từng có tiền lệ, tạo dấu mốc cho một giai đoạn lịch sử mới và tạo tiền đề vững chắc cho kỷ nguyên phát triển hưng thịnh của đất nước.

Tôi đã có dịp trao đổi với nhiều lãnh đạo và chuyên gia quốc tế, và họ đều thừa nhận rằng: Không phải quốc gia nào cũng có thể làm được cuộc cách mạng này và thực tế thì không có nhiều quốc gia đã làm được. Sau gần một năm vận hành, dù vẫn còn những vất vả của những ngày đầu "đường cày chưa thẳng", nhưng chúng ta có thể khẳng định về 10 kết quả lớn đã đạt được như sau:

Thứ nhất, tạo ra không gian phát triển kinh tế rộng mở. Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính đã phát huy tối đa thế mạnh của từng vùng kinh tế. Chúng ta đã kiến tạo nên những đô thị có tầm vóc lớn, điển hình như Thành phố Hồ Chí Minh – một siêu đô thị với quy mô kinh tế hiện nay tương đương nhiều thành phố lớn trên thế giới, đủ sức cạnh tranh ngang hàng quốc tế. Nhiều địa phương trước đây gặp khó khăn do địa hình chia cắt, đơn thuần là vùng núi như Tây Nguyên, nay qua sắp xếp đã có biển, tạo nên sự gắn kết giữa kinh tế biển và kinh tế miền núi. Kết quả đầu tiên và quan trọng chính là kết hợp hài hòa lợi thế của các vùng kinh tế: Đồng bằng có núi, kinh tế biển có kinh tế rừng, vì vậy đã tối ưu hóa và phát huy thế mạnh, không gian phát triển của đất nước.

Thứ hai, cắt giảm triệt để các khâu trung gian bất hợp lý. Chúng ta đã kiên quyết loại bỏ những tầng nấc trung gian đã tồn tại nhiều năm qua. Thực tế đã chỉ ra rằng, nhiều vụ, cục, chi cục, tổng cục và cả cấp huyện thực chất là các đầu mối trung gian – nơi mà năng lực hoạch định cơ chế chính sách thì không tới, việc phục vụ trực tiếp người dân cũng không sát. Do đó, việc cắt giảm là yêu cầu tất yếu. Thực tế vừa qua, chúng ta đã giảm được 46% đơn vị hành chính cấp tỉnh (29 tỉnh), 100% đơn vị hành chính cấp huyện (696 đơn vị), 66,9% đơn vị hành chính cấp xã (6.714 đơn vị), toàn bộ 30/30 tổng cục, giảm hơn 1.000 cục, vụ và hơn 4.400 chi cục cùng cấp, giúp bộ máy vận hành thông suốt hơn.

Thứ ba, bộ máy hệ thống chính trị được tổ chức khoa học, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Cuộc cách mạng này không chỉ diễn ra trong Chính phủ mà bao trùm cả hệ thống chính trị, từ Đảng, Quốc hội, lực lượng vũ trang đến Mặt trận Tổ quốc. Những cơ quan, đầu mối có chức năng, nhiệm vụ tương đồng đã được sáp nhập để tinh gọn và hoạt động hiệu quả hơn. Ví dụ, Ban Đối ngoại và Bộ Ngoại giao, hay Ban Dân vận và Tuyên giáo – khi chức năng tuyên truyền, vận động và tập hợp Nhân dân có sự giao thoa, chúng ta đã tổ chức lại một cách khoa học để tránh chồng chéo, phát huy tối đa nguồn lực.

Thứ tư, giảm mạnh biên chế gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ. Đây là mục tiêu chúng ta phấn đấu qua nhiều nhiệm kỳ nhưng bước tiến còn chậm, nay đã đạt được kết quả đột phá. Qua đợt sắp xếp này, toàn hệ thống từ Trung ương đến địa phương đã giảm được khoảng 145.000 biên chế. Điều này tạo cơ hội quý giá để sàng lọc đội ngũ; giải quyết chính sách thỏa đáng, động viên những đồng chí sức khỏe, năng lực còn hạn chế hoặc lớn tuổi nghỉ chế độ. Đây cũng là sự chuyển giao thế hệ đầy ý nghĩa, khi lớp người đi trước sẵn sàng lùi lại để nhường dư địa và cơ hội phát triển cho lớp cán bộ trẻ, tài năng, được đào tạo chính quy, bài bản để cống hiến, gánh vác trọng trách phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thứ năm, tiết kiệm nguồn lực ngân sách lớn để đầu tư cho an sinh xã hội. Nhiều năm qua chúng ta muốn cải cách tiền lương nhưng vướng bộ máy cồng kềnh, biên chế lớn. Việc thực hiện Nghị quyết 18 giúp bộ máy gọn nhẹ hơn, ước tính mỗi năm tiết kiệm chi thường xuyên khoảng 39.000 tỷ đồng. Nguồn lực này được huy động cho an sinh xã hội, chăm lo tốt hơn cho người dân. Ngay sau khi tinh giản biên chế, Bộ Chính trị đã quyết định dùng nguồn này và kết hợp với các nguồn lực khác của ngân sách nhà nước như tăng thu, tiết kiệm chi… để miễn giảm học phí, xây dựng trường học vùng biên, nâng cao năng lực y tế... Tổng chi cho an sinh xã hội trong nhiệm kỳ qua đã đạt hơn 1 triệu tỷ đồng, minh chứng cho tính ưu việt của chủ trương này.

Thứ sáu, xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn. Đây cũng là mục tiêu cao cả của cuộc cách mạng về tổ chức. Lần đầu tiên, tại cấp cơ sở (xã, phường), chúng ta tổ chức các trung tâm hành chính với trang thiết bị hiện đại và ứng dụng công nghệ cao. Trước đây, cấp huyện thì xa, cấp xã thì năng lực hạn chế, nay chúng ta đưa cán bộ chuyên nghiệp về xã, đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị địa bàn và phục vụ dân sinh. Kết quả là năng lực phục vụ của chính quyền cơ sở đã được nâng lên rõ rệt, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Thứ bảy, tạo động lực bắt buộc thúc đẩy chuyển đổi số. Việc tổ chức lại bộ máy là cú hích mạnh mẽ cho chuyển đổi số. Muốn phục vụ Nhân dân tốt, xây dựng nền hành chính không phụ thuộc địa giới, hoạt động 24/7, thì con đường duy nhất là phải số hóa. Đây là điều kiện "thúc ép" tất cả các cấp chính quyền từ trung ương tới cơ sở phải quyết liệt triển khai chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân và thích ứng với mô hình quản trị mới.

Thứ tám, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong một đơn vị hành chính mới, chúng ta kết hợp cả miền xuôi và miền ngược, vùng biển và vùng đồng bằng. Sự sắp xếp này tạo điều kiện để các vùng kinh tế có thế mạnh san sẻ, hỗ trợ cho các vùng khó khăn hơn. Trách nhiệm của tổ chức Đảng và chính quyền địa phương là rút ngắn khoảng cách phát triển, qua đó củng cố và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng bền chặt.

Thứ chín, tăng cường tiềm lực quốc phòng - an ninh. Việc đưa công an chính quy về xã giúp nắm chắc tình hình, giải quyết xung đột ngay từ cơ sở, bảo vệ cuộc sống bình yên cho Nhân dân. Đồng thời, việc tổ chức lại lực lượng quân đội theo các đơn vị hành chính mới cũng góp phần gia tăng tiềm lực quốc phòng, nâng cao năng lực phòng thủ và bảo vệ vững chắc chủ quyền Tổ quốc.

Thứ mười, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Về mặt tổng thể, khi từng xã, từng tỉnh mạnh lên với quy mô kinh tế rộng mở và sự hỗ trợ lẫn nhau, sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả nền kinh tế. Sự cộng hưởng sức mạnh từ các địa phương sau sắp xếp chính là nền tảng để nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh của quốc gia trên trường quốc tế.

Dĩ nhiên, "vạn sự khởi đầu nan", những ngày đầu vận hành không tránh khỏi những chệch choạc, bất cập. Nhưng nhìn vào xu thế chung là tình hình đang tốt dần lên và chỉ số hài lòng của người dân ngày càng tăng, chúng ta có quyền tin tưởng vào tương lai. Đây là động lực để tiếp tục phấn đấu, vượt qua thách thức, đưa bộ máy vận hành trơn tru, hiệu quả hơn vì mục tiêu phục vụ Nhân dân, phát triển đất nước.

Cuộc cách mạng "sắp xếp giang sơn" là một việc rất khó. Tuy nhiên, lần này chỉ trong một thời gian ngắn đã được tiến hành từ Trung ương đến địa phương. Để giải quyết việc khó, nhạy cảm và chưa từng có tiền lệ này trong thời gian ngắn như vậy, chúng ta đã phải vượt qua chính mình như thế nào? Và những bài học kinh nghiệm được rút ra là gì?

Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Đây là một câu hỏi hay, chạm đến đúng những điều trăn trở nhất của chúng tôi. Thành công này không tự nhiên mà đến, nó được đổi bằng mồ hôi, tâm sức và cả sự hy sinh quyền lợi riêng tư. Từ thực tiễn sinh động và gian khổ ấy, có 10 bài học lớn đã được đúc rút để không phải chỉ triển khai chủ trương này mà còn nhiều chủ trương khác.

Một là, phải có tư duy chiến lược và tầm nhìn vượt thời gian. Để thực hiện một cuộc cách mạng lớn như thế này, đòi hỏi phải có tầm nhìn và tư duy vượt trội; phải dũng cảm loại bỏ những cái cũ đã tồn tại nhiều năm. Thực tế cho thấy, những mô hình cũ dù từng phát huy tác dụng nhưng trong kỷ nguyên mới đã bộc lộ bất cập. Do đó, cần có tư duy cầm quyền toàn diện, đột phá, dài hạn thì chúng ta mới thực hiện thành công được.

Hai là, đặt lợi ích của đất nước, của Nhân dân lên trên hết. Khi hoạch định chủ trương lớn, đây là nguyên tắc tối thượng. Bài học này tuy không mới nhưng trong hoàn cảnh này lại vô cùng ý nghĩa. Ai cũng có tình cảm với quê hương, ai cũng muốn quê hương trở thành đô thị trung tâm và muốn giữ tên xã, tên huyện, tên tỉnh của mình. Nhưng nếu không đặt đại cục lên trên, không nhìn thấy lợi ích chung của đất nước thì sẽ không thể thành công. Phải lấy việc phục vụ người dân làm trung tâm, làm thước đo thì chúng ta mới tổ chức được bộ máy chính quyền thực sự gần dân, phục vụ dân như hiện nay.

Ba là, bám sát thực tiễn, thẳng thắn nhìn thẳng vào hạn chế để dũng cảm khắc phục. Hệ thống tổ chức bộ máy của chúng ta đã tồn tại 70-80 năm và từng phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn mới, nhiều bất cập đã lộ rõ. Ví dụ, có những việc mà 2-3 cơ quan cùng chức năng, nhiệm vụ; nhiều tổ chức bộ máy thực chất là trung gian, tạo thêm tầng nấc. Nhiều tổng cục, cục, vụ, phòng... làm cho bộ máy cồng kềnh. Vì vậy, bài học là phải mạnh dạn nhận diện, đối mặt với những thách thức, hạn chế này và dũng cảm loại bỏ thì mới thành công. Nếu còn nể nang, né tránh, toan tính lợi ích cục bộ thì rất khó khắc phục được yếu kém, tồn tại nhiều năm.

Bốn là, phải có quyết tâm chính trị rất cao và hành động quyết liệt. Để thực hiện một cuộc cách mạng mà không phải quốc gia nào cũng làm được, quyết tâm cao phải bắt đầu từ các cơ quan quyền lực cao nhất: Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ... Hành động phải thực sự quyết liệt; chần chừ, so đo, tính toán sẽ lỡ cơ hội. Trong giai đoạn cao điểm, Bộ Chính trị, Chính phủ đã họp hằng tuần để kiểm điểm công việc, đôn đốc triển khai. Cách làm lần này là một điểm mới: Làm từ trên xuống, Trung ương gương mẫu làm trước để bên dưới noi theo, cả hệ thống chính trị vào cuộc. Điều này đã khắc phục được hạn chế "chủ trương đúng nhưng thực hiện yếu" tồn tại nhiều năm qua.

Năm là, phát huy sức mạnh đại đoàn kết và tạo sự đồng thuận rộng khắp. Trước những nhiệm vụ khó khăn, nhạy cảm, bài học lớn nhất là phải giữ gìn sự đoàn kết trong Đảng, trong hệ thống chính trị và Nhân dân. Phải cộng đồng trách nhiệm. Thực tế cho thấy, đây là chủ trương được Nhân dân ủng hộ rất lớn ngay từ khi ban hành. Có thể nói cuộc cách mạng đã khẳng định niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhân dân rất tin tưởng, đồng lòng ủng hộ.

Sáu là, tuân thủ tuyệt đối sự lãnh đạo của Đảng và kỷ luật, kỷ cương. Khi đã có chủ trương đúng đắn, phải chấp hành nghiêm túc, nói và làm theo Nghị quyết, theo pháp luật. Các đồng chí lãnh đạo thường nói là "nhất hô bá ứng". Nếu mỗi nơi làm một phách, không đi cùng một hướng thì sẽ thất bại. Vì vậy, tuân thủ kỷ luật của Đảng trong việc đảm bảo tiến độ, hoàn thành nhiệm vụ đúng thời hạn là một bài học xương máu.

Bảy là, làm tốt công tác chính trị tư tưởng và truyền thông. Cuộc cách mạng này đụng chạm đến con người, đến từng cán bộ công chức và người dân. Việc sáp nhập làm thay đổi tên làng, tên xã, đường đi làm xa hơn... ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống. Do đó, công tác tư tưởng phải đi trước để tạo sự thấu hiểu và chia sẻ từ trong Đảng ra ngoài Nhân dân. Cán bộ, đảng viên phải nhận thức rằng: Làm việc là nhiệm vụ, mà nghỉ chế độ để bộ máy tinh gọn hơn cũng là nhiệm vụ. Phải làm tốt công tác tư tưởng thì mới tạo được sự đồng thuận. Trong thực hiện nhiệm vụ này, báo chí, truyền thông đã đóng vai trò rất quan trọng.

Tám là, phải có chính sách "chiêu hiền đãi sĩ". Tinh gọn bộ máy với số lượng lớn đặt ra yêu cầu: Bộ máy giảm nhưng năng lực và chất lượng đội ngũ phải tăng. Vì vậy, song song với tinh giản biên chế, phải có chính sách thu hút, tuyển chọn nhân tài có tinh thần cống hiến. Xét cho cùng, con người vẫn là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền. Như người xưa dạy "Hiền tài là nguyên khí quốc gia", muốn có hiền tài thì phải chấn hưng giáo dục và có chính sách trọng dụng, giữ chân người tài thực sự.

Chín là, hoàn thiện thể chế, pháp luật phải đi trước mở đường. Chủ trương của Đảng phải được thể chế hóa ngay bằng pháp luật. Quốc hội sửa đổi Hiến pháp, các Luật Tổ chức Quốc hội, Chính phủ, Chính quyền địa phương... Chính phủ đã xây dựng hàng loạt nghị định. Hệ thống pháp luật này tạo hành lang pháp lý vững chắc để cuộc cách mạng diễn ra trong khuôn khổ nhà nước pháp quyền. Thể chế đi trước còn giúp bố trí nguồn lực thực hiện. Dù những ngày đầu vận hành theo thể chế mới chưa thể hoàn hảo ngay, nhưng chúng ta chấp nhận thực tế đó để liên tục hoàn thiện cho sát với thực tiễn.

Mười là, đầu tư nguồn lực xứng đáng, có trọng tâm trọng điểm. Làm việc lớn như này cần nguồn lực lớn, nhưng quan trọng là biết đầu tư vào đâu. Bài học là phải có thứ tự ưu tiên, đầu tư khoa học, bài bản vào những "địa chỉ" rõ ràng. Một trong những ưu tiên đó là đầu tư cho hạ tầng số để xây dựng xã hội số, chính quyền số. Nhờ sự đầu tư đúng hướng này, thời gian qua chúng ta đã đạt được kết quả ấn tượng: phần lớn nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính của người dân đã được giải quyết trên nền tảng số. Đây là bước tiến lớn trong xây dựng Chính phủ điện tử, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Nhiệm kỳ Đại hội XIII trong bối cảnh có rất nhiều khó khăn thách thức nhưng chúng ta đã vượt qua, đạt những thành tựu chưa từng có tiền lệ. Có được kết quả đó chính là nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, sáng suốt của Đảng. Là một Ủy viên Bộ Chính trị, xin Phó Thủ tướng Thường trực cho biết vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng đã được thể hiện như thế nào để tạo ra sự đồng thuận và lan tỏa tinh thần quyết tâm đó trong toàn hệ thống chính trị cũng như toàn xã hội để làm nên thành công?

Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình: Tôi hoàn toàn đồng tình và chia sẻ sâu sắc với nhận định này. Là người trực tiếp tham gia vào các quyết sách của Trung ương và Bộ Chính trị trong nhiệm kỳ đầy biến động này, tôi càng thấm thía chân lý rằng: Mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, từ những chiến thắng hào hùng trong lịch sử đến những thành tựu bứt phá hôm nay, đều khởi nguồn từ sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng.

Vai trò "hạt nhân lãnh đạo" của Đảng trong giai đoạn lịch sử này được thể hiện rất rõ nét trên ba phương diện cốt lõi:

Thứ nhất, về tư duy và đường lối: Đảng đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược vượt trội, mang tầm vóc của thời đại. Để chuẩn bị tâm thế cho đất nước bước vào "kỷ nguyên mới" - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc - Đảng không chỉ dừng lại ở việc giải quyết những vấn đề trước mắt. Đảng đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy, tiệm cận với trình độ quản trị tiên tiến của thế giới. Quyết định thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy vừa qua chính là minh chứng rõ nét nhất. Đó là kết tinh của một tư duy đổi mới, dám nhìn thẳng vào sự thật, dũng cảm loại bỏ những cái cũ kỹ, lạc hậu để kiến tạo một tương lai hưng thịnh. Nếu không có tầm nhìn xa trông rộng và bản lĩnh chính trị vững vàng của Đảng, chúng ta khó có thể đưa ra được những chủ trương lịch sử mang tính bước ngoặt như vậy.

Thứ hai, về phương thức triển khai và những yếu tố mới: Đây là điểm nhấn đặc biệt của nhiệm kỳ này. Vai trò hạt nhân của Đảng không chỉ ở ban hành những nghị quyết sáng suốt, mà còn thể hiện ở hành động quyết liệt, "nói đi đôi với làm". Chúng ta đã chứng kiến một sự đổi mới căn bản trong cách làm: Trung ương gương mẫu làm trước, các cấp làm theo; làm đến đâu chắc đến đó. Sự lan tỏa và đồng thuận xã hội to lớn vừa qua bắt nguồn từ chính sự quyết liệt và nêu gương của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Đặc biệt, không thể không nhắc đến vai trò của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm - "Tổng công trình sư" đã truyền cảm hứng mạnh mẽ, định hướng lối đi và giữ vững ngọn lửa quyết tâm cho toàn hệ thống.

Thứ ba, là bản lĩnh vững vàng trước khó khăn, thách thức. Bối cảnh hiện nay đòi hỏi vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng càng phải được khẳng định mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta không chỉ chịu áp lực phải tăng trưởng cao ở mức hai con số để hiện thực hóa khát vọng "dân giàu, nước mạnh", đưa đất nước phát triển hưng thịnh, hùng cường, Nhân dân ấm no, hạnh phúc; mà còn phải thường xuyên, liên tục đối mặt với những tình huống bất ngờ trong một thế giới đầy biến động và khó đoán định. Đó là thiên tai cực đoan, dịch bệnh chưa từng có tiền lệ, hay những biến động chính trị thế giới rất nhanh và khó lường.

Tất cả những yếu tố đó tác động trực tiếp, hằng ngày, hằng giờ đến mọi mặt đời sống chính trị - xã hội của đất nước, đặt ra yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi "tay chèo" của Đảng phải thật sự vững vàng. Chính sự bình tĩnh, sáng suốt và quyết đoán của Đảng là điểm tựa niềm tin vững chắc, giúp quy tụ lòng dân, biến thách thức thành cơ hội. Đảng thực sự là người cầm lái bản lĩnh, là hạt nhân quyết định mọi thắng lợi, đưa đất nước vượt qua chông gai, thử thách để vững bước, cất cánh vào kỷ nguyên mới.

Xin trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng Thường trực về cuộc trò chuyện ý nghĩa này!

×