Thị trường tín chỉ carbon: Chủ rừng có thể được quyền giao dịch trực tiếp với đối tác quốc tế

UBND cấp xã, chủ rừng được chủ động giao dịch quốc tế

Việt Nam đã lựa chọn phát triển thị trường carbon như một trong những giải pháp chủ yếu để giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu giảm phát thải vào năm 2030 và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tại Hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định quy định về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng (Dự thảo), Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Trần Quang Bảo cho hay, Dự thảo được xây dựng với mục tiêu hỗ trợ tối đa cho các chủ rừng, đặc biệt là trong việc đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho việc tham gia thị trường carbon.

Khi được ban hành, nghị định sẽ "cởi trói" cho các chủ tín chỉ carbon, cho phép họ chủ động hơn trong việc trao đổi, chuyển nhượng hoặc bù trừ tín chỉ không chỉ trong nước mà cả với đối tác quốc tế.

Nguyên tắc vận hành: Hoạt động cung ứng và sử dụng dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon rừng phải công khai, minh bạch, có trách nhiệm và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng và các bên liên quan. Đặc biệt, kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ các-bon rừng đã được chuyển nhượng sẽ không được phép giao dịch lại, nhằm tránh tình trạng “tín chỉ ảo”.

Dự thảo đề xuất bên cung ứng gồm sẽ gồm các chủ rừng được quy định tại Luật Lâm nghiệp, UBND cấp xã hoặc các tổ chức khác được giao quản lý rừng.

Bên sử dụng là các cơ sở phát thải khí nhà kính thuộc diện phải phân bổ hạn ngạch, tổ chức nước ngoài, cá nhân có quốc tịch nước ngoài, và cả tổ chức – cá nhân trong nước có nhu cầu tham gia thị trường tự nguyện

Đối với cơ chế chi trả, người mua có thể thanh toán trực tiếp cho chủ rừng thông qua hợp đồng, hoặc gián tiếp ủy thác qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng. Các giao dịch dựa theo mức trao đổi của một tấn CO₂ hoặc một tín chỉ carbon rừng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ban hành nguyên tắc, phương pháp định giá, còn UBND cấp tỉnh xây dựng bảng giá cụ thể cho từng địa phương. Các mức giá này được công khai và là căn cứ để đàm phán hợp đồng hoặc niêm yết trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Đáng chú ý, Dự thảo đề xuất cơ chế cho phép chủ rừng được hợp tác với tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để triển khai các dự án carbon rừng. Đây là điểm mới giúp thu hút đầu tư tư nhân và quốc tế vào lĩnh vực này.

Kết quả từ ERPA Bắc Trung Bộ cho thấy, có tới 86,9% tổng nguồn tiền đã được chi trả trực tiếp cho chủ rừng và cộng đồng, trong đó hộ gia đình và cá nhân nhận khoảng 16,9%, cộng đồng dân cư nhận 11,5%. Cách phân bổ này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn nâng cao ý thức người dân trong công tác bảo vệ rừng.

Cần định lượng giao dịch từng giai đoạn

Tại Chương trình Đối tác chuyển đổi năng lượng Đông Nam Á (ETP) do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức, các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam nên tiếp cận theo từng bước, khởi đầu với mức trần giao dịch thận trọng 50%.

Khi năng lực giảm phát thải khí nhà kính trong nước được củng cố và mức độ tin cậy vào khả năng hoàn thành mục tiêu không điều kiện gia tăng, mức trần có thể nâng lên 70%, qua đó hiện thực hóa toàn bộ mục tiêu NDC có điều kiện với sự hỗ trợ quốc tế.

Bên cạnh đó, nên áp dụng một mức phí giao dịch hợp lý (khoảng 2%) nhằm tăng nguồn thu ngân sách từ thị trường carbon. Nguồn thu này cần được tái đầu tư vào các lĩnh vực khó giảm phát thải như nông nghiệp và lâm nghiệp để đảm bảo công bằng và nâng cao hiệu quả giảm phát thải tổng thể.

Đồng thời, cần cân nhắc các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các biện pháp tạo tín chỉ trong các lĩnh vực ưu tiên để vừa đóng góp tối đa vào các mục tiêu NDC, vừa giảm nhẹ các rủi ro về biến động giá trên thị trường, qua đó nâng cao tính cạnh tranh của tín chỉ carbon Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hoạt động đánh giá tác động của việc giao dịch tín chỉ carbon và kết quả giảm nhẹ từ Việt Nam ra thị trường quốc tế được thực hiện từ tháng 5/2025 đến tháng 8/2025. Các chuyên gia đã mô hình hóa và phân tích định lượng nhằm cung cấp thông tin cho việc xây dựng phương án quản lý tín chỉ carbon tại Việt Nam.

Theo Trưởng nhóm Dự án/Chuyên gia về chính sách khí hậu, GreenCIC Nguyễn Hồng Loan, về nguồn cung, nhóm nghiên cứu xem xét hai phương án. Phương án đầu tiên chỉ cho phép giao dịch tín chỉ từ 20 biện pháp giảm nhẹ đóng góp hoàn toàn cho mục tiêu NDC có điều kiện. Và kịch bản thứ hai, là cho 56 biện pháp đóng góp cho cả mục tiêu NDC có điều kiện và không điều kiện.

Tương ứng với đó, hạn mức giao dịch được thiết lập là 90% đối với kịch bản S20, và hai mức 70% hoặc 50% đối với kịch bản S56, nhằm quản lý rủi ro tránh bán quá mức và vẫn đảm bảo mục tiêu NDC quốc gia.

Giá bán được xác định là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến kết quả đánh giá tác động của các kịch bản. Các mức giá được phân thành ba khoảng: cao, trung bình, và thấp cho từng nhóm người mua.

Bên cạnh đó, các yếu tố quan trọng khác như thứ tự ưu tiên đối tác mua, cơ chế thuế và phí giao dịch cũng được lồng ghép vào từng kịch bản.

×