Thời cơ và thách thức nào cho Việt Nam tăng trưởng hai con số trong thập kỷ tới?

Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã bứt tốc, phát triển thành quốc gia thu nhập trung bình. Tuy nhiên, với mức tăng trưởng giai đoạn 5 năm qua, Việt Nam mới chỉ thực hiện được nhiệm vụ giải quyết công ăn việc làm.

Trong khi đó, các thách thức đối với tương lai cho đất nước với dân số trên 100 triệu người ngày càng lớn, đòi hỏi nền kinh tế phải bứt tốc, phát triển nhanh, bền vững và có giá trị gia tăng cao.

“Thời cơ” đã chín muồi cho kỷ nguyên vươn mình

Theo các chuyên gia kinh tế, hiện Việt Nam có nhiều cơ hội tăng tốc phát triển và chuyển đổi nền kinh tế. Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, có vai trò đang ngày một lớn trên thế giới.

Do vị thế địa chính trị giáp ranh với Trung Quốc - "công xưởng của thế giới", cùng bối cảnh thương chiến Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, nhiều tổ chức và doanh nghiệp đa quốc gia đã thực hiện chiến lược chuyển dịch chuỗi sản xuất sang các quốc gia khác (mô hình Trung Quốc +1, +2…).

Trong xu thế đó, Việt Nam nổi lên như một trung tâm thu hút nguồn lực FDI chất lượng cao. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có những chính sách thu hút đầu tư chọn lọc và khôn ngoan, bám sát định hướng chiến lược để đi sâu vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng lớn, đảm bảo tăng trưởng kinh tế song hành với việc bảo vệ môi trường và an toàn xã hội.

Ở trong nước, sau nhiều thập kỷ tăng trưởng, Việt Nam đã từng bước xây dựng được nền kinh tế dựa trên nội lực sẵn có. Chúng ta đã đặt nền móng vững chắc cho nhiều ngành, lĩnh vực quan trọng như điện, công nghệ thông tin, khai khoáng, điện tử, chế tạo máy, với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp hàng đầu khu vực như Vingroup, FPT, Viettel, PVN…

Song song với đó, Việt Nam cũng kỳ vọng hình thành các trung tâm thu hút vốn, thí điểm những cơ chế mở để phục vụ phát triển đất nước, như trung tâm tài chính Đà Nẵng và TP.HCM, Khu vực thương mại tự do Hải Phòng… Đây được xem là những cơ chế thí điểm mang tính vượt trội, nhằm thu hút các luồng vốn mới.

Đặc biệt, các cơ chế đặc thù cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình như Nghị quyết 66, Nghị quyết 57, Nghị quyết 68, Nghị quyết 98, Nghị quyết 138… về tinh gọn bộ máy, phát triển khoa học công nghệ, thúc đẩy kinh tế tư nhân và hiện thực hóa các động lực tăng trưởng kinh tế đã và đang tạo nền tảng pháp lý quan trọng.

Cùng với đó là các cơ chế đặc thù cho những dự án trọng điểm như đường bộ cao tốc, điện hạt nhân Ninh Thuận, đường sắt cao tốc Bắc – Nam, đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; cơ chế đặc biệt để Hà Nội, TP.HCM phát triển các dự án lớn, cấp bách; cơ chế đặc thù cho trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM, Đà Nẵng, Trung tâm thương mại tự do Hải Phòng…, cũng như các mô hình phát triển mới như Khu Thương mại Tự do (FTZ), mô hình Phát triển Đô thị theo Định hướng Giao thông Công cộng (TOD). Đây chính là những động lực pháp lý quan trọng để giải phóng tiềm năng tăng trưởng của các trung tâm kinh tế.

Một thuận lợi khác là Việt Nam đang hưởng lợi thế dân số vàng, với số dân hơn 100 triệu, hơn 60% đang trong độ tuổi lao động - dân số vàng. Đây vừa là cơ hội bứt phá phát triển. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi Việt Nam phải tái cấu trúc lại nền kinh tế, chuyển đổi tăng trưởng chiều rộng, sang chiều sâu (thâm dụng vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên, gia công…) sang tăng trưởng theo chiều sâu, chiều rộng (dựa trên nguồn lực đầu tư khoa học công nghệ, giá trị gia tăng, tăng trưởng năng suất lao động, và chất lượng dịch vụ…).

Theo báo cáo của Bộ Tài chính hiện tỷ lệ số dân trong độ tuổi lao động của Việt Nam chiếm từ 65% đến gần 70% (2024), đây là tỷ lệ cao so với nhiều quốc gia và đủ điều kiện cần để tăng tốc, bứt phá phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bên cạnh dân số trẻ, sức sáng tạo lớn, Việt Nam có tầng lớp người giàu đang tăng cao. Theo nhiều báo cáo, Việt Nam dự kiến nằm trong Top 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng người siêu giàu nhanh nhất châu Á trong giai đoạn 2023–2028 (khoảng 30%). Đến năm 2025, số lượng người siêu giàu tại Việt Nam ước tính đã vượt ngưỡng 1.000 người.

Nhiều thách thức chờ đón

Theo chuyên gia Phạm Chi Lan, TP. Hà Nội, TP.HCM là hai trung tâm kinh tế nhưng cũng là hai thành phố có mật độ dân số cao nhất nhì cả nước (8-10 triệu dân), mật độ gấp 5-10 lần so với các đô thị khác. Ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, giá bất động sản tăng cao, quy hoạch giao thông, đô thị bị phá vỡ… do sức ép dân số và mật độ dân số quá cao khiến cho hai đô thị này dù tăng trưởng cao nhưng sức ép an sinh, bền vững rất lớn.

Bên cạnh đó, chi phí logistics của Việt Nam vẫn cao hơn từ 10-20% so với các quốc gia có vị thế tương đồng trong khu vực dù Việt Nam thừa hưởng nhiều cơ hội và điều kiện tự nhiên, vị trí chiến lược như 3/4 giáp biển, có nhiều cảng biển, vị trí tiếp giáp với đường hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới; đứng bên cạnh công xưởng toàn cầu - Trung Quốc.

Do việc thiếu dịch vụ vận tải, hệ thống giao thông và quy hoạch mạng lưới giao thông chưa theo kịp được sự phát triển nhanh, mạnh của kinh tế đã và đang là rào cản khiến Việt Nam bị thách thức lớn trong thu hút các nguồn lực và chi phí phát triển.

Dù 5 năm trở lại đây, các hệ thống cảng biển của Việt Nam được đầu tư mở rộng như tại Hải Phòng, TP.HCM; tuyến cao tốc Bắc - Nam sắp được thông toàn tuyến, hệ thống đường cao tốc bao biển dần hình thành… song vẫn còn đó những thách thức về năng lực quản trị, kinh nghiệm vận hành để thực sự trở thành trung tâm logistics và cảng trung chuyển lớn của khu vực.

Một vấn đề thách thức cho tăng trưởng 2 con số trong thập niên tới là Việt Nam phải có ngành điện phát triển vượt trội và cực thịnh.

Năm 2023-2024, Việt Nam từng đối diện với thực tế thiếu điện cục bộ tại các thủ phủ tăng trưởng kinh tế như Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh. Thiếu hụt điện cục bộ xảy ra vào mùa khô không chỉ là thách thức lớn đối với tăng trưởng hiện nay mà còn rủi ro tương lai khi các trung tâm tăng trưởng lớn của kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng chiều sâu, gia tăng sản lượng tiêu thụ điện.

Theo ông Trần Viết Ngãi, chuyên gia năng lượng, đất nước đang bước vào giai đoạn chuyển mình, thay đổi có tính chất bước ngoặt, lớn lao. Theo kế hoạch đầu tư cho ngành điện, để đáp ứng tăng trưởng 2 con số, ngành điện phải tăng trưởng gấp 1,5 đến 2 lần, điều này đòi hỏi lượng vốn rất lớn cho ngành năng lượng để đáp ứng nhu cầu phát triển trước mắt sau đó mới nói đến các ngành công nghệ cao như: chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, lượng tử, hạt nhân…. đòi hỏi nguồn năng lượng vô tận.

Chuyên gia Ngãi cho rằng, trong khi các nguồn thuỷ điện cạn kiệt, điện than giảm dần, thì các nguồn điện như tái tạo (mặt trời, gió, điện sinh khối - rác, điện sóng biển), điện hạt nhân đòi hỏi lượng vốn lớn, cùng với công nghệ dự trữ pin hiện đại, công nghệ kỹ thuật tiên tiến ở điện hạt nhân…. Đó là những thách thức lớn, đòi hỏi chúng ta phải quyết tâm rất lớn mới có thể giải bài toán này.

Trao đổi với PV Dân Việt về chủ đề Việt Nam tăng trưởng kinh tế 2 con số, cơ hội và thách thức, GS Hà Tôn Vinh, chuyên gia kinh tế - chính trị người Mỹ gốc Việt nhấn mạnh: Sau nhiều năm tích luỹ vốn, quản trị tư duy, Việt Nam cần tận dụng thời cơ này để bứt phá và trong năm 2025 chứng kiến nhiều công trình lớn được đồng loạt khởi công, khánh thành như đường cao tốc, sân bay, bến cảng, dịch vụ…

Về thách thức, chuyên gia Hà Tôn Vinh cho rằng: Lạm phát là vấn đề đáng lo ngại, quy luật phát triển của bất cứ quốc gia nào, hình thái kinh tế nào, tiền đẩy vào tăng trưởng, phát triển càng lớn thì lạm phát càng cao. Việt Nam cần chủ động đẩy tiền vào đầu tư những ngành có lợi thế giá trị gia tăng cao, bền vững thay vì để tiền chảy vào kênh tài sản, kênh trú ẩn như vàng, bất động sản. Về dài hạn, phải có biện pháp sàng lọc, đánh thuế với giao dịch vàng, bất động sản để dòng tiền đẩy vào sản xuất.

×